HACTENUS MENDACIS FORMA{M}.

[Sidenote: [The 9^ne p{ro}se.]]

++IT suffisiþ þat I haue shewed hider to þe forme of false wilfulnesse.

so þat yif þou look[e] now clerely þe ordre of myn entenc{i}ou{n}

requeriþ from hennes forþe to shewe{n} þe verray wilfulnesse. ¶ For

q{uod} .I. (b) [I.] se wel now þat suffisau{n}ce may nat comen by

richesse. ne power by realmes. ne reuere{n}ce by dignitees. ne

gentilesse by glorie. ne ioye by delices. and (p) hast þou wel knowen

q{uo}d she þe cause whi it is. Certis me semeþ q{uod} .I. þat .I. se hem

ryȝt as þouȝ it were þoruȝ a litel clifte. but me were leuer knowen hem

more openly of þe. Certys q{uod} she þe resou{n} is al redy ¶ For þilk

þing þat symply is on þing wiþ outen ony diuisiou{n}. þe errour {and}

folie of mankynde departeþ {and} diuidiþ it. {and} mislediþ it {and}

t{ra}nsporteþ from verray {and} p{er}fit goode. to goodes þat ben false

{and} inp{er}fit. ¶ But seye me þis. wenest þou þat he þat haþ nede of

power þat hy{m} ne lakkeþ no þing. Nay q{uo}d .I ¶ Certis q{uo}d she þou

seist aryȝt. For yif so be þ{a}t þer is a þing þat in any p{ar}tie be

fieble of power. Certis as in þat it most[e] nedes be nedy of foreine

helpe. ¶ Riȝt so it is q{uo}d .I. Suffisaunce and power ben þan of on

kynde ¶ So semeþ it q{uod} I. ¶ And demyst þou q{uo}d she þat a þing þat

is of þis manere. þat is to seine suffisau{n}t {and} myȝty auȝt[e] to

ben dispised. or ellys þ{a}t it be ryȝt digne of reuerences abouen alle

þinges. ¶ Certys q{uo}d I it nys no doute þat it nis ryȝt worþi to ben

reuerenced. ¶ Lat vs q{uo}d she þan adden reuerence to suffisaunce {and}

to power ¶ So þat we demen þat þise þre þinges ben alle o þing. ¶ Certis

q{uo}d I lat vs adden it. yif we willen graunten þe soþe. what demest

þou þan q{uo}d she is þat a dirke þing {and} nat noble þat is

suffisau{n}t reu{er}ent {and} myȝty. or ellys þat is ryȝt clere {and}

ryȝt noble of celebrete of renou{n}. ¶ Considere þan q{uo}d she as we

han grau{n}tid her byforne. þat he þat ne haþ ne[de] of no þing {and} is

most myȝty {and} most digne of hono{ur} yif hym nediþ any clernesse of

renou{n} whiche clernesse he myȝt[e] nat graunten of hym self. ¶ So þat

for lakke of þilke clerenesse he myȝt[e] seme febler on any syde or þe

more outcaste. _Glosa._ þis is to seyne nay. ¶ For who so þat is

suffisau{n}t myȝty {and} reuerent. clernesse of renou{n} folweþ of þe

forseide þinges. he haþ it alredy of hys suffisaunce. boice. I may nat

q{uo}d I denye it. ¶ But I mot graunten as it is. þat þis þing be ryȝt

celebrable by clernesse of renou{n} {and} noblesse. ¶ þan folweþ it

q{uo}d she þat we adden clernesse of renou{n} to þe þre forseide þinges.

so þat þer ne be amonges hem no difference. {and} þis is a consequente

q{uo}d .I. þis þing þan q{uo}d she þat ne haþ no nede of no foreine

þing. {and} þat may don alle þinges by his strengþes. {and} þat is noble

{and} hono{ur}able. nis nat þat a myrie þing {and} a ioyful. _boice._

but wenest q{uo}d I þ{a}t any sorow myȝt[e] comen to þis þing þat is

swiche. ¶ Certys I may nat þinke. _P._ ¶ þanne moten we graunt[e] q{uod}

she þat þis þing be ful of gladnesse yif þe þorseide þinges be soþe.

¶ And also certys mote we graunten. þat suffisaunce power noblesse

reuerence {and} gladnesse ben only dyuerse bynames. but hir substaunce

haþ no diu{er}site. _Boice._ It mot nedely be so q{uo}d .I. _P._ þilke

þinge þan q{uo}d she þat is oon {and} simple i{n} his nature. þe

wikkednesse of men departiþ it diuidiþ it. {and} whan þei enforcen hem

to gete p{ar}tie of a þing þat ne haþ no part. þei ne geten hem neiþer

þilk[e] p{ar}tie þat nis none. ne þe þing al hole þat þei ne desire nat.

_.b._ In whiche manere q{uo}d .I. _p._ þilke man q{uo}d she þat sekeþ

rychesse to fleen pouerte. he ne trauayleþ hym nat to for to gete power

for he haþ leuer ben dirk {and} vile. {and} eke wiþdraweþ from hym selfe

many naturel delitȝ for he nolde lesen þe moneye þat he haþ assembled.

but certis in þis manere he ne getiþ hym nat suffisaunce þat power

forletiþ. {and} þat moleste p{re}keþ. {and} þat filþe makeþ outcaste.

{and} þat derknesse hideþ. and certis he þ{a}t desireþ only power he

wastiþ {and} scatriþ rychesse {and} dispiseþ delices {and} eke hono{ur}

þat is wiþ out power. ne he ne p{re}iseþ glorie no þing. ¶ Certys þus

seest þou wel þat many þi{n}g{us} failen to hym. for he haþ somtyme

faute of many necessites. {and} many anguysses biten hym ¶ {and} whan he

may nat don þo defautes awey. he forleteþ to ben myȝty. {and} þat is þe

þing þat he most desireþ. {and} ryȝt þus may I make semblable resou{n}s

of hono{ur}s {and} of glorie {and} of delices. ¶ For so as euery of þise

forseide þinges is þe same þat þise oþer þinges ben. þat is to sein. al

oon þing. who so þat euer sekeþ to geten þat oon of þise {and} nat þat

oþer. he ne geteþ nat þat he desireþ. _Boice._ ¶ what seist þou þan yif

þat a man coueiteþ to geten alle þise þinges to gider. _P._ Certys

q{uo}d she .I. wolde seie þat he wolde geten hym souereyne blisfulnes.

but þat shal he nat fynde in þo þinges þat .I. haue shewed þat ne mowe

nat ȝeuen þat þei by-heten. _boice._ Certys no q{uo}d .I. ¶ þan q{uod}

she ne sholden men nat by no weye seken blysfulnesse in swiche þinges as

men wenen þat þei ne mowe ȝeuen but o þing senglely of alle þ{a}t me{n}

seken. I graunt[e] wel q{uo}d .I. ne no soþer þing ne may nat ben said.

_P._ ¶ Now hast þou þan q{uo}d she þe forme {and} þe causes of false

welefulnesse. ¶ Now turne {and} flitte þe eyen of þi þouȝt. for þere

shalt þou seen an oon þilk verray blysfulnesse þ{a}t I haue byhyȝt þee.

_b._ Certys q{uo}d .I. it is cler {and} opyn. þouȝ þat it were to a

blynde man. {and} þat shewedest þou me [ful wel] a lytel her byforne.

whan þou enforcedest þe to shewe me þe causes of þe false blysfulnesse

¶ For but yif I be by-giled. þan is þilke þe verray p{er}fit

blisfulnesse þat p{er}fitly makiþ a man suffisau{n}t. myȝty.

hono{ur}able noble. {and} ful of gladnesse. {and} for þou shalt wel

knowe þat I haue wel vndirstonden þise þinges wiþ i{n}ne myne herte.

I knowe wel þilke blisfulnesse þat may verrayly ȝeuen on of þe forseide

þinges syn þei ben al oon .I. knowe douteles þat þilke þing is þe fulle

of blysfulnesse. _P._ O my nurry q{uod} she by þis oppiniou{n} q{uo}d

she I sey[e] þat þou art blisful yif þou putte þis þer to þat I shal

seine. what is þat q{uo}d .I. ¶ Trowest þou þat þer be any þing in þis

erþely mortal toumblyng þinges þat may bryngen þis estat. Certys q{uo}d

I trowe it nat. {and} þou hast shewed me wel þat ouer þilke goode þer is

no þing more to ben desired. _P._ þise þinges þan q{uo}d she. þat is to

seyne erþely suffisaunce {and} power. {and} swiche þinges eyþer þei

semen likenesse of verray goode. or ellys it semeþ þat þei ȝeuen to

mortal folk a maner of goodes þat ne ben nat perfit. ¶ But þilke goode

þat is verray {and} p{er}fit. þat may þei nat ȝeuen. _boice._ I. accorde

me wel q{uo}d .I. þan q{uo}d she for as moche as þou hast knowen whiche

is þilke verray blisfulnesse. {and} eke whiche þilke þinges ben þat lien

falsly blisfulnesse. þat is to seyne. þat by desceit seme{n} verray

goodes. ¶ Now byhoueþ þe to knowe{n} whennes {and} where þou mowe

seek[e] þilke verray blisfulnesse. ¶ Certys q{uo}d I þat desijr I gretly

{and} haue abiden longe tyme to herkene it. ¶ But for as moche q{uo}d

she as it likeþ to my disciple plato in his book of i{n} thimeo. þat in

ryȝt lytel þinges men sholde bysechen þe helpe of god. ¶ what iugest þou

þat be [now] to done so þat we may deserue to fynde þe sete of þilke

souereyne goode. _B._ ¶ Certys q{uo}d .I. I. deme þat we shulle clepen

to þe fadir of alle goodes. ¶ For wiþ outen hym nis þer no þing founden

aryȝt. þou seist a-ryȝt q{uo}d she. and bygan on-one to syngen ryȝt þus.

Chaucer's Translation of Boethius's "De Consolatione Philosophiae" · 第 177 / 219 题