gebrekkig zijn springt in het oog, en zoo als GRIMM zegt (p. 280),
»auch hier verrathen ungefüge worte und mangelhafter sinn den
zusammenziehenden abschreiber." Hij neemt aan, dat hier, even als
in de omwerking, de das het verhaal eerst aan zijne eigene vrouw
deed, die het wederom aan de vossin verried; hij stelt daarom als
waarschijnlijk, dat die tirade aldus begon:
Ende in verholnen rade
Sinen wive Slopecade.
Daar intusschen vrouw Slupecade nergens in het oudere gedicht
terugkeert, is het niet onmogelijk dat zij hier eerst door den
omwerker zij ingevoegd, gelijk men ook uit vs. 2296 mag opmaken. Ik
heb mij daarom bepaald tot die veranderingen die een verstaanbaren
zin opleveren. Het enjambement _minen.... wive_ kan geene zwarigheid
maken, zie de inleiding § I. Misschien moet men ook lezen:
Ende dien verholnen raet sinen
minen wive, vrouwe Harmelinen,
Wegens die konstruktie zie men 412, 1297, 1316, 1866, 2655, 2729,
3186. De vergelijking van 2325 schijnt mede onze lezing te
bevestigen.
Vs. 2302: _Ooc s. soet bi sulken l._ Doch verg. _Reineke_ 2397. Moet men
ook lezen: _Ooc proefde soet bi lyctekinen?_
Vs. 2303: _al_, invoegsel van mij.
Vs. 2305: _stonden_, l. _stoet?_
Vs. 2308: Achter dit vers volgen in C. 30 regels die blijkbaar een
inlapsel zijn. Het is de fabel die ook elders afzonderlijk voorkomt,
b.v. _Esopet_, fab. XXV, bij CLIGNETT bl. 146. Het inlasschen
van fabelen is geheel en al in strijd met den geest van het oude
gedicht, en de gerekte vergelijking is in de omstandigheden waarin
Reinaert zich bevindt geheel en al te onpas aangebracht. Deze wil
ook in 't geheel niet werken op de »heren arme ende rike," zoo
als op het slot der interpolatie, maar alleen op het vorstelijk
echtpaar. Dit reeds is genoegsaam om de inlassching uit te
monsteren. Overigens loopt de zin veel geleidelijker door, als
men die 30 verzen wegwerpt, gelijk ik heb gewaagd te doen. Dat de
interpolatie intusschen oud is, leert de vergelijking met de lezing
in den _Esopet_, terwijl ook de omwerker haar in zijn voorbeeld
vond. Ik geef het uit den tekst weggeworpene hier naar de uitgave
van GRIMM (GrW. 2305):
Die pude wilen waren vri
ende ooc so beclaechden hem si
datsi waren sonder bedwanc:
ende si maecten een ghemanc,
ende so groot ghecrai up Gode,
dat hi hem gave, bi sinen ghebode
enen coninc, diese dwonghe.
Dies baden die oude entie jonghe
met groten ghecraie, met groten ghelude.
God ghehorede die pude
tenen tide vanden jare,
ende sende hem den coninc Odevare,
diese verbeet ende verslant
in allen landen, daer hise vant.
Beide in water ende in velt,
daer hise vant in sine ghewelt,
hi dede hem emmer onghenade.
Doe claechden si: het was te spade.
Het was te spade, ic segghe u twi:
Si die voren waren vri,
sullen sonder wederkeer
sijn eighin bliven emmermeer,
ende leven ewelike in vare
vanden coninc Odevare.
Ghi heren, arme ende rike,
ic vruchte ooc dies ghelike,
dat nu van u soude ghevallen.
Doe droeghic sorghe vor ons allen.
Dus hebbic ghesorghet vor u:
dies dancti mi lettel nu.
Men lette nog op de herhaling in vs. 19, die geheel van de
schrijfwijze van onzen dichter afwijkt, zoo ook vs. 2 _beclaechden
hem si_, dat niet overeenstemt met _merkedi_ vs. 2363 (2387).
Vs. 2309: _Ic kenne_; C. _Brunen_
Vs. 2312: W. _Dan_
Vs. 2314: C. _Ic kennen so w. g._ GRIMM verbeterde: _Ic kenne den
coninc_; maar ook hier wordt het imperf. geëischt.
Vs. 2320: _Noch theeren noch te vromen_
Vs. 2321: _doghede_, bij Gr. _gedoghede_, C. _ende ghedoghede_. Dit en
het volg. vers in verkeerde volgorde.
Vs. 2322: _pijndic_ door W. uit de omwerking opgenomen. CGr. _peinsdic_
Vs. 2324: _Datso gescoort worde_. De uitwerping van _Datso_ gebood de
samenhang. In _gescoort_ is blijkbaar eene _c_ kwalijk gelezen voor
_t_, zoo als meermalen. De invulling van _ic_ gaf de omwerking aan
de hand.
Vs. 2326: _enen dorper_
Vs. 2331: _wel_
Vs. 2336: _ghepeinse_
Vs. 2337: _hoe ic dat_
Vs. 2339: _die mijn vader hadde_
Vs. 2341: C. _leide laghen_; GrW. _leide lage_
Vs. 2342: C. _meneghe haghen_; GrW. _meneghe haghe_
Vs. 2351: W. _enen st._
Vs. 2355: C. _yewer_
Vs. 2357: _l. gheslopen?_
Vs. 2358: _te sc._, doch verg. 2472.
Vs. 2359: _als ic hem_
Vs. 2360: W. _Driven dat ic_
Vs. 2361: _doe_ ingevoegd door W.
Vs. 2363: CGrW. _sach ende merkedi_
Vs. 2371: _mede gaen_; Reineke 2265 heeft: _lêt overgân_
Vs. 2373: _mouden_
Vs. 2374: GrW. _vroeden bouden_, maar blijkbaar moet het hs. hebben
_houden_. Verg. 2344.
Vs. 2375: _meesterlike_
Vs. 2383: CGr. _gheraecte doe_; bij W. _genaecte doe_
Vs. 2386: _Aldaer vandic_
Vs. 2389: _nie_, dus C.; bij GrW. _ie_
Vs. 2391: _Ic en_
Vs. 2392: het tweede _sonder_, invoegsel van W.
Vs. 2400: _enen_
Vs. 2416: _hem so quite_
Vs. 2424: _m. coenen s._
Vs. 2426: _hulpen_
Vs. 2427: _quame_, dus C.; bij GrW. _quam_. Gr. veranderde hier, omdat
in C. met dat vers eene nieuwe afdeeling begint, die echter
blijkbaar met 2421 moet aanvangen, verg. _Reineke_ vs. 2305.
Vs. 2431: _menechfoudeghe_, doch verg. 505, 542, 898.
Vs. 2434: _na hem reden_ uit de omwerking, in plaats van: _hadden
geleden_
Vs. 2435: _daghen_
Vs. 2436: _meneghen stonden_
Vs. 2441: C. _Sheere_, GrW. _Sheren_. Zie over de apocope HUYD. op
_Stoke_, 2 D., bl. 150.
Vs. 2443: _catte_
Vs. 2452: _danct_
Vs. 2454: _hi soude_
Vs. 2473: _leedden Reinaerde_. WILLEMS werpt _te_ weg; doch verg. 2673.
Vs. 2475: _wijsde_ met C., GrW. _wijste_
Vs. 2477: _soudic u wisen_
Vs. 2479: _uut_
Vs. 2481: C. _Mine_
Vs. 2483: _Allegader_
Vs. 2485: _ghetrouwe_, dus CGr. W. las willekeurig _gehouwe_.
Vs. 2488: _voor_
Vs. 2489: C. _ghi mi_
Vs. 2490: C. _Ende Bruun alle mine onsculde_. GrW. lezen met _Reineke_:
_Ende alle mine broke ende sculde_; maar uit 2493 blijkt dat Bruun
hier op zijne plaats is.
Vs. 2506: C. _argentieren_; GrW. _argertieren_
Vs. 2512: W. _Ende dese v._
Vs. 2517: _belanct_, doch zie de voorbeelden bijgebracht _Heim._ bl.
369.
Vs. 2521: _Ne gh. u niet_
Vs. 2524: _wancost_ bij W. is drukfout.
Vs. 2527: _Dat en d._
Vs. 2532: _die ere_
Vs. 2533: _mijn_
Vs. 2535: _eren_
Vs. 2536: _groot_
Vs. 2538: _wale jonne_; maar dan behoorde het te zijn _anne_. Blijkbaar
heeft de afschrijver den infinitivus verworpen om een schijnbaar
zuiverder rijm te verkrijgen; doch zie Mnl. Vsb. bl. 113 en 168-9.
Vs. 2539: _trouwen_
Vs. 2540: _vrouwen_
Vs. 2550: W. _Hoe die coninc_
Vs. 2552: _Reinaert spr._
Vs. 2561: _de waerheit_
Vs. 2567: _no wijf_
Vs. 2573: GrW. _die avonture_. _Die_ bracht Gr. in den tekst omdat men
in C. gelezen had _hi avonture_, waar echter wel _bi_ zal staan, dat
den natuurlijksten zin geeft.
Vs. 2574: C. _ghehidelt_
Vs. 2575: W. _tes_, CGr. _es_
Vs. 2577: _mijn_
Vs. 2578: _weset_, W. _wetic_, Gr. _wetet_, zoo als men meende in C.
te lezen. Merkwaardig is de uitdrukking _getrouwe wesen_, voor het
gewone ww. _ghetrouwen_, dat b.v. 3365 staat. Moet men ook lezen:
_Ne wilt ooc niemen so ghetrouwen_? als _Wal._ 8584? Verg. dan
aldaar 2 D. bl. 207.
Vs. 2579: W. _sout laten_
Vs. 2589: _in dene side_; maar de beteek. zal toch wel zijn: _aan kant_,
_wegdoen_. Zie daarover _Wal._ 2 D. bl. 205.
Vs. 2592: _ooc_ door mij ingevoegd uit _Reineke_ 2468.
Vs. 2598: _Hoe dicken suldi_
Vs. 2608: CGr. _wanen_
Vs. 2617: _ja, ja_
Vs. 2621: _die_
Vs. 2633: _Dies maent hi u bi der trouwen_ (:_vrouwen_)
Vs. 2635: De vijf tusschen teksthaken geplaatste verzen, gedeeltelijk
uit de omwerking genomen, vervangen dit enkele, dat C. heeft:
_Ende die ic den coninc sculdich bem._ Dat er hier iets ontbrak
was duidelijk, en ook reeds door GRIMM aangewezen, bl. 283.
Vs. 2647: _ende menich coude_
Vs. 2652: _die ries_, doch zie GRIMM, pag. CLX.
Vs. 2656: _was te voren eer_
Vs. 2658: _last_, dus W. naar de omwerking; CGr. _past_
Vs. 2660: _scone_
Vs. 2662: C. _wee desen_
Vs. 2663: _sone_ (WILLEMS: _tone_), _Rijn, waers te d._
Vs. 2665: _saken_
Vs. 2671: _Ghene_
Vs. 2672: _enen_
Vs. 2680: _berke_, C. _burne_, Gr. _borne_. De verbetering is van
WILLEMS.
Vs. 2683: _ine_
Vs. 2687: _ghi here waert_
Vs. 2688: _het es also_
Vs. 2689: WILLEMS wilde lezen: _al eist mijn scame_
Vs. 2693: _hem de provende niet ghenoegen_
Vs. 2695: _Hi cl. van hongere ende k._; maar het rhythmus van het
volgende vers leert dat _van hongere_ hier niets dan een glosseem
is.
Vs. 2697: _Doe hi kermede ende wart traech_. Ik heb de voorkeur gegeven
aan de lezing van de omwerking.
Vs. 2707: _eren.... vromen_
Vs. 2712: _verwatenen_; doch zie Mnl. Vsb., bl. 132-3
Vs. 2718: en 20 GrW. _te banne_
Vs. 2719: _sp. Reinaert nadat g. s._
Vs. 2721: _Reinaert lietic u_
Vs. 2722: _Cuwaerde.... enen_, dus CGr. bij W. _een_
Vs. 2726: W. _Daer gi_
Vs. 2732: _jonne_
Vs. 2733: C. _hi ende mi_
Vs. 2735: _rede_
Vs. 2739: _in sijn hof_
Vs. 2743: alleen bij W. _coninghinnen_
Vs. 2744: Deze regel ontbreekt in het hs. en is van mijne vinding.
WILLEMS laschte in: _Die hi te recht wel mochte minnen_, en in het
volgende vers, achter _mi_ de woorden: _sprac hi_.
Vs. 2746: L. _met live_?
Vs. 2755: _sinnen_
Vs. 2757: _vele ghebeden vor hem_
Vs. 2764: _waerven_
Vs. 2770: _ghene_
Vs. 2777: W. _Ende dan wille hi_; CGr. _Ende v. R. danen wille hi_
Vs. 2780: W. _sonderliker_, drukfout.
Vs. 2789: _alle_
Vs. 2792: _Te Tic._
Vs. 2797: _tes coninx waert_
Vs. 2798: _Tib. bleef sere_
Vs. 2799: _Ende hi bleef_
Vs. 2801: _sorgen so groot_
Vs. 2803: _sine_
Vs. 2804: _Die hi_
Vs. 2809: _Reinaerde ie_
Vs. 2810: _met groten gheninde_
Vs. 2811: _voor_
Vs. 2817: _Worden si_
Vs. 2818: _verwoede_
Vs. 2819: _dan men hem dede_
Vs. 2821: _voerese_, dus C. bij GrW. _voerdese_. CGrW. _als_
Vs. 2823: _binnen ere nacht_
Vs. 2826: De alinea begint eerst bij het volg. vers.
Vs. 2833: Hadd. IIII v. sc.
Vs. 2835: _sal_ IIII _scoen_
Vs. 2836: _coninghinnen_
Vs. 2839: IIII
Vs. 2840: CGr. _Helpt nu_
Vs. 2843: _sine_
Vs. 2848: _eren_
Vs. 2852: _moetet_
Vs. 2853: _des Gods_
Vs. 2856: _Dinen_
Vs. 2857: _Hets dijn n._
Vs. 2858: _wilre gherne mijn m._
Vs. 2859: _u wel ghem._
Vs. 2861: _Isengrijn dr._
Vs. 2863: _gheven twee soen_
Vs. 2864: _u vaert mede_
Vs. 2866: _dher_
Vs. 2868: _beide sine_
Vs. 2871: W. _hielt_; C. _leden_
Vs. 2881: _Bachten van beide haren voeten_
Vs. 2882: _wel soeten_; doch verg. 621, 3413
Vs. 2885: _lieve_, invoegsel van W. uit de omw.
Vs. 2895: _al dat_
Vs. 2900: _moete mi wr._
Vs. 2903: _neware_, dus C.; bij GrW. _te ware_
Vs. 2911: _helpt.... ic_
Vs. 2912: _vor de sonne_
Vs. 2913: _sijn_
Vs. 2917: _voeten_
Vs. 2922: _vrouwen_
Vs. 2923: _wel_ is een invoegsel van mijne hand.
Vs. 2924: _Nu doet Reinaert g. u. cn._
Vs. 2926: W. _naesten_, dat ik nimmer aantrof.
Vs. 2936: _wats dan_
Vs. 2941: _daer af_, invoegsel van mij.
Vs. 2942: _pen. daer af ontfaen_
Vs. 2944: _hem wel_
Vs. 2947: W. _geesterliker_
Vs. 2949: _Jeghen bisscop ende jeghen den deken_--CGr. _dat ic u_
Vs. 2954: _also_
Vs. 2957: _beefde_
Vs. 2958: _sine autare_
Vs. 2964: _Reinaerts_, CGr. _sine_
Vs. 2971: _tranen_
Vs. 2973: _jammerlike in sine herte_; doch verg. _Reineke_ 2753.
Vs. 2974: _Van rouwe hadde grote sm._
Vs. 2979: _Haddet m. g._
Vs. 2982: C. _hi woude_
Vs. 2984: _hem_, C. _hi_
Vs. 2991: _ghene_
Vs. 2992: _Uwen_, W. _Geeft mi_
Vs. 2994: _gheboot die coninc_; doch zie de omwerking.
Vs. 2995: _uut_ CGrW. _uutwaert_
Vs. 3005: W. _Wat rouwe hem_; CGr. _Die rauwe die hem_
Vs. 3006: _Reinaerde_
Vs. 3011: _sine_
Vs. 3016: _sameninghen_
Vs. 3026: _dese_
Vs. 3027: _sine_ II _achterste voeten_
Vs. 3028: _maende die diere cl. ende gr._
Vs. 3030: _alle_; in C. ontbr. _van_
Vs. 3033: _ghebede_
Vs. 3040: _ghi_ CGrW. _God_
Vs. 3044: _wandelinghen_
Vs. 3045: _onberoepen ende goedertieren_. Verg. wegens _onberocht v. d.
Houte_, Gloss. op _berocht_, en DE VRIES, _Brief over Kar. Gr._,
bl. 6.
Vs. 3048: W. _tide_
Vs. 3050: W. _loveren_
Vs. 3053: _sonderlinghe_
Vs. 3058: W. _Aen dat casteel van M._
Vs. 3060: _Doe sprac hi_
Vs. 3072: _manieren_; W. _menegen_
Vs. 3077: _vonden si_
Vs. 3079: _sorghen_
Vs. 3081: _als_ is een invoegsel van mij.
Vs. 3084: W. _wonder_
Vs. 3091: _Cuwaerde_
Vs. 3093: C. _lyende_
Vs. 3096: _trouwen_
Vs. 3098: _ene gr. p._
Vs. 3105: _mordadelike_
Vs. 3106: W. _C. riep doe g._
Vs. 3107: W. _Help_
Vs. 3109: _was sciere_
Vs. 3112: _gaen wi_
Vs. 3114: GrW. _ten brase_, van welk woord ik geen tweede voorbeeld
weet. C. heet te lezen _base_, maar er zal wel staan _hase_, d.i.
zonder de Vlaamsche adspiratie, die in dat hs. voorkomt, _ase_, van
_aes_. Dat _h_ en _b_ te verwisselen zijn, blijkt, daar b.v. 2577
(2597) door GRAETER _hi_ voor _bi_ gelezen werd.
Vs. 3116: _Haren_
Vs. 3120: _dancte_, waarvoor ik _bat_ uit de omwerking nam; CGr. _goets_
Vs. 3124: _jans_
Vs. 3132: _sal_
Vs. 3133: _daghen_
Vs. 3134: _sijn daghen mee_
Vs. 3139: _hede_
Vs. 3140: _Ende die_
Vs. 3146: _daer wonen_ VII
Vs. 3147: _l. wand. sonder sc.?_
Vs. 3148: _hebben daer gr._
Vs. 3150: C. _en loghe_
Vs. 3154: _Nu hebdi_
Vs. 3156: _van_, invoegsel van mij.
Vs. 3157: _Ende hebt p._
Vs. 3160: W. _seidet_
Vs. 3161: _dat hi mi_
Vs. 3162: _diedet niet_
Vs. 3169-70: staan in C. in omgekeerde orde.
Vs. 3175: _Alse dit_
Vs. 3181-2: in omgekeerde volgorde.
Vs. 3189: _lates_
Vs. 3190: _u daer R. h._
Vs. 3191: W. _comdi niet_
Vs. 3198: _di des_; CGr. _hi dus_; W. _hi di_
Vs. 3208: _Here_
Vs. 3214: CGr. _wi doe daden_
Vs. 3220: _also_
Vs. 3222: _helpt_
Vs. 3223: _Miere moien_
Vs. 3224: CGr. _Doe riep_
Vs. 3230: _liever_, C. _leet_; CGrW. _hem iet_
Vs. 3231: W. _Dattet minen k._
Vs. 3235: _hoghe_
Vs. 3239: _Het es_
Vs. 3240: CGr. _ende ic ne w._
Vs. 3242: C. _waret_
Vs. 3243: CGr. _Ghebidden_; W. _ic_; CGrW. _den c._
Vs. 3246: _Reinaert sprac._ W. werpt _ne_ uit.
Vs. 3247: _hier bleven_
Vs. 3256: _loofde_
Vs. 3260: CGrW. _hooft_; zoo ook 3359.
Vs. 3261: _haddijt_, invoegsel van mij.
Vs. 3263: _Belijn_
Vs. 3271: _Ende sinen here die coninc h. l._
Vs. 3272: _desen_
Vs. 3277: _stede daer hi up stoet_
Vs. 3280: W. _Dat hem_
Vs. 3281: _Reinaert Belijn_, doch zie de omwerking. Uit 3287 blijkt
duidelijk dat Belijn spreekt
Vs. 3283: _U selven_
Vs. 3284: CGr. _sals hu sp._
Vs. 3285: CGr. _dat ghi cont d._
Vs. 3288: _dicke hets_
Vs. 3289: _jonste_
Vs. 3294: _sal u saen_
Vs. 3295: _desen selven_
Vs. 3300: W. _bevolen_
Vs. 3301: _Sprac Belijn ende dede h._
Vs. 3304: _groot_ ontbr.
Vs. 3309: _pinen wi_
Vs. 3310: CGr. _daer doe gheen_
Vs. 3321: W. _om_
Vs. 3322: _Belijn_
Vs. 3323: _wanen_
Vs. 3327: _alse_, invoegsel van mij
Vs. 3329: GrW. _ten casteel comen_; C. _den casteel cumen_, welk
laatste woord stellig slecht gelezen is, zoo als ook blijkt
uit de omwerking, die heeft: _Ende hi henen sceiden soude_
Vs. 3337: W. _brieven_
Vs. 3338: W. _De sc._
Vs. 3344: _letteren dichte ic bi m. r._
Vs. 3348: C. _ant werc_
Vs. 3353-4: _Belijns_ (_: sijns_)
Vs. 3356: _Dat hi sn._
Vs. 3360: CGr. _B. ende sach dat_ [_hi sprac_ (_W._)]
Vs. 3365: CGr. _ghetrauwet_
Vs. 3366: _sien_, invoegsel van GRIMM
Vs. 3367: _Die coninc_
Vs. 3370: _hief_
Vs. 3371: _Up ende_
Vs. 3374: GrW. _Alle dieren_
Vs. 3376: _lubaert_
Vs. 3377: W. _mochtet_
Vs. 3382: _ende_ met C., bij GrW. _een_
Vs. 3384: _Here_
Vs. 3391: _Die st. here Br. ende here I._ Doch verg. _Reineke_ 3157
Vs. 3397: _Es ghedaen mesdaet_, gewijzigd naar _Reineke_ 3171
Vs. 3398: CW. _wulf enten bere doen comen_, Gr. _doen coenen_. Reineke
3173 gaf de verbetering aan de hand
Vs. 3400: _Ende betren hem h. m. s._
Vs. 3401: _Ende over h. t. ende over h. p._
Vs. 3408: CGr. _Ende sullen sine k._ W. _Ende bi sine kele._
Vs. 3413: _den rouwe_
Vs. 3415: _gaen maken_
Vs. 3417: _ghevanghene_, doch verg. 2996.
Vs. 3418: _teerst_
Vs. 3419: _sprac hi_
Vs. 3420: _vast_ ontbr. en is door mij uit _Reineke_ 3207 ontleend.
Vs. 3421: C. _Mine_
Vs. 3427: CGr. _shere_, W. _sheren_
Vs. 3431: _ghewilleclike_
Vs. 3433-4: _Dat gi sonder eneghe mesdaet R. moghet t. ende q._
Vs. 3435: _alle_
Vs. 3436: _belaghen_ l. _bejaghen_? met omw.
Vs. 3437: _Dese twee gr. vreden_. Ik volg de omw.
Vs. 3441: _sweert_
Vs. 3443: _Nemmermeer_
Vs. 3445: _ghenaden_
Vs. 3449: _Brune sprac ic_
VERKLARENDE WOORDENLIJST.
VERKLARENDE WOORDENLIJST.
A.
#Achte#, 685, _gevangenschap_, _hechtenis_, _beklemming_.
#Achter bliven#, 96, 2464, _achterwege blijven_. Zie _Lsp. gloss._
#Achter lande#, 2407, _door het land heen_. Zie HUYD. op _Stoke_, 2 Dl.,
bl. 20; _Lsp. gloss._ _Ferg._, 1423. Zoo ook _achter straten_, aldaar
727.
#Achter rugghe#, 1730, _achterwaarts_. Zie HUYD. op _Stoke_, 3 Dl., bl.
219.
#Aerminc#, 2077, 2210, _arm man_, _ongelukkige_. Verg. HUYD. op _Stoke_,
1 Dl., bl. 418.
#Aes#, 3114, _spijs_. Zie KIL. en verg. _Velthem_, bl. 268, 279.
#Aex#, 701, 735, _bijl_, _akst_. Zie CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 178-180.
_Lanc._ 21632 heeft _hache_.
#Af#, 21, 1042, 1348, _van_.
#Afbernen#, 1506, _afbranden_.
#Al#, 741, 932, 1257, _geheel_.
#Al in een#, 1255, _aanhoudend_, _voortdurend_. Zie _Lsp. gloss._
#Al te#, 784; 2827 alleen #te#; _zeer_. Zie _Lsp. gloss._
#Altehant#, 539, _terstond_.
#Aldusghedaen#, 3054; #aldustaen#, 862, _zoodanig_.
#Algader#, 1276, 1455, _geheel en al_.
#Alghemene#, 3115, _te samen_.
#Alnaect#, 1257, _moedernaakt_.
#Als ende als#, 3010, 3264, _geheel en al_; in de tweede plaats zooveel
als _dringend_.
#Also#, of #noch also#, bij een adject. _meer_, b.v. 1342, #noch also
quaet#, _boozer_. Zie HUYD. op _Stoke_, 1 Dl., bl. 169.
#Also#, 1345, _als_, _zoo als_.
#Altoos#, 2947, 2986, _altijd_. Zie _Floris, gloss._ In de eerste plaats
meer in den zin van _immers_, zoo als wij het nog wel gebruiken.
#An#, zie #Onnen#.
#An#, duidt in 't algemeen de betrekking aan, die wij nu eens door
_aan_, dan door _op_, _in_, _tot_, _bij_, _naar_, _nabij_ uitdrukken;
93, 1003, 1102, 1127, 1248, 1435, 2274. De werkwoorden die op een of
andere wijze eene ontleening van elders aanduiden, hebben in 't Mnl. den
persoon van wien ontleend wordt met _an_ verbonden bij zich: b.v. 204,
1427. Verg. _Lsp. gloss._ Daarmeê komt overeen het _delen an hoghen
aflate_, 2894; en _versaden ane_, 212.
#Andersins#, 84, _in anderen zin_, _anders_. Ietwat afwijkend is de
beteekenis _Floris_ 1374, 3947.
#Aneslaen#, 442, _beginnen te zingen_. Zie _Lsp. gloss._ Nog van het
zingen der vogels en het bassen der honden in gebruik.
#Anevaerden#, 3314, _de vaart ergens heen ondernemen_; _aggredi_ (KIL.).
#Angaen#, 187, _ondernemen_, _aanvangen_, _suscipere_.
#Angaen#, 814, _aanvallen_; 261, _tot zich nemen_, _zich meester maken
van iets_, _aanvaarden_.
#Anscijn worden#, 1781, _blijken_. Verg. HUYD. op _Stoke_, 2 Dl., bl.
168-170.
#Antien#, 2066, _aantijgen_. Zie _Lsp. gloss._ op _Tien_. Zie ook hier
op dat woord.
#Apeert#, 204, _openlijk_, _blijkbaar_, _onbeschaamd_.
#Arbeit#, 743, 2856, _moeite_.
#Archede#, 2515, #Archeit#, 2940, _kwaad_, _boosheid_, _ondeugd_. Zie
_Lsp. gloss._
#Arghertiere#, 2506, _boos_, _ondeugend_.
#Avonture#, 624, _de fortuin_, _het geluk_ (_als persoon voorgesteld_).
#Bi aventure#, 161, 349, 2573, _bij toeval_. 1393, 401 var., _ongeval_.
4, 31, _verhaal van gebeurde zaken_, _geschiedenis_. #In avonture
setten#, 1353, _in de waagschaal stellen_, _op het spel zetten_. Verg.
GRIMMS uitstekende monografie over dit woord in de verschillende
beteekenissen die het doorloopen heeft.
B.
#Bachten#, 1290, 2881, _van achter_, _aan den achterkant_. Verg.
CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 374-375.
#Baerde#, 701, _bijl_. Nog over in _hellebaard_.
#Bake#, 217, 227, 1517, 1523, 2127, _varken_.
#Balch#, 2800, _ligchaam_, _buik_, eigenl. een _huidenzak_.
#Balch#, zie #Belghen#.
#Ban#, 264, KIL.: _proclamatio_, _edictum publicum_.
#Ban#, 2700, _banvloek_, KIL.: _Dira proscriptio_, _anathema_. Zie nog
andere beteekenissen van dit woord in de woordenlijsten op de
_Doctrinale_ en de _Mnlp._
#Banderside#, 1830, _ter andere zijde_. Zie het _gloss._ op de
_Lorreinen_.
#Baraet#, 353, 483, 1196, 1486, 1708, 2049, 2359, 3073, 3387, _bedrog_.
Het is het fransche _barat_, en komt veel voor; zie HUYD. op _Stoke_, 2
Dl., bl. 210-211, en CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 349-350.
#Barbecane#, 522, _voorwerk eener vesting_; fransch woord, bij vlaamsche
schrijvers niet ongewoon, b.v. _Troj. Orl._ (_O. Vl. Ged._ I), 3003.
_Rose_, 3784, vindt men het ww. _barbelcanen_, in de beteekenis van:
_met een voormuur omgeven_.
#Baren#, 2380, _zich vertoonen_. Verg. _Lorreinen gloss._
#Bassen#, 1597, _aanblaffen_. Gewoonlijk wordt het intrans. gebruikt;
zie CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 157-159.
#Bat#, in 't rijm voor #Bet#.
#Bate#, 2893, _voordeel_. Maar _bate_ is eigenlijk _betering_,
_herstel_, vandaar _in bate staen_, 192, _beteren_, _boeten_. Zie
_Lorreinen gloss._
#Bedi#, 2975, 3162, _omdat_; 2331, 2892, 3110, _want_. Eigenlijk een
oude instrumentaalvorm. Zie voorbeelden in de plaatsen aangehaald
_Doctr. gloss._
#Bedocht sijn#, 84, _bedacht zijn_, _besluiten_.
#Bedraghen# (#Hem#), 2134, 2654, 2694, _zich onderhouden_, _zich_ (_met
iets_) _behelpen_. Zie _Lsp. gloss._
#Bedraghen#, 2200, 2235; part. #bedreghen#, 2503, _beschuldigen_,
_aanklagen_. Zie DE JAGER, _Nalezing op 't gloss. van Prof._ LULOFS, bl.
14-16.
#Bedwanc#, 886, 1845, _dwang_, _overmacht_. Zie _Floris_, 345, 2848.
_Car. en Eleg._, 372, 1187.
#Begheven#, 24, 155, 2940, _nalaten_; 273, _verlaten_.
#Begheven#, 1501, _de wereld voor het klooster verlaten_; het part.
#begheven#, 369, 1488, _van de wereld afgezonderd_, _geordend_.
#Beghien#, part. #beghiet#, 2934, _erkennen_. MAERL., _Sp. Hist._, 3
Dl., bl. 257. Zie DE JAGER, _Verscheidenheden_, bl. 278-282.
#Beghinnen#, 3 p. sing. praet. #begonste#, 64, 146, 1323 (2110). MAERL.,
_Sp. Hist._, 3 Dl., bl. 186, 286. Zie ook _Lsp. gloss._ op _began_;
HUYD. op _Stoke_, 1 Dl., bl. 41, 97; 2 Dl., bl. 487.
#Begripen#, 32, _berispen_. Zie _gloss._ op _Doctr._ en _Lsp._
#Behendichede#, 2465, _beleid_, _slimheid_. Zie CLIGNETT, _Bijdr._, bl.
311-312.
#Beiaert#, 1272, _frequentamentum tintinnabulorum_ (KIL.). #Den beiaert
slaen#, _de klok luiden_.
#Beide#, 681, 745, 1491, _beide_, _alle twee_. Maar als _beide_ voorop
staat, en gevolgd wordt door twee of drie verschillende zelfst. nw.
beteekent het _zoowel -- als_, b.v. 13, 42, 151, 408, 837, 1268, 1385,
1691, 1981, 2308*, 2761, 2881. Zie HUYD. op _Stoke_, 1 Dl., bl. 65. De
eigenlijke schrijfwijs in ons dichtstuk schijnt _bede_ geweest te zijn,
dat 147 in 't rijm voorkomt. Zoo ook _Ferg._, 4947; _Stoke_, 1 B., 607.
#Beiden#, 1101, 1187, _wachten_.
#Bejach#, 119, 276, 507, _prooi_, _wat men door najagen verkrijgt_.
#Bejaghen#, 1941, 2112, 2897, 3336, (_door jagen_) _bemachtigen_,
_verwerven_. Verg. _Lsp. gloss._
#Becarmen#, 3038, _weeklagen over iets_.
#Bekinnen#, #bekennen#, 2809, _kennen_; 457, 539, _kennen_, _erkennen_;
983, _herkennen_. Zie _Lsp. gloss._
#Beclaghen#, 1349, 1375, _aanklagen_, _verklagen_; 1529, _beklagen_ in
de tegenwoordige beteekenis.
#Becnouwen#, 225, _beknagen_, _afknagen_.
#Becomen#, 2100, 2439, _behagen_, _aangenaam zijn_. Zie HUYD. op
_Stoke_, 2 Dl., bl. 400.
#Belanc sijn#, 2517, _verwant zijn_. Zie over de grondbeteekenis van het
woord _Lsp. gloss._
#Belghen# (#Hem#), praet. #balch#, 1749, 2902, 2955, 3185, _boos
worden_, _zich vertoornen_. Zie _Lsp. gloss._
#Beloken#, 335, 1169, 2271, _besloten_; eigenlijk part. van _beluken_.
#Belopen#, 349, _achterhalen_; 2518, _overwonnen_ (_ingepakt_).
#Bem# (#Ic#), 525, 1026, 1357, 1780, 2073, 2188, 3096, regelmatige 1
pers. sing. praes. van _sijn_.
#Beneden#, 777; moet men niet lezen _beneven_? Vs. 820 vlg. schijnt dit
vermoeden in de hand te werken. _Beneven_ vindt men o. a. _Troj. Orl._,
bij BLOMMAERT, _OVl. Ged._, 2 Dl., bl. 88, vs. 1154.
#Benemen#, 2452, _verhinderen_, _beletten_. Zie _Lorreinen gloss._
#Beniden#, 340, _ergens nijd_, _afgunst over gevoelen_. Verg. _Tr. Orl._
(BLOMMAERT I, bl. 18) vs. 1460.
#Bequame#, 620, _aangenaam_. Verg. #becomen#.
#Bequamelic#, 1118, _aangenaam_, _wel smakend_.