De hoofdstad, Lha-sa, heeft bij de twee uren gaans in omtrek en
geene ringmuren. Buiten de voorsteden liggen vele tuinen met prachtig
geboomte, die een groenen gordel om de stad slaan. De hoofdstraten
zijn recht, breed en vrij zindelijk; doch de voorsteden boven alle
beschrijving morsig. De huizen zijn uit gehouwen of gebakken steen of
ook wel uit leem opgetrokken. In eene voorstad ligt eene wijk, waarvan
alle huizen uit ossen- en ramshorens zijn gebouwd: wonderlijke, maar
zeer hechte gebouwen, die eene goede vertooning maken. De openingen
tusschen die horens zijn met cement aangevuld. De meeste opmerking
verdienen nochtans de tempels, die grooter en met meer goud versierd
zijn, dan men ze ergens anders in Midden-Azië aantreft.
Het paleis van den dalai-lama [2] verdient zijnen over eene
halve wereld verbreiden roem. Ten noorden van de stad verheft
zich een kegelvormige rotsheuvel, die den naam van Boeddha la,
d. i. Boeddha's berg, Godsberg, draagt. Op dit geweldig voetstuk
hebben de vereerders van den dalai-lama hem een prachtvol paleis
gebouwd. 't Bestaat uit eene vereeniging van onderscheiden grootere
en kleinere tempels, waarvan de middenste vier verdiepingen heeft
en boven alles uitsteekt. De koepels en zuilen van het voorportaal
zijn verguld. In dit hooge heiligdom troont de dalai-lama en ziet
op hooge feestdagen op de ontelbare scharen van geloovigen neer, die
uit de vlakte optrekken, om zich aan den voet des gewijden bergs ter
aarde te werpen. De overige tempels worden door eene menigte lama's of
priesters van alle klassen bewoond, die den levenden Boeddha bedienen
moeten en op zijne minste wenken vliegen.
In de stad zelve heerscht voortdurende onrust en gedrang; alles tiert
en schreeuwt, koopt en verkoopt. Vroomheid en handelszaken trekken
onafgebroken vreemden aan en Lha-sa is daardoor eene verzamelplaats
voor menschen uit alle Aziatische volken geworden. De vaste bewoners,
de Thibetanen, behooren tot het groote Mongoolsche ras; zij hebben
zwart haar, schralen baard, kleine, fijn gespleten oogen, uitstekende
wangbeenderen, korten neus en dunne lippen. Ze zijn van middelmatige
grootte, even vlug en roerig als de Chineezen, en daarbij zoo krachtig
en sterk als de Tataren. Op straat neuriën zij bijna altijd een gebed
of een of ander volksliedje. Hun karakter is open en hooghartig. Op
reinheid zijn ze niet bijzonder gesteld, maar wel op praal, weelde en
prachtige kleederen. Het hoofdhaar scheren zij niet af, maar laten
zij op de schouders neerhangen. Zij dragen eene muts met breede
klep, doch op feestdagen een ronden hoed, aan de randen met lange
wolachtige franje bezet. Een lange rok wordt op de rechterzijde
door middel van vier haken opgehouden en met een rooden gordel om
het lijf vastgesnoerd; de laarzen zijn van rood of violetkleurig
fluweel. Aan den gordel hangen gewoonlijk een zakje van geel taf,
waarin het onmisbare houten drinknapje steekt, en twee langwerpige,
rijk geborduurde beurzen, die enkel tot sieraad dienen.--De vrouwen
kleeden zich op soortgelijke manier als de mannen; slechts hebben
zij nog een kort overkleedje en dragen het haar in twee vlechten,
die op den nek neerhangen.
In Thibet heerscht een gebruik, dat zeker nergens elders op aarde
voorkomt. De vrouwen namelijk maken zich, zoo vaak zij het huis
verlaten, het gezicht zwart met een kleverig vernis, dat men op het
oog voor vlierstroop zou houden en maken zich daardoor opzettelijk zoo
leelijk, dat men haar eer voor apen, dan voor menschen aanzien zou. Dit
walgelijk gebruik is in Opper-Azië zeer oud en zie hier, wat er de
oorsprong van moet zijn. Voor een paar honderd jaren was de nomi-khan
of opperlama een uiterst streng en nauwgezet man. Toenmaals maakten
de Thibetaansche vrouwen zich nog niet zoo leelijk, maar waren zoo op
pronk en opschik verzot, dat het alle perk en paal te buiten ging. Om
nu die toenemende buitensporige weelde met kracht en geweld te keer
te gaan, gaf de nomi-khan eene verordening, dat geen vrouwspersoon
zich in het openbaar mocht laten zien, zonder het gezicht op de
vermelde manier ontoonbaar gemaakt te hebben. Tot het nemen van zulk
een besluit werd zeker vrij wat moed vereischt, doch het vreemdst is,
dat de vrouwen er zich gedwee en gewillig aan onderwierpen en het in
't zwart maken spoedig tot zulk eene hoogte brachten, dat de mannen
verschrikt voor haar op de vlucht gingen. Tegenwoordig wordt die
ontsiering voor eene soort van godsdienstige verplichting gehouden;
hoe foeileelijker eene vrouw zich maken kan, voor des te deugdzamer
gaat zij door. 's Lands wijs, 's lands eer.