Pinagdulan ang ulo, daót uyamot, usá ka tawo nagabaktas sa kabakildan
sa Buhisan. Sa kinatas-an sa usá ka bungtod ingo'g aduna'y ginanaw
kadto'ng tawo. Molantaw sa kabungtoran nga nagalibut ug walá'y makitá
kon dili ang kalibonán ug ang mga tag-as nga kogon; mobalilikid sa
walóg ug mosangko ang iya'ng mga matá sa dagat. Motabók sa lain'g
bungtod, nagapangyamyan:
--Dinhi gayud.... dinhi. Ania pa ang tuód sa Tugás nga giputól ko. Ania
ang Kamansi. ¿Hain na si Maria? ¿Nabuhi pa kahá ang anák niya? ¿Hain
ang amahán niya?
Lain na ang panagway sa Buhisan: ang kabaulán walá mangadaro ug
kagunahi, ang kabalayán'g pilá ka lugás, walá na: nangasunog; ang
walá dusliti sa mga kostable, gidauban sa mga pulahan [11].
Kadto'ng tawo nga nagataboktabok sa mga bungtod, maó ang hiilhan ta
kaayo'ng si Lucas. Nabilanggo kay gipasanginlan'g pulahan. Gisilotan
sa Hukmanan dinhi ug 20 ka tuig sa bilanggoán, kay ang encargado sa
iya'ng agalon misaksi man nga iya'ng hiabután'g nagadalá'g hinagibán
si Lucas; apan sa Corte Suprema, tapus mag-antus ug haduol sa toló ka
tuig nga paghulát sa apelación, nakagawás. Mitungas siyá sa Buhisan
arón sa pagpangita kang Maria ug sa ila'ng bata, kadto'ng bata nga
didto pa sa tiyán sa inahán sa pagdakóp kaniya. Apan walá'y hikaplagan,
walá'y mapangotana: ang mga tawo niadto'ng dapita, kon walá manugbong
sa patag, nangipon sa mga pulahan.
¿Unsa'y buhaton niya niadto'ng mamingaw'ng dapít ug mamingaw'ng takna?
¡Walá! Mitugbong sa lungsod, ug sa pagkaugma, nakakaplag ug buhat:
maghahakot sa lanot sa usá ka tornahán ni'ng Siyudad.
Dili inadlaw ni sinimana ang suhol niana'ng mga buhatana, kay pakyaw
man. Ug kay bag-o pa man siyá, nagadawat siyá'g suhol kutob sa ikahatag
kaniya sa kabokabo.
Apán sa pilá ka semana sa maó gihapon'g panginabuhi, nakaalinggat
nga mga tawo'ng sama kaniya'g buhat kun diyotay ba kaniya'g buhat,
labí'ng dakú kay kaniya'g suhol. Diáy ang paagi sa tornahán maó kiní:
Usá sa kabokabo may napulo kun limá ka lawas ug inigbahin sa salapí'ng
ihatag sa Casa, kadto hinoon'g mga paginante nga mga dagku'g buhat,
tagidyot da'g madawat: ang mga maantigo'g diyotay, ang mga maisog ug
ang mga maayo sa sinumbagáy, maó'y daghan'g mga lawas sa pakyaw ug
dagku'g suhol nga madawat.
Usá ka Sábado sa hapon nga naghimo sa panuhol, sí Lucas miduol sa
iya'ng kabokabo ug sa mahinay nga tingog, misulti:
--Akó dugáydugáy na sa tornahán, dili akó magaligoyligoy sama sa ubán,
apán ang ako'ng suhol diyotay da kay sa ubán.
Ang tubág sa kabokabo niadto'ng mga pulonga maó ang usá ka hugpong
nga balikas ug sa katapusan giingón:
--¡Soberbio! Dili ko ikaw suweldohan. Paningíl sa Kawit. [12]
Niadto'ng gabhiona dakú'ng hawanán ang gihigdaan ni Lucas, usá ka
harianon ang nagdulot kaniya sa panihapon: maó ang bilanggoán sa
munisipyo diin gipapanihapon siyá sa usá ka polís.
Sa pagbalikas sa ugód kaniya sa kabokabo, nahinumdum siyá sa
takna nga natamparós niya ang encargado sa dato, sinugdan sa iya'ng
pagkabilanggo. Napalong ang iya'ng panan-aw: natamparós usáb niya ang
kabokabo, kay gipakaingón pa niya nga maó ang encargado nga nagsignit
sa ila'ng babuy...