_Flor._
Vos soys, Belisea, mi gloria cumplida,
mi bien todo entero, mi nueua esperança;
por veros ya muero con tanta tardança,
por ver que la hora aun no es ya venida;
al tiempo maldigo,
pues vsa conmigo
con su tardança de enemigo.
Ay, quándo podré yo verme en la gloria
de aquel parayso de vuestro vergel!
dichosas las plantas que vos veys en él,
mas yo más que todos en vuestra memoria;
mas ay, que hora veo
que muy poco creo
del bien que en vos halla mi desseo.
_Ful._--A la fe, al buen hombre acuerdan se le los passos
del pasto que allá deuió de tener, y, como cauallo
castizo, con aquella reminiscencia relincha.
_Fel._--Y calla, que ni gustas, ni nos dexas oyr; que con
tal potranca, no te paresce que qualquier potro auiuaria?
_Flor._
Vos sola soys gloria por vos merescida,
pues otro ninguno no ay que os merezca;
vos soys de las damas la más escogida;
dichoso el amante que por vos padezca;
mas ay, si yo fuesse
quien solo os siruiesse
y solo quien por vos muriesse!
Vos soys el retracto del summo poder,
que Dios ha mostrado en las criaturas;
angélica imagen que acá en las baxuras
ensalçays a Dios en tal os hazer;
soys sola vna
a quien fortuna
obedece desde la cuna.
Vos soys mi prision y mi libertad;
yo vuestro captiuo, y tan venturoso,
que es tanta mi gloria, que hablarla no oso,
porque es offendida vuestra majestad;
ansi yo callo
el bien que hallo
en ser vuestro libre vasallo.
Vos soy paradero de mis pensamientos;
vos soys el pinzel con que mi memoria
esculpe en mi alma tal contentamiento,
que en vos halla objecto de su mayor gloria,
pues con gran razon
el mi coraçon
descansa con tal contemplacion.
_Pol._--O, qué alta pauana, y qué bien cantada! quiero,
pues ya calla, entrar para que sepa que le aguardamos.
_Flor._--Qué hora es, di, Polytes?
_Pol._--Señor, acaba de dar las doze, y todos estan ya a
punto.
_Flor._--Pues alto, vamos, y cierra esta camara, y el
postigo de la puerta principal harás le quedar apretado.
Pero di, Fulminato, vas sin armas, por te differenciar de
essotros que van bien a punto? o vas ansi más suelto para
poder dar vn arremetida a tornar a mirar por la casa,
porque en tanto no nos roben?
_Ful._--Bien huelgo, señor, que me ayas entendido, porque
para tantos ladrones como andan en estos tiempos no haze
poco bien mi sagaz preuenimiento; en especial que a todo
entiendo de acudir acá y allá. Y aun quiero dar vna cala
a las calles hasta allá; porque podays yr sin estropieço,
si no fuere de cosa de espinilla.
_Pin._--Siempre el diablo ayuda a los suyos; que ya éste
tiene con qué se nos escabullir como la otra noche, y aun
con que se lo agradezca Floriano como gran valentia y
ardid.
_Fel._--Ay verás que todo es ventura este mundo.
_Pol._--Yo seguro, pues, que, aunque él va delante, que
antes que nos allá, él esté en la cama.
_Ful._--Allá yran estos necios; pues ya les hurté el
cuerpo, bueluo a guardar la casa desde mi cama.
_Fel._--Ya no paresce Fulminato.
_Pol._--Antes se me antojó que hizo que yua delante y se
abscondio al rincon del portal.
_Flor._--Ea, vosotros venid callando, que ya estamos a la
puerta de la huerta; vosotros os apartad por ay, donde
aguardeys más secretos.
_Pol._--Oye, señor, que dentro hablan.
_Bel._--O Justina, duermes?
_Just._--Antes oyo hablar a la puerta; ya tocaron: la
seña es aquella; allá voy.
_Pol._--Señor, ya abren; si mandas estemos a punto, que
más vale, por sí o por no, que estemos para dar antes que
para recebir.
_Flor._--Bien hablauas si yo no viniera a ver a mi
señora, de donde no puede salir mal.
_Just._--O, bendito el señor que te me dexó ver bueno; mi
señora queda sola par de la fuentezica del cenadero. Por
esso acaba, señor, de entrar; cerraré, que no la dexemos
sola.
_Flor._--Pues yo voy allá.
_Just._--Señor, perdona, dexa me primero ver qué haze. A,
señora, dame albricias, que aqui mi señor Floriano.
_Bel._--Passo, passo, loca, que yo te las mando.
_Flor._--Y aun yo tambien, pues de ellas mia es la
ganancia. Y perdona me que llegué antes que me lo
mandasses.
_Bel._--La licencia del entrar en la huerta te escusa en
todas essas culpas, en especial que tu persona meresce
mucho más; y el grande amor sano que te tengo se estiende
a hazer yo mucho más por ti que esto que es perdonar te;
donde sobre yo bien quererte y esperar de verte, no ha
procedido yerro de tu parte en el llegar, si primero no
le ouo de la mia en te mandar venir. Y ansi, dexando ya
rodeos ni proemios, te sienta donde ya otra vez te dieron
licencia; y tú no has desmerecido en mí porque no vaya
muy adelante. Agora, pues, que, señor mio, estás sentado
e yo sentada, te ruego me digas; por qué tú allá en tu
casa, en mi absencia (porque segun el papel que me dio
Marcelia ayer tarde) ni tú deues de hauer dormido, ni
deues de dar te vagar a ti mesmo para pensar en lo que
a tu salud cumpla? Pues mira que ya de oy más no quiero
sino que como cosa de mí, a mí querida y apreciada, te
tractes bien y a los tuyos, y pongas todo reposo en tu
casa, tomando le tú en tu persona primero. Y lo segundo
que te pido que me digas es: para qué juntamente quieres
que yo ni tú andemos hechos trasgos de noche, y por los
huertos sin dormir? porque si lo hazes por obligar me a
más amarte y a menos oluidar te, sepas que no tiene lugar
en mí, donde el amor que te tengo pueda crescer más. Si
lo hazes por pensar que tu cobdicia desordenada hallará
algun momento, a bueltas de tantas muestras de amor y
fauores, descuydo en mi cuydado sobre la guarda de la
integridad de mi persona, piensa trabajas en vano pensar
alcançar más de mí, mientras nuestras visitas no tuuieren
licencia de ser más de dia y públicas que agora. Y pues
yo a la bastarda he dicho lo que quiero, tú agora muy al
breue me responde sobre lo dicho tu parescer. Y huelgo
que, aunque essos ayan oydo mi tosco hablar, tu elegante
facundia ya pueda yo oyr sola. Por tanto, por hazer te
plazer, pues bien sé que no vienes sino por solo ver
me, y solo hablar me, aparta te allá, Justina, ay en mi
presencia, pues tienes tambien con quién deuas hazer otro
tanto como yo, con tanto que no aya en ti más que retraer.
_Just._--Pues antes que me quexe de que me pidas zelos de
mi guarda, ni antes que yo haga lo que me mandas y lo que
mi señor Floriano dessea, que es yo apartar me, quiero,
si tú me das licencia y su merced me lo permite, hablar
le yo primero delante de ti, y aun del que trae consigo,
pues mi plática será en bien comun de todos; por tanto,
deue se preferir al bien particular.
_Bel._--Algun desatino será asuadas.
_Just._--Señora, no me afrentes en presencia de tu
querido, que tambien haurá quien torne por mí si por bien
es.
_Flor._--Que teneys justicia grande! dezid lo que os
paresce, pues conmigo es la plática, que con no me
apartar de mi señora, todo os oyré para que ella dé la
sentencia de vuestra justicia contra mí.
_Just._--Antes seremos todos en tu seruicio y fauor,
y muy a lo manifiesto: pero quiero desengañar te de
vna cosa, que por no la saber no podras preuenir la, y
aconsejar te otra como a mi señor.
_Flor._--Dezid, mi Justina, lo que os paresciere, con que
no sea en daño de mi señora, ni en dissuadir me de ser
suyo.
_Just._--Antes todo va a parar en esso que tú desseas
e yo querria ver muy cumplido. Pero desengaño te que,
aunque te ama mi señora tanto como puede, y más que te
sabe ni osa dezir, ni yo alcanço, a lo menos sé esto de
ella: que aunque la fuerça del amor la trae a este lugar,
y la traera todas las vezes que no aya estoruo y tú se
lo pidas, pero en todo haze contra su condicion. Y ansi,
pues la amas tanto y la tienes por esposa (como lo es)
tuya, no la traygas tan a su costa a tu contentamiento,
en especial que ni tú podras escalar los jardines cada
noche, ni ella estar en vela esperando te, y ni tú
lleuarás desque ydo más de saber que te ama, y oyr que
te habla. Porque para yr más adelante tiene se ella tan
puesta debaxo de vna llaue de guarda de su persona y
honra, la qual llaue trae mi señor Lucendo su padre, de
manera que si no se la pides a él, y él quiere darla, ni
tú hallarás más thesoro del hallado, ni ay más mineros
que romper.
_Flor._--Por cierto, vos haueys hablado bien, y vuestro
consejo me deue de cumplir. Y digo que qualquiera cosa
haré que me digays, pues sé que es para mi bien. Pero no
sé qué llaue es essa que tengo de pedir; que si es de
oro, yo la haria tan grande como la puerta mayor desta
casa.
_Just._--No son menester rodeos, sino que, mi señor, pues
tienes el sí de esposa de mi señora, que pidas el sí de
su padre, y tendras la por muger como la sancta iglesia
lo manda, y tú lo desseas, y ella lo querria, y su padre
no lo desdirá. Pero cumple que sea hoy en todo caso,
porque andan muchos tras mi señor que le han pedido la
hija, y no lo turbes todo en ser postrero.
_Flor._--Por cierto, si ello consiste en sólo esso, que
antes de comer le embie de mi parte el más merescedor
tercero y delegado que tuuiere.
_Just._--Pues sabe que montará tanto quanto desque, ello
hecho, confio en Dios que me lo diras antes de veynte
dias.
_Flor._--Pues qué me monta a mí que me lo persuadays vos,
si mi señora no me lo manda, para que sea el consejo y el
mandamiento todo vno en gran merced mia?
_Bel._--Señor, no osaré salir del mandado de Justina, y
ansi me paresce que te aconseja bien, para que nuestras
cosas no anden siempre a lumbre de estrellas, sino a
claridad de sol, pues de ello Dios será seruido.
_Flor._--Pues yo digo que lo haré, como a quien tanto le
va en ello, y por el consejo os quedo obligado, Justina,
y por la merced, sin esperar licencia te tomo las manos y
las beso.
_Just._--Ya, ya; agora que me quedays buenos obedientes,
me aparto a vsar de mi licencia a parlar contigo, señor
Polytes; paresce te que quedan buenos? pues ya tú tornas
a tus porfias? Di, paresce te que no has de guardar más
tiempo, que estando delante de mi señora, y alli junto,
no puedes poner freno a tus meneos, y tassa a tus desseos?
_Pol._--Perdona me, señora de mi vida, que las hablaste
tan bien cortado y tan liberalmente, y tan a punto todo
hablado, que no sé cómo pudo la razon refrenar me en no
te tomar en mis braços y arrebatar te delante de ellos al
medio del razonamiento, y a ellos dar lugar que obrassen,
y a ti tender sobre estas olientes violetas, debaxo la
suauidad destos jazmines tan bien encañados.
_Just._--A la fe, agora os digo que sí, por mi salud, que
haueys dentrar por vna puerta tú y tu señor, y que hasta
que aquella llaue que le dixe cobre, que no cobres tú más
que él. Por esso está como honesto quedo acompañado, si
no quieres como atreuido y desmandado quedar deshonesto
solo.
_Pol._--Pues el amor que te tengo me manda que no te
obedezca, mi atreuimiento me obliga a que te suffra
quantas injurias me dixeres.
_Just._--Pues tan poco pienses que está todo hecho en
que, a trueque de hablar yo lo que quiera, te dexe obrar
lo que desseas. Que si tú no miras más por mí en que nos
oyra Belisea, miraré yo por ti en yrme para ella, de
manera que dañes a tu señor y a ti.
_Pol._--Anda, mi señora, que estos jazmines nos encubren,
y el armonia de las aues anteuiene a nuestro sonido, y el
gargantear de la fuente atapa nuestro bullicio. Quanto
más que ellos estan a solas y son dos, y amantes, marido
y muger, y entenderan en sumar sus cuentas.
_Just._--Pues por mi salud que agora no sumes tú esta.
Ay, desdichada yo, y qué teson eres, que no oso quexar me
de tus demasias, por no dar mala sospecha de mi deshonra
y tu mal miramiento.
_Pol._--Perdona, mi señora, que donde fuerça ay, derecho
se pierde, y do ay amor, no cabe occasion, pues vale más
buena possession que larga esperança.
_Bel._--Agora que, señor mio, la sensualidad, con
permitir te, lo razonable, en ti querra ser más atreuida
para pensar que dando le el dedo ha de lleuar la mano, y
en mí la mia me podria hazer más oluidadiza y descuydada
de lo que me ha mandado la razon, de lo qual no osaré
exceder, paresce me que nos salgamos a nuestra mano con
lo hecho: tú en que gozauas y desseauas, e yo, como tuya,
te di entrada en mi jardin para coger la que los hombres
dezis que es fructa de palacio. Ansi que agora, amigo, te
reposa, porque ni demos occasion de que nos juzguen[699]
los criados donde no tienen los amos por qué, y tambien
porque auezemos a la sensualidad yr bien enfrenada por
la mano de la razon, de manera que, dando le la razon
rienda, corra quanto pudiere, y dando le la soffrenada,
pare sin más resabio ni corcobo de falta de subjection a
quien lo manda que pare quando es justo, y que se espacie
quando se le permite.
_Flor._--Ay, señora de mi coraçon, que os amo tanto, que
paresce, segun la sensualidad, que no quisiera amar os
tanto, por no obedescer os tan liberalmente, por sólo
no os enojar. Y junto con esto, veo os tan señora en
fauorescerme, y tan buena y honesta en el gouernarme,
que no tiene mi sensualidad, desmandada en el medio de
su mayor contentamiento y gozo, atreuimiento ni fuerça
para resistir a vuestra razon. Por donde oso dezir
que quisiera poder os querer tanto como os quiero, y
hallar os algo menos buena que soys, porque ansi tan al
descubierto no se vieran ser tan contrarios vuestra gran
bondad con mi gran ardiente sensualidad, y en hazer lo
que hago, en parar como me lo mandays, quiero más ser
cobarde hombre que desmandado y reprehendido vuestro
amante.
_Bel._--En tanto, mi señor, te tendre en más, en quanto,
tú teniendome en más, buscares más licencias para gozar
en mí lo que con la voluntad agora a su tiempo me tengo
toda por tuya. Y ansi, pues que, con no hablar tanto como
la otra noche, el obrar y occupacion de las manos paresce
que ha dado priesa a que se fuesse la noche, y venga ya
el dia, sin offrescer me de nueuo por tuya, me dexa entre
los de mi casa agora mostrar me ser mia. Y con esta paz,
de todo amor, con las lagrimas en los ojos, me despido
contra mi voluntad, por la necessidad de la honra mia,
que tan por tuya, es justo que me tenga en más de aqui
adelante. Y ruego te que en lo que te he permitido tocar
sea como cosa tuya, y en lo que me he guardado sea que me
perdones como por cosa mia hasta que Dios lo ordene: el
qual te guie y te me dexe ver presto como yo desseo y mi
honra me obliga.
_Flor._--Por yr me con la dulçura de vuestra plática
no quiero azedar mi gusto con ya más responder os, de
que con vuestra licencia me voy, para entender en lo que
Justina me aconsejó.
_Just._--Ay, señor mio, y qué mal lo has hecho conmigo!
pero mezquina yo, que son ya despartidos, y creo que han
visto el daño que en mí has hecho.
_Pol._--Señora, ansi hauran visto el bien grande mio,
y pues ya no ay tiempo para más razones, vamos con
Floriano, por que cierres la puerta.
_Just._--Señor Floriano, Dios vaya contigo, y cata que
cumple que no pongas descuydo en lo que te dixe, porque
a mi señor Lucendo le dan gran priesa, y él da la mayor
a la hija, y mi señora resiste hasta ver conjectura,
en que si le dize el padre que tú le pides por muger
(pues la ama tanto que le ha de pedir su parescer y
contentamiento) pueda ella sin nota suya dezir que quiere
a ti, nombrando[700] entre los otros.
_Flor._--Muy bien será ansi; yo entiendo en ello oy antes
que coma, y tú queda con Dios.
_Fel._--Ya salen, hermano Pinel; pues vamos.
_Flor._--Todos callando nos vamos, que es tarde, y no
quiero que seamos conoscidos por las calles, ni vistos
entrar de los de casa.
_Pol._--Señor, todo se podra hazer ansi, Dios mediante;
mouamos.
_Just._--Ya son ydos, Dios vaya con ellos; ya he cerrado
la puerta y ruydo hizo más que suele, que no paresce
sino que apregona mi mal gouierno. Mezquina yo, qué mal
supe aprouechar me del consejo y buen exemplo de mi
señora! Pero quiero yr allá, no sospeche algo, que agora
me cumple a mí poner (como dizen) cuero y correas, para
que ellos concluyan su hecho, antes que por su dilacion,
de la honestidad de mi señora se venga a manifestar la
presteza de la poca guarda mia.
_Bel._--Qué has hecho allá tanto? fueron se?
_Just._--Sí, señora, e ya cerré la puerta.
_Bel._--Pues a ti cómo te fue con tu Polytes?
_Just._--Señora, estaua me contando de que antes que
partiessen esta noche cantó Floriano a la vihuela, de
mientras los criados se armauan para acompañar le, vna
pauana en tu loor y discantando la entrada del jardin,
cosa muy alta y facunda.
_Bel._--Pues por qué no se la pedias?
_Just._--Ya no me quedó por esso, que ya me quedó de
hauerla y traer me la para la primera vista, que Dios
querra que sea presto, porque bien viste cómo al claro
se lo dixe a Floriano; y aun agora al despedir le a la
puerta le torné a hazer acordante en ello, diziendole el
cómo se haga; y porque cumple que sea ansi, y luego, y él
quedó que no comeria antes que te pida por muger; y hecho
esto, yo lo doy por concluydo.
_Bel._--Vamos, cierra essa escalera; yrme he a dormir vn
rato, que me hallo algo descontenta.
_Just._--Vamos, mi señora, que eso causa la absencia
del tu esposo; pero presto se te quitará con llamar le
marido, para que os gozeys a honra vuestra y contento de
mi señor tu padre. Para que os dé Dios fruto de bendicion
que perpetue vuestra casta, y ellos y todos digamos que
loado sea Dios, que lo encaminó tan bien para su gloria
perpetua. Amén.
ACABA LA COMEDIA NO MENOS UTIL QUE GRACIOSA Y COMPENDIOSA:
LLAMADA FLORINEA; NUEUAMENTE COMPUESTA.
IMPRESSA EN MEDINA DEL CAMPO EN CASA DE
GUILLERMO DE MILLIS, TRAS LA IGLESIA
MAYOR. AÑO DE 1554.