_AUS EINHARDS LEBENSBESCHREIBUNG KARLS
DES GROSSEN._
[_Scherer D._ p. 43, _E._ p. 39.]
Herausgegeben von Pertz in ‘Monumenta Germaniæ historica.
Scriptores’ II; Jaffé in ‘Bibliotheca rerum Germanicarum’ Bd. IV.
Cap. XXIX. _Post susceptum imperiale nomen, cum adverteret
multa legibus populi sui deesse (nam Franci duas habent leges, in
plurimis locis valde diversas), cogitavit, quæ deerant addere et
discrepantia unire, prava quoque ac perperam prolata corrigere; sed
de his nihil aliud ab eo factum est, nisi quod pauca capitula, et
ea imperfecta, legibus addidit. Omnium tamen nationum quæ sub eius
dominatu erant iura quæ scripta non erant describere ac litteris
mandari fecit. Item barbara et antiquissima carmina, quibus veterum
regum actus et bella canebantur, scripsit memoriæque mandavit. {10}
Inchoavit et grammaticam patrii sermonis. Mensibus etiam iuxta propriam
linguam vocabula imposuit, cum ante id temporis apud Francos partim
Latinis partim barbaris nominibus pronunciarentur. Item ventos duodecim
propriis appellationibus insignivit, cum prius non amplius quam vix
quatuor ventorum vocabula possent inveniri. Et de mensibus quidem
Ianuarium_ Wintarmanoth, _Februarium_ Hornung, _Martium_ Lentzinmanoth,
_Aprilem_ Ostarmanoth, _Maium_ Winnemanoth, _Iunium_ Brachmanoth,
_Iulium_ Heuvimanoth, _Augustum_ Aranmanoth, _Septembrem_ Witumanoth,
_Octobrem_ Windumemanoth, _Novembrem_ Herbistmanoth, _Decembrem_ {20}
Heilagmanoth _appellavit. Ventis vero hoc modo nomina imposuit, ut
subsolanum vocaret_ ostroniwint, _eurum_ ostsundroni, _euroaustrum_
sundostroni, _austrum_ sundroni, _austroafricum_ sundwestroni,
_africum_ westsundroni, _zephyrum_ westroni, _chorum_ westnordroni,
_circium_ nordwestroni, _septemtrionem_ nordroni, _aquilonem_
nordostroni, _vulturnum_ ostnordroni.
_PATERNOSTER UND SYMBOLUM APOSTOLICUM._
[_Scherer D._ p. 43, _E._ p. 39.]
Aus dem Weissenburger Katechismus in einer Handschrift des
neunten Jahrhunderts, die sich in der herzoglichen Bibliothek zu
Wolfenbüttel befindet. Herausgegeben in den Denkmälern Nr. 56.
Fater unser, thû in himilom bist, giuuîhit sî namo thîn. queme rîchi
thîn. uuerdhe uuilleo thîn, sama sô in himile endi in erthu. Broot
unseraz emezzîgaz gib uns hiutu. endi farlâz uns sculdhî unsero, sama
sô uuir farlâzzem scolôm unserêm. endi ni gileidi unsih in costunga.
{10} auh arlôsi unsih fona ubile.
Fater unser, thû in himilom bist, giuuîhit sî namo thîn. Gotes namo ist
simbles giuuîhit: auh thanne uuir thiz quedhem, thanne bittem uuir,
thaz sîn namo in uns mannom uuerdhe giuuîhit thuruh guodiu uuerc.
{20} Queme rîchi thîn. Rîchi gotes ist simbles endi eogihuuâr: thes
bittem uuir thoh, thanne uuir thiz quedem, thaz gotes rîchi sî in uns
endi thes diufles giuualt uuerdhe arfirrit fona uns.
Uuerdhe uuillo thîn sama sô in himile endi in erthu. Thes sculun uuir
got simbles bitten, thaz sîn uuilleo uuerdhe samalîh in erdhu in
mannom, sôso her ist in himile in engilom, cithiu thaz man in erthu
sînan uuilleon giuuurchen megîn sama sô engilâ in himile magun.
{10} Broot unseraz emetzîgaz gib uns hiutu. Allo mannes thurftî sintun
in themo brôtes namen gameinito, thero er ci thesemo antuuerden lîbe
bitharf. bithiu scal man dago gihuuelîches thiz gibet singan, sô huuer
sô uuili thaz imo got gidago sînero thurfteo helphe.
{20} Indi farlâz uns sculdhî unsero sama sô uuir farlâzzem scolôm
unserêm. Sô huuer sô thiz quidhit, sô bitharf thaz er sô due sô her
quithit, huuanda her fluochôt imo mêr thanne her imo guodes bitte, ibu
her sô ni duat sô her quidhit: huuanda sô huuer sô andhremo arbolgan
ist endi thiz gibet thanne singit, {30} ther bidit imo selbemo thanne
ubiles.
Indi ni gileiti unsih in costunga. Ni leitit got eomannan in ubilo
thohheinaz; ûzzar thanne her then man farlâzzit, sô ist her sâr in
costungôm. thaz meinit haz uuort, thaz her unsih ni farlâzze cithiu
thaz uuir in ubil gileitte ni uuerdhên.
Auch arlôsi unsih fona ubile. In thesemo uuorde ist bifangan allero
ubilo gihuuelîh, thero manne giterjan megi. bithiu sô huuer sô thiz
gibet hlûttru muatu singit, gilouban scal her, thaz {10} inan got
thanne gihôrje: huuandaher ni bitit thâr ana elljes eouuihtes, nibu
thes got selbo giboot ci bittanne, endi thâr sintun thoh allo mannes
thurftî ana bifangano.
Gilaubju in got fater almahtîgon scepphjon himiles enti erdâ. Endi
in heilenton Christ, suno sînan einagon, truhtîn unseran. {20} Ther
infanganêr ist fona heilegemo geiste, giboran fona Marîûn magadî,
giuuîzzinôt bî pontisgen Pilâte, In crûci bislagan, toot endi bigraban.
Nidhar steig ci hellju, in thritten dage arstuat fona tóotêm, Ûf steig
ci himilom, gisaz ci cesuûn gotes fateres almahtîges: Thanan quemendi
ci ardeilenne {30} quecchêm endi dóodêm. Gilaubju in âtum uuîhan,
uuîha ladhunga allîcha, Heilegero gimeinidha, Ablâz sundeôno, Fleisges
arstantnissi, Liib êuuîgan. Amen.
_Vater unser, der du in den Himmeln bist, geheiliget sei dein Name. Es
komme dein Reich. Es werde dein Wille, so wie im Himmel auch auf Erden.
Unser tägliches (beständiges) Brot gieb uns heute. Und erlass uns
unsere Verschuldungen, so wie wir erlassen unseren Schuldnern. {10} Und
nicht geleite uns in Versuchung. Sondern erlöse uns vom Uebel._
_Vater unser, der du in den Himmeln bist, geheiliget sei dein Name.
Gottes Name ist immer geheiligt: aber wenn wir dies sagen, so bitten
wir, dass sein Name in uns Menschen werde geheiligt durch gute Werke._
{20} _Es komme dein Reich. Das Reich Gottes ist immer und überall:
darum bitten wir jedoch, wenn wir dies sagen, dass Gottes Reich sei in
uns, und des Teufels Gewalt werde entfernt von uns._
_Es werde dein Wille so wie im Himmel auch auf Erden. Darum sollen wir
Gott immer_ _bitten, dass sein Wille werde (geschehe) ganz gleich auf
Erden bei den Menschen, wie er geschieht im Himmel bei den Engeln,
damit die Menschen auf Erden seinen Willen zu vollbringen (wirken)
vermögen, so wie die Engel im Himmel es können._
{10} _Unser beständiges Brot gieb uns heute. Alle Bedürfnisse des
Menschen sind mit dem Namen des Brotes gemeint, deren er zu diesem
gegenwärtigen Leben bedarf. Darum soll an jeglichem Tage dies Gebet
hersagen, wer immer will, dass ihm Gott täglich zu seinen Bedürfnissen
verhelfe._
{20} _Und erlass uns unsere Verschuldungen, so wie wir erlassen unseren
Schuldnern. Wenn einer so spricht, so ist es nothwendig, dass er so
thut wie er spricht, denn er ladet mehr Fluch auf sich, als er sich
Gutes erbittet, wenn er nicht so thut wie er spricht: denn so einer
wider anderen erzürnt ist und dies {30} Gebet zu der Zeit hersagt, der
erbittet sich dann selbst Übeles._
_Und geleite uns nicht in Versuchung. Nicht leitet Gott irgend jemand
in ein Uebel: aber wenn er den Menschen verlässt, so ist er sofort in
Versuchungen. Das bedeutet das Wort, dass er uns nicht verlassen soll,
damit wir nicht in das Uebel verleitet werden._
_Sondern erlöse uns vom Uebel. In diesem Worte ist die Gesammtheit
aller Uebel befangen, welche dem Menschen zu schaden vermögen. Darum
soll, wer dies Gebet in lautrem Gemüthe hersagt, {10} glauben, dass
ihn Gott dann höre: weil er nichts anderes damit bittet, als was Gott
selbst gebot zu bitten, und es sind doch alle Bedürfnisse des Menschen
darin befangen._
_Credo in deum patrem omnipotentem, creatorem cæli et terræ. et in
Iesum Christum, filium eius unicum, dominum nostrum. {20} Qui conceptus
est de 20 spiritu sancto, natus ex Maria virgine, passus sub Pontio
Pilato, crucifixus, mortuus et sepultus. descendit ad inferna, tertia
die resurrexit a mortuis, ascendit ad cælos, sedet ad dexteram dei
patris omnipotentis: inde venturus iudicare vivos et mortuos. Credo
in {30} spiritum sanctum, sanctam ecclesiam catholicam, sanctorum
communionem, remissionem peccatorum, carnis resurrectionem, vitam
æternam. Amen._
AUS DEN FRAGMENTEN DER ÜBERSETZUNG
DES MATTHÆUS-EVANGELIUMS.
[_Scherer D._ 43, _E._ 39.]
Herausgegeben in Endlicher und Hoffmann ‘Fragmenta theotisca’
(Vindobonæ, 1834; 2. Aufl. 1841).
Enti see saar alle dhea burgera fuorun _i_ngegin Jesuse enti sô
inan gahsâhhun, bâtun _da_z er aufuori ûz fona iro marchôm. _En_ti
genc er in sceffilîn, ubarferita dhen _ke_ozun enti quam in sîna
burc. _En_ti see saar butun imo bifora laman licchen_t_an in
bâru enti gasah Jesus iro galaupîn, _qu_had demo lamin: Gatrûê,
sunu, forlaaz_sen_u dhir uuerdant dîno suntea; Enti see _saar_
ein huuelîhhe scrîbera quhâttun untar im: _Dh_ese lastrôt. enti
sô Jesus gasah iro gadanchâ, _quh_at: zahuuiu dencet ir ubil in
iuuueremo _muo_te? Huuedar ist gazelira za quedanne: _forl_âzseno
dhir uuerdant dhîno suntea, _odo_ za quhedanne: arstant enti ganc?
_Da_z ir auh uuizît, dhaz mannes sunu _hab_êt gauualt in herdhu za
forlâzanne suntea, _Duo_ quhat dhemo lamin: arstant, nim _dii_n
betti enti ganc za dînemo hûs. enti er _arstu_ont enti genc za
sînemo hûs. Gasâhhun iz _diu_ folc, gaforahtun im enti aerlîhho
lobôtun _got_, dher solîhha gauualtida forgab mannum.
_Et ecce tota civitas exiit obviam Iesu et viso eo rogabant, ut
transiret a finibus eorum. Et adscendens in naviculam transfretavit
et venit in civitatem suam. Et ecce offerebant ei paralyticum
iacentem in lecto, et videns Iesus fidem illorum dixit paralytico:
confide fili, remittuntur {10} tibi peccata tua; et ecce quidam de
scribis dixerunt intra se: Hic blasphemat. et cum vidisset Iesus
cogitationes eorum, dixit: Ut quid cogitatis mala in cordibus
vestris? Quid est facilius dicere: dimittuntur tibi peccata tua,
aut dicere: surge et ambula? Ut sciatis autem, quoniam filius
hominis {20} habet potestatem in terra dimittendi peccata, Tunc
ait paralytico: Surge, tolle lectum tuum et vade in domum tuam. et
surrexit et abiit in domum suam. Videntes autem turbæ timuerunt et
glorificaverunt deum, qui talem potestatem dedit hominibus._