TUNC EGO PAPE INQ{UA}M. {ET} C{ETERA}.

[Sidenote: [The 2^e p{ro}se.]]

++ÞAnne seide I þus. [owh] I wondre me þat þou by-hetest me so grete

þinges. ne I ne doute nat þat þ{o}u ne mayst wel p{er}forme þat þou

by-hetest. but I preie þe oonly þis. þat þou ne tarie nat to telle me

þilke þinges þat þou hast meoued. first q{uo}d she þou most nedes

knowen. þ{a}t good[e] folk ben al wey strong[e] {and} myȝty. and þe

shrewes ben feble {and} desert {and} naked of alle strengþes. and of

þise þinges certys eueryche of hem is declared {and} shewed by oþ{er}.

¶ For so as good {and} yuel ben two cont{ra}ries. yif so be þat goode be

stedfast. þa{n} sheweþ þe fieblesse of yuel al openly. and yif þou knowe

clerely þe freelnesse of yuel. þe stedfastnesse of goode is knowen. but

for as moche as þe fey of my sentence shal be þe more ferme {and}

habou{n}daunt. I wil goon by þat oon wey {and} by þat oþer {and} I wil

conferme þe þinges þat ben p{ur}posed now on þis side {and} now on þ{a}t

syde. ¶ Two þinges þer ben in whiche þe effect of alle þe dedes of man

kynde standiþ. þat is to seyn. wil {and} power. and yif þat oon of þise

two fayleþ þere nis no þing þat may be don. for yif þat wil lakkeþ þere

nys no wyȝt þat vndirtakeþ to done þat he wol not don. and yif power

fayleþ þe wille nis but i{n} ydel {and} stant for nauȝt. and þer of

comeþ it þat yif þou se a wyȝt þat wolde gete{n} þat he may nat geten.

þou mayst nat douten þat power ne fayleþ hy{m} to haue{n} þat he wolde.

¶ þis is open {and} clere q{uo}d I. ne it may nat ben denyed in no

manere. and yif þou se a wyȝt q{uo}d she. þat haþ don þat he wolde don

þ{o}u nilt nat douten þat he ne haþ had power to done it. no q{uo}d. I.

and in þat. þat euery wyȝt may. in þat þat men may holden hym myȝty. as

who seiþ i{n} as moche as a man is myȝty to done a þing. in so moche men

halden hy{m} myȝty. and in þat þat he ne may. in þat men demen hym to

ben feble. I confesse it wel q{uo}d I. Remembriþ þe q{uo}d she þat I.

haue gadred {and} shewed by forseide resou{n}s þat al þe entenc{i}ou{n}

of þe wil of ma{n}kynde whiche þat is lad by diuerse studies hastiþ to

comen to blisfulnesse. ¶ It reme{m}breþ me wel q{uo}d I þat it hath ben

shewed. {and} recordeþ þe nat þan q{uo}d she. þat blisfulnesse is þilke

same goode þat men requeren. so þat whan þat blisfulnesse is requered of

alle. þat goode [also] is requered {and} desired of al. It recordeþ me

wel q{uo}d I. for haue it gretly alwey ficche[d] in my memorie. alle

folk þan q{uo}d she goode {and} eke badde enforcen he{m} wiþ oute

difference of entenc{i}ou{n} to come{n} to goode. þat is a uerray

consequence q{uo}d I. and certeyne is q{uo}d she þat by þe gety{n}g of

goode ben men ymaked goode. þis is certeyne q{uo}d. I. ¶ þan geten goode

men þat þei desiren. so semeþ it q{uo}d I. but wicked[e] folk q{uo}d she

yif þei geten þe goode þat þei desire{n} þei [ne] mowen nat ben wicked.

so is it q{uo}d .I. ¶ þan so as þat oon {and} þat oþer [q{uod} she]

desiren good. {and} þe goode folk geten good {and} nat þe wicked folk

¶ þan nis it no doute þat þe goode folk ne ben myȝty {and} þe wicked

folk ben feble. ¶ who so þat euer q{uo}d I douteþ of þis. he ne may nat

considre þe nature of þi{n}ges. ne þe consequence of resou{n}. and ouer

þis q{uo}d she. ¶ yif þat þer ben two þinges þat han o same p{ur}pos by

kynde. {and} þat one of he{m} p{ur}sueþ {and} p{er}formeþ þilke same

þinge by naturel office. {and} þat oþer ne may nat done þilk naturel

office. but folweþ by oþer manere þan is couenable to nat{ur}e ¶ Hym þat

acomplisiþ hys p{ur}pos kyndely. {and} ȝit he ne acomplisiþ nat hys owen

purpos. wheþer of þise two demest þou for more myȝty. ¶ yif þat I

coniecte q{uo}d .I. þat þou wilt seye algates. ȝit I desire to herkene

it more pleynely of þe. þou nilt nat þan denye q{uo}d she þat þe

moeueme{n}tȝ of goynge nis in men by kynde. no for soþe q{uo}d I. ne þou

ne doutest nat q{uo}d she þ{a}t þilke naturel office of goynge ne be þe

office of feet. I ne doute it nat q{uo}d .I. þan q{uo}d she yif þat a

wyȝt be myȝty to moeue {and} goþ vpon hys feet. and anoþer to whom þilke

naturel office of feet lakkeþ. enforceþ hym to gone crepynge vpo{n} hys

handes. ¶ whiche of þise two auȝte to ben holden more myȝty by ryȝt.

knyt furþe þe remenaunt q{uo}d I. ¶ For no wyȝt ne douteþ þat he þat may

gone by nat{ur}el office of feet. ne be more myȝty þan he þat ne may nat

¶ but þe souereyne good q{uo}d she þat is euenlyche p{ur}posed to þe

good folk {and} to badde. þe good folke seken it by naturel office of

uertues. {and} þe shrewes enforcen hem to geten it by dyuerse couetise

of erþely þinges. whiche þat nis no naturel office to geten þilke same

souereyne goode. trowest þou þat it be any oþer wyse. nay q{uo}d .I. for

þe co{n}seque{n}ce is open {and} shewynge of þinges þat I haue graunted.

¶ þat nedes goode folk moten ben myȝty. {and} shrewes feble {and}

vnmyȝty. ¶ þou rennest aryȝt byfore me q{uo}d she. {and} þis is þe

iugement þat is to seyn. ¶ I iuge of þe ryȝt as þise leches ben wont

forto hopen of seke folk whan þei ap{er}ceyuen þat nature is redressed

{and} wiþstondeþ to þe maladie. ¶ But for I see þe now al redy to þe

vndirstandynge I shal shewe þe more þilke {and} continuel resou{n}s.

¶ For loke now how gretly shewiþ þe feblesse {and} infirmite of wicked

folke. þat ne mowen nat come to þat hire naturel entenc{i}ou{n} ledeþ

hem. {and} ȝitte almost þilk naturel entenc{i}ou{n} constreineþ hem.

¶ and what wer{e} to deme þan of shrewes. yif þilke naturel helpe hadde

for-leten hem. ¶ þe whiche naturel helpe of entenc{i}ou{n} goþ alwey

byforne hem. {and} is so grete þat vnneþ it may be ou{er}comen.

¶ Considre þan how gret defaute of power {and} how gret feblesse þere is

in grete felonous folk as who seiþ þe gretter þi{n}ges þat ben coueited

{and} þe desire nat accomplissed of þe lasse myȝt is he þat coueiteþ it

{and} may nat acomplisse. ¶ And forþi philosophie seiþ þus by souereyne

good. ¶ Sherewes ne requere nat lyȝt[e] medes ne veyne gaines whiche þei

ne may nat folwen ne holden. but þei fayle{n} of þilke some of þe heyȝte

of þinges þat is to seyne souereyne good. ne þise wrecches ne comen nat

to þe effect of souereyne good. þe whiche þei enforcen hem oonly to

gete{n} by nyȝtes {and} by dayes. ¶ In þe getyn[g] of whiche goode þe

strengþe of good folk. is ful wel ysen. For ryȝt so as þ{o}u myȝtest

demen hym myȝty of goynge þat goþ on hys feet til he myȝt[e] come to

þilke place fro þe whiche place þere ne lay no wey forþer to be gon.

Ryȝt so most þou nedes demen hym for ryȝt myȝty þat getiþ {and} atteiniþ

to þe ende of alle þinges þat ben to desire. by-ȝonde þe whiche ende þat

þer nis no þing to desire. ¶ Of whiche power of good folk men may

conclude þat wicked men semen to ben bareyne {and} naked of alle

strengþe. For whi forleten þei v{er}tues {and} folwen vices. nis it nat

for þat þei ne knowen nat þe goodes. ¶ But what þing is more feble {and}

more caitif þan is þe blyndenesse of ignoraunce. or ellys þei knowen ful

wel whiche þinges þat þei auȝten to folwen ¶ but lecherye {and} couetise

ouerþroweþ hem mysturned. ¶ and certis so doþ distemp{er}aunce to feble

men. þat ne mowe{n} nat wrastle aȝeins þe vices ¶ Ne knowen þei nat þan

wel þat þei foreleten þe good wilfully. {and} turnen hem vilfully to

vices. ¶ And in þis wise þei ne forleten nat oonly to ben myȝty. but þei

forleten al outerly in any wise forto ben ¶ For þei þat forleten þe

comune fyn of alle þinges þat ben. þei for-leten also þerwiþ al forto

ben. and p{er}auenture it sholde semen to som folk þat þis were a

merueile to seyne þat shrewes whiche þat contienen þe more p{ar}tie of

me{n} ne ben nat. ne han no beynge. ¶ but naþeles it is so. {and} þus

stant þis þing for þei þat ben shrewes I denye nat þat þei ben shrewes.

but I denye {and} sey[e] symplely and pleynly þat þei [ne] ben nat. ne

han no beynge. for ryȝt as þou myȝtest seyn of þe careyne of a man þat

it were a ded man. ¶ but þou ne myȝtest nat symplely callen it a man.

¶ So graunt[e] I wel for soþe þat vicious folk ben wicked. but I ne may

nat graunten absolutely {and} symplely þat þei ben. ¶ For þilk þing þat

wiþ holdeþ ordre {and} kepiþ nature. þilk þing is {and} haþ beynge. but

þat þing þat faileþ of þat. þat is to seyne he þ{a}t forletiþ naturel

ordre he for-letiþ þilk beyng þat is set in hys nature. but þou wolt

sein þat shrewes mowen. ¶ Certys þat ne denye I nat. ¶ but certys hir

power ne descendeþ nat of strengþe but of feblesse. for þei mowen don

wickednesses. þe whiche þei ne myȝten nat don yif þei myȝte{n} dwelle in

þe forme {and} in þe doynge of goode folke. ¶ And þilke power sheweþ ful

euydently þat þei ne mowen ryȝt nauȝt. ¶ For so as I haue gadered {and}

p{ro}ued a lytel her byforn þat yuel is nauȝt. {and} so as shrewes mowen

oonly but shrewednesse. þis conclusiou{n} is al clere. þat shrewes ne

mowen ryȝt nat to han power. and for as moche as þou vndirstonde whiche

is þe strengþe þat is power of shrewes. I haue diffinised a lytel here

byforn þat no þing nis so myȝty as souereyne good ¶ þat is soþe q{uo}d

.I. [{and} thilke same souereyn good may don non yuel // Certes no

q{uod} I] ¶ Is þer any wyȝt þan q{uo}d she þat weniþ þat men mowen don

alle þinges. No man q{uo}d .I. but yif he be out of hys witte. ¶ but

certys sherewes mowen doñ yuel q{uo}d she. ¶ ȝe wolde god q{uo}d I þat

þei ne myȝte{n} don none. þat q{uo}d she so as he þat is myȝty to done

oonly but good[e] þinges may don alle þinges. and þei þat ben myȝty to

done yuel[e] þinges ne mowen nat alle þinges. þan is þis open þing {and}

manifest þat þei þ{a}t mowe{n} don yuel ben of lasse power. and ȝitte to

p{ro}ue þis conclusiou{n} þere helpeþ me þis þat I haue shewed here

byforne. þat al power is to be nou{m}bred amonge þinges þat men auȝten

requere. {and} haue shewed þat alle þi{n}ges þat auȝten ben desired ben

referred to good ryȝt as to a manere heyȝte of hyr nature. ¶ But for to

mowen don yuel {and} felonye ne may nat ben referred to good. þan nis

nat yuel of þe nou{m}bre of þinges þat auȝte{n}. be desired. but al

power auȝt[e] ben desired {and} requered. ¶ þan is it open {and} cler

þat þe power ne þe moeuyng of shrewes nis no powere. {and} of alle þise

þinges it sheweþ wel þat þe goode folk ben certeynly myȝty. {and} þe

shrewes ben douteles vnmyȝty ¶ And it is clere {and} open þat þilke

sentence of plato is uerray {and} soþe. þ{a}t seyþ þat oonly wiseme{n}

may [doon] þat þei desiren. {and} shrewes mowen haunten þat hem lykeþ.

but þat þei desiren þat is to seyne to comen to souereyne good þei ne

han no power to acomplissen þat. ¶ For shrewes don þat hem list whan by

þo þinges in whiche þei deliten þei wenen to atteyne to þilke good þat

þei desiren. but þei ne geten ne atteynen nat þer to. ¶ for vices ne

comen nat to blisfulnesse.

Chaucer's Translation of Boethius's "De Consolatione Philosophiae" · 第 188 / 219 题