[78] _Summæ pars_ I, Tit. VIII, c. II.
[79] Queste lodi deduciamo dal guascone Brantôme, poi dal Varillas, che
di quello esagera le iperbole, come un gazzettiere moderno.
[80] Peraltro Marot diceva:
_De lutheraniste ils m'ont donné le nom:_
_Que droit ce soit je reponds que non._
I salmi di Marot furono stampati coll'approvazione della Sorbona e della
facoltà teologica di Parigi, colla solita dichiarazione che non vi si
conteneva nulla di contrario alla Chiesa cattolica.
Fra le sue poesie n'ha una intitolata _A' suoi amici quando, lasciata la
regina di Navarra, fu ricevuto nella casa e stato di madama Renata
duchessa di Ferrara_.
_Mes amis, j'ay changé ma dame:_
_Une autre a dessus moy puissance,_
_Née deux fois, de nom et d'ame,_
_Enfant du roy par sa naissance:_
_Enfant du ciel par connoissance_
_De celuy qui la sauvera,_
_De sorte, quand l'autre saura_
_Comment je l'ay telte choisie,_
_Je suis bien sur qu'elle en aura_
_Plus d'aise que de jalousie._
Nell'ep. XLIX dice quel che ha imparato in Italia:
_Depuis un peu je parle sobrement,_
_Car ces Lombards avec qui je chemine_
_M'ont fort appris à faire bonne mine,_
_A un mot seul de Dieu ne deviser,_
_A parler peu, et à poltroniser._
[81] Una colonna in Aosta porta: _Hanc Calvini fuga erexit anno 1541:
religionis constantia reparavit 1741._
[82] _Lettere di Calvino_, Tom. I, p. 44, 34.
[83] Nella Biblioteca imperiale di Parigi, Cod. 8645, carte 56.
[84] Lettera del 10 maggio 1563. Nella biblioteca di Modena si conserva
un bel codicetto di preghiere della Renata, ov'essa è rappresentata
tutta vestita d'oro e con un velo pur d'oro in testa. Vedi _Mem. della
Deputaz. di Storia Patria di Modena_, Vol. II, 1864. Nel castello si
indica una cappella, fatta costruire da lei, con cornice e lastre di
marmo in giro, per modo che non si potesse mettervi statue o immagini.
[85] Lettere di Calvino raccolte da G. Bonnet. Parigi 1855, tom. II, p.
553.
[86] Sul Calcagnino caddero i soliti dubbj, come accennammo; ma Erasmo
gli facea congratulazioni pel suo lavoro sul libero arbitrio. _Libellus
tuus de libero arbitrio, mi Celi, usque adeo mihi placuit etc._: il qual
libro però dal Barotti suo biografo è attribuito al domenicano Vincenzo
Giaccari di Lugo, ad istanza del Calcagnini. Questi mostrossi sulle
prime favorevole al divorzio di Enrico VIII che ne lo interrogava, ma
consigliatosi con buoni cattolici, cangiò sentenza.
[87] _Olimpiæ Moratæ fœminæ doctissimæ ac plane divinæ opera omnia quæ
hactenus inveniri potuerunt cum eruditorum testimoniis et laudibus.
Quibus Cœlii Secundi selectæ epistolæ et orationes accesserunt._
Nell'epitafio della Morata, il Curione mescola Dei e Cristo.
_Qui sparsum violis humum, viator,_
_Panchæoque stupes odore passim_
_Fragrare omnia, jam benignus audi._
_Treis nosti Charites, novemque Musas_
_Scriptis precelebres vetustiorum:_
_Quei quantum est alibi venustioris_
_Artis vel lepidæ eruditionis,_
_Harum pectora nutriente Phœbo, flata_
_Illo, quem perhibet chorus sacrorum_
_Vatum de ætheriis plagis venire,_
_Consensu tribuunt pari poetæ._
_Hoc quam forte putas tegi sepulcro,_
_Musarum decima est, Charisque quarta._
_Hanc quod progenitam ferunt Olympo_
_Vatem, Pallas OLIMPIAM vocavit._
_At cur FULVIA nomen inditum illi est?_
_Fulvi scilicet hæc quod instar auri_
_Explorata malis laboriosis,_
_Et fatis agitata sæpe duris,_
_Auro purior attamen reperta est:_
_Seu fulvæ quod avis modo, beatos_
_Inter vivere cœlites sueta,_
_Terras liquerit ocyus jacentes._
_Quod vero ingenio valens sagaci_
_Raris dotibus ingeni puellas_
_Inter fulserit eruditione,_
_Castis prædita moribus bonisque,_
_MORATA est ideo vocata vulgo._
_Hanc Christus Dominus dedit videndam_
_Terris: at simul ac flagrare vidit_
_Hanc desiderio sui, repente_
_In cœlum rapuit, sibique junxit._
_Firmo fœdere connubi ligatam_
_Qui cum nunc placidam capit quietem_
_Consors perpetua beatitatis._
_At tu vive, vale diu, viator,_
_Virtutemque animo colas probato,_
_Quæ te sola potest beare cœlo._