JĔCUR, cŏris et jĕcĭnŏris, n. _Foie_. SYN. Hepar. EPITH. Nitidum, plenum,
horridum et exile, optimum. USUS: Cerebrum, cor, pulmones, jecur.
JĔCUSCŬLUM, i, n. _Petit foie_.
JĒJŪNĒ, _D’une manière sèche_, _pauvrement_. SYN. Tenuiter, exiliter.
USUS: Jejune dicere agere.
JĒJŪNĬTAS, ātis, f. _Manque de_; _sécheresse (de style)_. SYN. Tenuitas.
)( Ubertas, copia. USUS: Cavenda oratori jejunitas, siccitas, inopia.
Verborum jejunitatem ac famem, quam uberitatem nimiam malo.
JĒJŪNĬUM, ĭi, n. _Privation de nourriture_, _jeûne_. SYN. Inedia;
indicta, stata a certa ciborum usu abstinentia. PHRAS. 1. (Jejunium
quadragesimale, VULG.), _Carême_. Feriæ esuriales; verni jejunii
quadraginta dies; jejunium quadragenum dierum; hebdomades, quæ
anniversariam Christi morientis reviviscentisque memoriam præcurrunt;
solemnis jejunii quadraginta dies; jejunium maximum, quadragenarium. 2.
Jejunium servare, _jeûner_. Abstinere se certo ciborum usu, parciusque
ac frugalius vivere; esuriales serias agere; quadraginta continenter
dies vescendi voluptatem reprimere, coercere, cibis contentum inanimis;
interposito quadraginta dierum jejunio corpus exhaurire; jejunium
servare; inedia voluntaria se macerare; inedia, jejunio corpus affligere;
gulæ ventrique bellum indicere; jejunium sancte colere; adhibere inediam;
certo ciborum usu sibi intercedere; parco inopique victu corpus domare,
frangere; avidum ventrem jejuniis domare, corpori cibos lautiores
subtrahere; voluntariam inediam in plures dies tolerare, sustinere,
proferre; corpus arctius contentiusque certorum obsoniorum abstinentia
habere. Cf. Abstineo.
JĒJŪNUS, a, um, _Qui est à jeun_; _sec_, _maigre_, _décharné (en parl.
du style)_. SYN. Qui nihil edit, aridus, siccus, tenuis. PHRAS. Biduo
jejunus sum, _je n’ai pas mangé depuis deux jours_. Biduo nihil cibi
cepi; jejunum, fessumque mihi corpus est bidui inedia; biduum sine
alimento traho; bidui abstinentia siccus et languens; biduo impransus,
incœnatus persto; esuriales ferias ago biduum. Cf. Jejunium, Tenuis.
JENTĀCŬLUM, i, n. _Déjeuner_. SYN. Cibus, qui ante prandium sumitur.
JŎCĀTĬO, ōnis, f. _Plaisanterie_. SYN. Jocus, urbanitas, cavillatio. Cf.
Facetiæ, Jocus.
JŎCOR, aris, atus sum, ari, d. _Plaisanter_, _badiner_. SYN. Cavillor,
ludo; joco aliquid dico _vel_ facio. ADV. Familiarius, humanissime,
libere. PHRAS. Jocatur interdum, _il plaisante de temps en temps_.
Ludit interdum, ac familiariter per risum et jocum facete cavillatur;
jocos interdum cum familiaribus miscet; jocose satis ludit interdum;
jocularia interdum fundit; multa ridicula dicit; salibus utitur interdum;
facetiarum et urbanitatis leporibus amicos exhilarat; sales nonnunquam
orationi aspergit. Cf. Nugor. USUS: Familiariter cum ipso cavillor et
jocor. Homo in jocando suavis.
JŎCŌSĒ, _En plaisantant_. SYN. Facete, urbane. USUS: Hominem lusi jocose
satis.
JŎCŌSUS, a, um, _Enjoué_, _badin_, _gai_. SYN. Facetus, urbanus. )(
Serius. Cf. Facetus, Jocus.
JŎCŬLĀRIS, e, gen. com. _Plaisant_, _drôle_, _risible_. SYN. Ridiculus,
ludicrus. USUS: O licentiam jocularem! Cf. Ineptus.
JŎCŬLĀTOR, ōris, m. _Rieur_, _plaisant_, _railleur_. SYN. Nugator,
narrator facetus, ad jocandum aptus. Cf. Facetus.
JŎCŬLĀTŌRĬUS, a, um, _Plaisant_, _badin_. SYN. Jocosus, festivus. USUS:
Joculatoria disputatio.
JŎCUS, i, m. _Plaisanterie_. SYN. Ludus, risus, facetiæ, lepor, sales,
hilaritas, festivitas, cavillatio. EPITH. Comis, dignus, familiaris,
ingenuus, oratorius, scurrilis, suavis. PHRAS. 1. Ex joco fecit, _il
l’a fait en riant_. Per jocum, per ludum et jocum, per risum ac jocum;
animi causa, joci causa, joci gratia, joco; ridiculi causa hæc facta
sunt. 2. Sine joco, _sans plaisanter_, _sérieusement_. Extra jocum;
remoto joco; aufer nugas, et rem serio edissere. 3. (Jocum ex re facere,
VULG.), _se moquer de qqch_. In jocum vertere, trahere, convertere; rem
joco accipere; in risum vertere. 4. Nemo ad jocos faciendos illo est
aptior, _personne ne badine mieux que lui_. Gratiæ hominem finxerint,
lepores Attici educarint, necesse est, adeo prompto est ac extemporali
ad jocationes ingenio; a Gratiis videtur fictus, adeo multus est in eo
lepos, adeo venustæ sermonis facetiæ; sale facetiisque omnibus antestat;
oratio omnibus salibus facetiisque abundat; nihil est illo homine
festivius, facetius; sermonis festivitate ingenuisque salibus nemo cum
illo est conferendus; ejus festive dictis ac facetiis mire capiuntur
omnes; ita scite, ita venuste, lepide, argute sermonem condit, ut
audientes mira voluptate perfundat; ita facetiis valet, ut verba prope
singula audientium risus consequatur; comis in eo verborum urbanitas,
jocique facetiarum pleni. 5. Fugiendi obscœni verborum joci, _il faut
éviter les plaisanteries obscènes_. Omnis verborum obscœnitas vitanda;
abstinendum prætextatis verbis; joci ne infra soccum liberi sint ac
soluti; genus jocandi illiberale ac petulans; Atellanæ fabulæ, versusque
Fescennini nostro in sermone locum ne habeant. Omnis verborum lascivia
procul a congressu nostro arceatur. USUS: Dicere aliquid per jocum, extra
jocum. Non hilaritate, non lascivia, nec risu, nec joco, qui levitatis
comes, beati sumus, nec enim ad ludum et jocum facti sumus.
JŬBA, æ, f. _Crinière_. SYN. Crines leonum aut equorum collo fluentes.
USUS: Equus jubam quatiens.
JŬBĀTUS, a, um, _Qui a une crinière_. SYN. Juba ornatus. USUS: Jubatus
draco, _serpent qui a une crête_.
JŬBĔO, es, jussi, jussum, ere, n. et a. _Ordonner_, _commander_. SYN.
Impero, mando, præcipio, edico, in mandatis do, mandata do, negotium
do. )( Veto. ADV. Liberaliter, publice, valde, aperte. PHRAS. Rem
imperas difficilem, _vous commandez une chose difficile_. Mandata das
ardua, negotium das difficile; fieri, præstari a me vis, quæ vires meas
exsuperant; magni negotii est, summæ difficultatis, operæ non exiguæ
est, quod mandas; rem in mandatis das, quam exsequi, efficere, præstare,
sustinere vix possum; jubes, ut mandata tua digeram, exsequar, persequar,
conficiam, ad exitum perducam, sed ea ejusmodi sunt, quæ vires meas
exsuperent; quæ in mandatis a te habeo, non istarum sunt virium. Cf.
Impero, Mando, Præscribo. USUS: Jubeo te bene sperare, salvere. Populus
hanc legem jussit. Senatus decrevit, populus jussit.
JŪCUNDĒ, _Agréablement_. SYN. Suaviter, dulciter. USUS: In convivio
comiter et jucunde fuimus.
JŪCUNDĬTAS, ātis, f. _Charme_, _agrément_, _plaisir_, _gaieté_. SYN.
Festivitas, lepor, hilaritas, fructus suavissimæ jucunditatis. )(
Molestia. EPITH. Prima, major, multa, summa, tanta. USUS: Relaxare
animum, et dare se jucunditati. Ex re aliqua jucunditatem fructumque
percipere. Delectatio, tranquillitas jucunditasque animi. Hoc conducit ad
vitæ commoditatem jucunditatemque. Urbani agri jucunditas. Cf. Jocus.
JŪCUNDUS, a, um, _Agréable_, _gai_. SYN. Amœnus, dulcis, suavis, gratus.
ADV. Magnopere, maxime, summe, vehementer. PHRAS. Jucundus erit mihi
reditus tuus, _votre retour me sera agréable_. Dulcissimus erit mihi
reditus tuus; omnes amœnitates in te uno habeo; gratiæ omnes tecum
remigrabunt; plurimum suavitatis habebit reditus tuus; optatissimus erit
reditus tuus, hilariora mihi tecum erunt omnia; adventu tuo læta mihi
erunt omnia et candida. 2. Te præsente convivium jucundius erit, _si
vous êtes présent le repas sera plus gai_. Te præsente non magis epulis
corpus, quam animus jucundissimæ consuetudinis tuæ voluptate explebitur;
tu si conviva accesseris, epulæ ipsæ plus suavitatis accipient, habebunt;
quadam hilaritate conspersa erunt omnia. Tali conviva, in quo tantum
leporis est, luculente hunc habebimus diem. USUS: Est mihi jucunda et
grata in malis meis voluntas tua. Comes alicui carus et jucundus. Ager,
conspectus, odor jucundus. Cf. Hilaris.
JŪDEX, ĭcis, m. _Juge_, _arbitre_. RAD. a Jus dico. SYN. Arbiter,
disceptator, animadversor, recuperator, cognitor, existimator, æstimator,
censor, quæsitor. EPITH. Acer, æquus, attentus, benevolus, bonus,
cupidus, durus, erectus, fortis, gratissimus, satis idoneus, immanis,
iniquus, integer, iratus, juratus, misericors, nequam, obscurus, sapiens,
severus, tristis, verissimus. USUS: Judicem sortiri, legere, accipere,
sibi sumere, _choisir qqn pour arbitre_. Judicem alicui decernere, dare,
constituere, ponere, _donner un juge à qqn_. Is mihi obvenit judex. Cf.
Judico, Judicium.
JŪDĬCATĬO, ōnis, f. _Action de juger, jugement_. SYN. Disceptatio,
quæstio. EPITH. Comparativa, dubia, simplex. USUS: Quæstio in
conjecturali eadem, quæ judicatio.
JŪDĬCĀTUM, i, n. _Action de juger_. SYN. Res judicata. EPITH.
Difficilius, majus, solitarium, rarius. USUS: Judicatum est, de quo jam
ante sententia constituta est. Judicatum facere, _rendre un arrêt_.
Judicato stare, _s’en tenir au jugement_. Judicatum solvere, rescindere,
infirmare, irritum facere, negare, _casser un jugement_.
JŪDĬCĬĀLIS, e, gen. com. _Judiciaire_. SYN. Forensis, pertinens ad
judicium. USUS: Judiciali jure, et consuetudine. Judiciale dicendi genus.
JŪDĬCĬĀRĬUS, a, um, _Judiciaire_. SYN. Judicialis. USUS: Lex, quæstio,
controversia judiciaria.
JUDĬCĬUM, ĭi, n. _Jugement_; _discernement_, _goût_. SYN. Judicum
deliberatio legitima, cognitio, controversia causarum; _item_: Sententia,
opinio, existimatio. EPITH. Acerbum, acre, admirabile, æquum, alienum,
amplum, certum, civile, commune, corruptum, damnatorium, divinum,
domesticum, exquisitum, gratum, grave, honestum, incertum, inclitum,
infinitum, iniquum, insolitum, integrum, invidiosum, leve, liberum,
singulare, sociale, stabile, usitatum. PHRAS. 1. In judicium vocare,
_citer en justice_. In judicium arcessere, adducere, deducere; periculum
judicii alicui intendere; in jus adducere; diem alicui dicere; in jus
rapere; obtorto collo ad prætorem rapere; in jus adducere; legibus
experiri; lege cum aliquo agere; jure experiri, ex jure agere cum
aliquo. 2. In judicium venire, _se présenter devant les juges_. Judicio
conflictari; judicio certare; jure, legibus experiri; in jus adire;
vadimonium obire; descendere in ambiguam litem. 3. Judiciis iniquis
vexari, _être persécuté d’arrêts iniques_. Judiciis conflictari, judicii
laqueis stringi, irretiri; in majores identidem plagas incidere. 4.
Judicio iniquo opprimi, _être condamné injustement_. Judicio iniquo
jugulari, circumveniri; iniqui judicii procella everti; judiciis
iniquissimis exsorberi sanguinem; turpi judicio vinci, condemnari; litem
amittere; causam perdere, causa cadere; iniquis judiciis interire.
5. Judicium corrumpere, _corrompre ses juges_. Judicium contaminare,
constuprare. 6. In judicio absolvi, _être absous en justice_. Judicio
liberari, evadere, elabi. 7. Judicia non exercentur, _on ne rend plus la
justice_. Judicia frigent, silent, conglaciant, conticescunt. 8. Judicia
excercebat, _il remplissait les fonctions de juge_. In ea causa judex
sedebat; judicium exercebat; sella posita jus dicebat; cognitionem causæ
per se solus exercebat, summa æquitate res constituebat; jus petenti
reddebat; arbitria de summa ei agebat, de ea controversia constituebat;
judicia reddebat; jura in quoslibet distribuebat; judicium de reo legibus
faciebat; sententiam ferebat. Cf. Judico. 9. Judicio vir acerrimo, _homme
d’un sens, d’un discernement éprouvé_. Judicio valet, utitur optimo;
judicio præstat, excellit, abundat inter omnes unus maxime. Est in eo
viro mira quædam judicii præstantia, excellentia, vis, subtilitas. Multum
videt vir ille judicio, si quisquam alius, gravissimo; inest in eo homine
mira ingenii perspicacia. Cf. Ingenium. USUS: 1. Judicia domi conflare.
Judicia calent. Judicia tollere, dissolvere, disturbare, _dissoudre le
tribunal_. Judicia extrahere, comperendinare, _renvoyer un jugement à
trois jours_. Judicia sistere. Judicia rescindere. 2. Opinio, sententia,
_opinion_, _avis_. Tui judicii est, quid faciendum censeas. Alterius
judicium exquirere. Suum judicium interponere, dicere, edere. Ferre
judicium. Mutare, flectere judicium suum; alieno judicio, quam suo stare
præstat. Judicio meo, _à mon avis_, _à mon sens_. Quantum quidem judicio
assequi meo possum. Cf. Opinio, Sententia, Judico.
Judicii extremi dies, _le jour du jugement dernier_. PHRAS. Extremus
seculorum dies; dies ille formidolosus, quo universi mortales in
judicium vocabuntur, totius vitæ rationem reddituri; dies ille, quo
hominum corpora e somno mortis ad lucem alterius vitæ excitabuntur;
dies quo ad Christi severum judicium omnes sistemur; quando ad vitam
revocatis, quotquot unquam nati sunt, DEI Filius e cœlo ad judicium
exercendum, sententiamque pronuntiandam descendet. Dies ab omni
æternitate præstitutus quo in vitam genus humanum revocabitur, et pro se
quisque apud divinum tribunal causam dicet. Dies ille novissimus, quo
omnium seculorum mortui reviviscent; dies ille de omnibus annis nostris,
et transacta vita sententiam laturus. Extremus volventium seculorum dies,
cum animæ vita functæ rursum corpora induerint; cum DEUS ipse judex in
celeberrimo superum inferumque conventu sententiam feret; cum supremus
dies volventibus annis advenerit.
JUDĬCO, as, avi, atum, are, a. _Juger_, _rendre la justice_. SYN.
Judicium facio, cognosco, discepto; litem decerno, statuo, constituo;
sententiam dico, fero; jus dico, dijudico. ADV. Aperte, acrius, acutius,
bene, corrupte, diligenter, dissolute, explorate, fortiter, gratis,
honeste, incorrupte, libere, longe, male, optime, perperam, publice,
recte, religiose, ridicule, severe, temere, vere. PHRAS. 1. Vestrum
est de hac controversia judicare, _c’est à vous de juger dans cette
dispute_. Vestrum est, qui in hac controversia judices considetis,
de hac causa judicium pronuntiare, jus dicere, causam cognoscere,
controversiam disceptare, de controversia constituere, judicio decernere,
jus administrare, forum agere, judicium exercere. Cf. Judicium. 2. Ex
æquitate causæ judicandum est, _il faut rendre un jugement d’après
l’équité de la cause_. Rectum animi sensum in judicio sequi nos oportet;
illud demum rectum judicium est, quod ratio dirigit ac moderatur; quod
ratio præscribit ac probat. Judicium cum ratione et æquitate congruat,
necesse est; qui sententiam fert de causa, in consilio habeat necesse
est, legem, æquitatem, fidem; qui judicia exercet, libidinem, odium,
invidiam, metum, et quidquid eripere recte judicandi facultatem potest,
procul habeat. In sententia dicenda summa habenda est æquitatis ratio;
una spectanda est causæ æquitas; de una justitia laborandum est. In
causis forensibus dijudicandis consilia omnia, actionesque ad justitiam
referenda sunt. Justitiæ serviendum ne tantillum, ne latum quidem unguem
ab æquitate deflectendum est. 3. Rem totam tibi judicandam relinquo, _je
vous laisse à juger le tout_. Id omne arbitrium ad te justum æstimatorem
defero; rem omnem ad arbitrium tuum confero; rem tuo ingenio, et
conjecturæ committo; tu velim, de re tota existimes; tua erit de re tota
æstimatio; ejus rei arbitrium ad te rejicio; ejus causæ cognitio penes
te erit; tua æstimatione res metienda est; tu velim, causam hanc omnem
arbitrere; propter infirmitatem mei consilii tuo judicio stabo; malo tuæ
prudentiæ confidere, quam meæ; e judicio tuo judicium pendebit meum;
ad judicium tuum sententiam aggregabo meam. USUS: Judicare de re inter
aliquos ex vero et bono. Serviendum est iis judicibus, qui multis post
seculis de nobis judicabunt. Judica et perpende. Tu de re a certo sensu
judicas. Cf. Judicium.
JŬGĀTUS, a, um, _Uni_. SYN. Junctus. USUS: Omnes virtutes inter se jugatæ
nexæque sunt.
JŬGĔRUM, i, n.; pl. JŪGĔRA, um, ibus, _Arpent_, _mesure agraire_. SYN.
Agri modus, quantum uno boum jugo diu exarari potest. USUS: Ut aratores
jugera sationum suarum profiterentur.
JŪGIS, e, gen. com. _Qui coule toujours_. SYN. Perennis. USUS: Juges
putei; aqua jugis.
JŪGĬTER, _Sans interruption_. SYN. Semper, continenter.
JUGLĂNS, andis, f. _Noix_, _noyer_. SYN. Nux arbor et fructus.
JŬGO, as, avi, atum, are, a. _Unir_. USUS: Virtutes inter se jugatæ.
JŬGŬLĀTĬO, ōnis, f. _Action d’égorger_, _massacre_.
JŬGŬLO, as, avi, atum, are, a. _Égorger_. SYN. Jugulum ferio, neco. USUS:
Se suam causam, suo gladio, suo argumento et concessione jugulare. Cf.
Interficio.
JŬGŬLUM, i, n. et JŬGŬLUS, i, m. _Clavicule_, _gorge_. Pars colli
anterior. USUS: Dare, ostentare jugulum hosti. A jugulo civitatis
crudelitatem hostis avertere. Jugulum alicujus petere, _viser à la
gorge_, _prendre qqn à la gorge_.
JŬGUM, i, n. _Joug_. EPITH. Crudelissimum servitutis, commune, grave,
nefarium, servile. USUS: 1. Boum cervices natæ ad jugum. Multis jugis
arare. 2. Dominatus, _esclavage_, _servitude_. Hostes sub jugum imponere.
Jugum excutere, dejicere. 3. Montis vertex, _crête d’une montagne_.
Constitit in summis jugis.
JŪMENTUM, i, n. _Bête de somme_. Ut: Equus, mulus, bos. USUS: Age
jumentum, quo velis. Jumenta dorso onera portantia.
JUNCTĬO, ōnis, f. _Union_. SYN. Conjunctio. USUS: Partes junctione aliqua
tenentur.
JUNGO, is, junxi, junctum, ere, a. _Joindre_, _unir_, _lier_. SYN.
Conjungo, coagmento. )( Disjungo. PHRAS. 1. Omnia membra apte inter
se junguntur, _tous les membres du corps sont parfaitement unis entre
eux_. Inter se implicata et connexa sunt; inter se cohærent, coalescunt;
aptas commissuras habent; ipsa secum, et inter se ex commissuris
junguntur; alia ex aliis nectuntur, arcteque inter se continentur. 2.
Libenter me tibi jungam, _je me joindrai volontiers à vous_. Libenter
ad tuas rationes me adjungam; acclinabo me libenter ad tuas partes;
tuis tuorumque necessitudinibus misceri me libenter feram; tecum me et
voluntas congregat, et fortuna conjungit; res meas cum tuis libenter
consociabo; ad te unum omnia mea conferam; societatem tecum et fœdus
inibo; summa conjunctione tecum agam. Cf. Amicus, Conjungo. USUS:
Prudentiam jungere cum eloquentia. Consuetudinem cum aliquo et amicitiam
jungere. Puellam matrimonio jungere. Dies noctesque fletibus jungere,
_pleurer jour et nuit_.
JŪNĬOR, ōris, gen. omn. _Plus jeune_. SYN. Adolescentior, natu minor,
ætate posterior, aliquot annis minor.
JŪRE, _A bon droit_, _à juste titre_. SYN. Recte, non injuria, merito,
superis hominibusque approbantibus; jure optimo; merito et optimo jure;
haud secus ac par est; jure meritoque; jure ac merito meritissimo.
)( Immerito. USUS: Jure optimo ridemus. Jure occidi potuit. Jure, an
injuria; recte, an perperam.
JURGĬUM, ĭi, n. _Querelle_, _dispute_. SYN. Contentio, rixa. USUS:
Exsistet ex ea ingens jurgium. Jurgio contendo. Jurgiis et litibus
abstinere se. Cf. Lis, Contentio.
JŪRGO, as, avi, atum, are, n. _Être en procès_, _plaider_. SYN. Jurgio
contendo, rixor. USUS: Vicini inter se jurgant, non litigant. Cf.
Contendo.
JŪRĬDĬCĬĀLĬS, e, gen. com. _Relatif à un point de droit_. USUS:
Juridicialis constitutio vocetur, quamvis molestum hoc nomen sit, _qu’on
l’appelle question juridiciale, quoique ce mot me semble ridicule_.
JŪRĬSCONSULTUS, i, m. _Jurisconsulte_, _légiste_. SYN. Jureconsultus,
interpres legum, jurisperitus, legum peritus. PHRAS. Jurisconsultus
præstans erat, _c’était un légiste célèbre_. Consultissimus ea ætate
omnis divini atque humani juris erat; vir erat juris scientissimus;
divini humanique juris auctor celeberrimus; legum jurisque Romani apprime
doctus; in disciplina juris atque legibus interpretandis auctoritate
illustri fuit; vir erat, qui simul ac toga forumque placere cœpit,
oraculum civitatis habebatur. USUS: Jurisconsulti domus est oraculum
civitatis. Jureconsultorum ingeniis pleraque corrupta sunt.
JŪRĬSDĬCTĬO, ōnis, f. _Action de rendre la justice_, _judicature_. SYN.
Facultas et potestas juris dicendi. USUS: Jurisdictionem absolvere.
Subigere gentem sub jus, jurisdictionem ac potestatem suam. Venalem
jurisdictionem habere. Cf. Ditio, Potestas.
JŪRISPĔRĪTUS, i, m. _Jurisconsulte_. SYN. Jurisconsultus, causidicus.
USUS: Jurisperitorum eloquentissimus, eloquentium jurisperitissimus.
JŪRO, as, avi, atum, are, n. et a. _Jurer_, _affirmer avec serment_. SYN.
Jurejurando me devincio, juratus testor, adjuro, jusjurandum do. PHRAS.
1. Juravi rem esse meam, _j’ai juré que cela m’appartenait_. Sacramento
contendi, rem esse meam; juratus testabor; jusjurandum interposui; DEUM
testem feci; DEUM obtestatus sum, i. e. testatus sum; conceptis verbis
juravi; DEUM testem laudavi, rem, uti dixeram, esse meam. 2. Juravit se
in fide mansurum, _il a juré qu’il garderait sa promesse_. Jurejurando
se suamque fidem obstrinxit; jurejurando fidem firmavit; sacramentum
dixit de perpetua sua in rempublicam fide. Per genium, per nomen Cæsaris
dejeravit, perstiturum se in fide. DEUM testem esse voluit perpetuæ suæ
in rempublicam voluntatis. Testem DEUM advocavit, appellavit integerrimæ
suæ in rempublicam fidei; exsecratione se, caput suum devinxit, si datam
unquam violaret fidem. De constanti in rempublicam fide jusjurandum
dedit; fidem in rempublicam sacramento sanxit; sacramenti religione se
adstrinxit ad præstandam reipublicæ fidem; jurejurando se alligavit,
ad servandam reipublicæ fidem. Cf. Jusjurandum. USUS: In certa verba,
ex animi sententia, non lingua tantum jurare. Jurare conceptis verbis
majorum more. Jurare Jovem lapidem. Magna voce pulcherrimum jusjurandum
juravi.
Jurandi Formulæ, _formules de serment_: Ita me DEUS amet! ita mihi
propitius sit DEUS! ita mihi benefaciat, faveat, adsit DEUS! ita me DEUS
adjuvet! ita propitium mihi DEUM velim! ita me DEUS respiciat, juvet,
tueatur! ita mihi a DEO prospera contingant omnia! ita mihi optata
contingant omnia! ita, quæ opto, feliciter eveniant! ita mihi bene sit!
ita rebus meis feliciter eveniat! ita vivam! ita diu feliciterque vivam!
ita ad voluntatem cuncta fluant! ita diuturna lucis usura fruar! ita
mihi cum diuturnus vitæ cursus, tum facilis contingat; ita meis optatis
fortuna respondeat! ita sim incolumis, felix, beatus, malorum expers,
ignarus adversæ fortunæ! ita nihil adversi videam in vita! ita nunquam
adversam fortunam experiar! ita fortuna utar perpetuo prospera! Contra:
Ita male mihi faciat DEUS! ita perdat me DEUS! moriar, si; peream, si;
ne vivam! ne sim salvus! dispeream! sentiam iratum DEUM! male mihi sit!
nihil mihi ex animi sententia succedat! adversa mihi sint omnia! cadat
infeliciter, quidquid ago! infensa, iniqua, adversa omnia experiar, si
sciens fallo!
JUS, jūris, n. _Droit_, _justice_. SYN. Æquum, æquitas, justitia. )(
Injuria. EPITH. Accusatorium, æquum, bellicum, callidum, civile,
consulare, equestre, feciale, firmum, hereditarium, imperatorium,
iniquum, patrium, pontificale, prætorium, regium, tribunitium. USUS: Jus
postulare, _demander justice_. Jus dare, tribuere, _rendre justice_. Jus
dicere, juger, rendre la justice. In jus vocare, adducere, _appeler en
justice_. In jus adire, _aller en justice_. Jus suum persequi, exsequi,
_réclamer ses droits_. Jus suum obtinere, adipisci, tenere, retinere,
_obtenir gain de cause_. Jure agere, decertare cum aliquo, jure experiri,
_avoir recours aux lois_. De suo jure aliquid concedere, detrahi sinere,
decedere, _concéder qqche de son droit_. A jure abire, _s’éloigner de la
justice._ Id jus ratumque est. Meo jure hoc dico facioque. Jus et æquitas
vincula sunt civitatis. Cf. Æquum, Jure.
JUSJŪRANDUM, jūrisjūrandi, n. _Serment_. SYN. Sacramenti fides,
sacramenti religio, jurisjurandi religio, fides. PHRAS. Jusjurandum
a militibus exegit, _il exigea le serment des soldats_. Milites ad
jusjurandum adegit; milites sacramento rogavit; in sua verba adegit;
jurejurando adstrinxit; sacramentum sibi dici a militibus jussit;
sacramento teneri, religione constringi, adstringi milites voluit. Cf.
Juro. USUS: Ad jusjurandum adigere, _obliger au serment_. Jusjurandum
dare, _prêter serment_. Jusjurandum negligere, violare, _se parjurer_.
Religio jurisjurandi est metus Deorum immortalium in testimonio dicendo.
Jurejurando devincta auctoritas. Aliquid jurejurando firmare, affirmare
diis interpositis. Jurejurando nullum vinculum ad stringendam fidem
arctius esse voluerunt majores.
JUSSUM, i, n. _Ordre_. )( Vetitum. EPITH. Ratum atque firmum. USUS:
Injusta jussa populis describere. Jussa nostra comprobat populus.
JUSSŬS, ūs, m. (solo abl. sing.) _Ordre_, _commandement_. SYN. Imperium.
USUS: Meo jussu. Cf. Imperium.
JUSTA, ōrum, n. pl. _Derniers devoirs_, _honneurs funèbres_. SYN.
Inferiæ, exsequiæ. USUS: Paterno funeri justa solvere, peragere, facere.
JUSTĒ, _Justement_; _d’une manière convenable_. SYN. Jure, recte,
legitime. USUS: Juste et legitime imperare.
JUSTĬTĬA, æ, f. _Justice_, _équité_. SYN. Æquitas, jus, fas, justum.
EPITH. Germana, jucunda, magna, necessaria, optabilis, summa, vera,
utilis. PHRAS. Justitia virtutes omnes complectitur, _la justice embrasse
toutes les vertus_. Virtutes omnes continet, comprehendit. Omnes insunt
in una justitia virtutes; omnes virtutes ab una justitia pendent; in una
justitia includuntur. Nulla virtus abesse justitia potest; conjunctæ
sunt, colligatæ sunt cum justitia virtutes omnes. USUS: Justitia, quæ
suum cuique tribuit, societatem humanæ conjunctionis magnifice tuetur.
Fundamentum justitiæ est fides. In laude justitiæ sunt fides et æqualitas.
JUSTĬTĬUM, ĭi, n. _Vacances_, _vacations des tribunaux_. SYN.
Jurisdictionis intermissio. USUS: Justitium edici, jurisdictiones
intermitti, claudi ærarium, judicia tolli oportet.
JUSTUS, a, um, _Juste_. SYN. Æquus, verus, meritus, debitus, legitimus.
)( Iniquus. ADV. Vere. PHRAS. Justus est, _c’est un homme juste_.
Justitiæ laude floret; vir est, qui juris civilis rationem ab æquitate
nunquam sejunxerit; in testimonio religiosus, in judicando severus; vir
est, qui immortalem sibi famam æquitate, fide, miserorum defensione
comparavit; qui licere sibi nihil putat, nisi quod cum æquitate
conjunctum; qui in ferenda sententia legem, æquitatem, fidem unice in
consilium adhibet; apud quem unum maxime justitiæ locus est. Cf. Judico
ex æquitate. USUS: Justum id est debitumque. Justum et jus alere.
JŬVĔNĪLIS, e, gen. com. _De jeune homme_, _de jeunesse_. USUS: Juvenilis
libido, redundantia, licentia. Cf. Levis.
JŬVĔNĪLĬTER, _En, comme un jeune homme_. SYN. More juvenum. USUS:
Juveniliter exsultare.
JŬVĒNIS, is, m. _Jeune homme_. SYN. Adolescens. EPITH. Mobilis. USUS:
Infirmitas puerorum est ferocia juvenum.
JŬVENTUS, ūtis, f. _Jeunesse_. SYN. Ætas florens, medium juventæ
robur, ætas injuriæ opportuna; flos ætatis. EPITH. Delicata, formosa,
libidinosa. PHRAS. Adhuc intra juventutis annos tua versatur ætas, _vous
êtes encore jeune_. In ea es ætate, quæ valet viribus quidem, sed a
prudentia infirma est; ea es ætate, quæ viribus floret, sed a prudentiæ
maturitate procul abest; juventutem nondum egressus es, quæ, cum ætatis
quoddam veluti ver sit, caret usu rerum et experientia; a prudentia
distat, vacua est consilio, inopia judicii laborat, expers est prudentiæ
et gravitatis; ætatem agis, in qua prudentiæ illa maturitas locum nondum
habet. Cf. Adolescentia. USUS: Omnem sobolem juventutis ad arma vocat.
JŬVO, as, jūvi, jutum, are, a. et n. _Aider_, _favoriser_. SYN. Adjuvo,
opem fero. PHRAS. 1. Pauperes libenter juvat, _volontiers il secourt
les pauvres_. Afflictis fidem manumque libenter porrigit; inopiam eorum
facultatibus sublevat; egestatem eorum facultatibus sublevat; egestatem
eorum subsidiis et liberalitate sustentat et recreat; egentibus libenter
subsidio venit; opem porrigit, affert, præsidio est. Cf. Auxilium. 2.
Alter alterum juvat, _ils s’aident l’un l’autre_, _ils se prêtent un
mutuel appui_. Alter alteri operam commodat; mutua se opera juvant;
mutuam sibi operam præstant; alter alteri præsidium est, ac dubiis in
rebus lumen. 3. Philosophia eloquentiam juvat, _la philosophie sert à
l’éloquence_. Philosophia eloquentiæ adjumento est; ad gravem illam
moratamque eloquentiam adjumenta habet, affert, importat non pauca rerum
naturalium cognitio. Cf. Adjuvo, Conduco, Faveo. USUS: 1. Juvare, ornare
quempiam, quibuscumque rebus possis. 2. Delectat, _faire plaisir_,
_réjouir_. Juvat, in parte operis præfari.
JUXTA, præp. _Auprès de_, _proche de_. SYN. Prope, propter. USUS: 1.
Sepultus juxta viam Appiam. 2. Non secus, tanquam, similiter, _autant_,
_également_, _comme si_. Juvit me, juxta ac si meus frater esset.
3. Pariter, una, _ensemble_. Juxta boni malique, armati ac imbelles
obtruncati sunt.
[Illustration]
L
LĂBĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Ébranler_, _renverser_. SYN.
Labefacto, corrumpo, perfringo, dissolvo, conquasso, concutio, solvo,
enervo, frango, debilito, infirmo. )( Sustento, restituo. USUS: Virum
fortem nulla unquam vis, nullæ minæ, nullæ invidiæ labefecerunt. Is
pugnis mihi omnes dentes labefecit. Cf. Labefacto.
LĂBĔFACTO, as, avi, atum, are, a. _Ébranler_, _détruire_. ADV.
Mediocriter. USUS: 1. Homo improbus rempublicam, jura, leges, vitam
hominum, probe ab aliis constituta, societatem et conspirationem bonorum,
dignitatem, consulatum vehementer labefactavit. Ecquid commoda mea,
ecquid oratores labefactas et oppugnas? 2. Commoveo, a proposito averto,
_ébranler la fidélité_, _séduire_. Firmus sum, non me labefactabis.
Ne crede, te fidem meam pecunia, cogitationem, sententiam, amicitiam
insidiis labefactare posse.
LĂBES, is, f. _Chute_; _fléau_, _maladie_; _tache_, _souillure_. SYN.
Ruina, pernicies; macula, dedecus, ignominia, infamia, vitium, nævus.
EPITH. Domestica, nefaria et perniciosa. USUS: Multis locis labes
agrorum facta, terræque desederunt, _dans bien des endroits, il y a eu
des éboulements de terrain_. 2. Macula, _tache_, _souillure_. Labem
ejus dignitati aspersit, intulit. Vide, ne qua labes integris, probrum
castis, infamia bonis inferatur. 3. Vitium, _mal_, _défaut_. Num tu
hanc conscientiæ, animique labem, et vulnera perferre diutius potes? 4.
Pernicies, pestis, lues, _fléau_. Hunc hominem reipublicæ, provinciæ
labem fore prævideo. Cf. Macula, Dedecus.
LĂBĬUM, ii, n. _sæpius_ LĂBĬA, ōrum, n. pl. _Lèvre_. SYN. Labellum.
LĂBO, as, are, n. _Être ébranlé, chanceler_. SYN. Ruo, repente concido,
vacillo, nuto, in casum vergo; casum, ruinam minor; corruo, cado, ruinæ
proximus sum. USUS: 1. Refice ædes labantes. 2. TRANSL. Vides consilium
tuum, animos militum labare atque deficere. Sana, confirma rempublicam,
fortunam civitatis labantem magnopere et inclinantem.
1. LĀBOR, ĕris, lapsus sum, labi, d. _Tomber_; _faillir_, _se tromper_.
SYN. Prolabor, cado, ruo; _item_: dilabor, deficio; _item_: erro, fallor,
decipior. ADV. Continenter, longius, proclivius, turpissime, tuto. PHRAS.
Quis in tam lubrica, tam difficili rerum humanarum via non labitur?
_Qui ne chancelle parfois dans ce chemin de la vie si glissant et si
difficile?_ Quis non offendit? Quis vitat, effugit omnem offensionem?
Quis est, qui nusquam incurrat imprudens; quis de se præstare offensionem
omnem possit? USUS: 1. Labuntur omnia, fluunt, occidunt. Res cum semel
labi cœperit, proclivis est in perniciem. 2. Deficio, _se laisser
aller_, _être entraîné_. Mores civitatis in perniciem lapsi. Cave, ne ad
illorum opiniones delabaris. 3. Erro, fallor, _se tromper_. Imprudentia,
consilio, opinione mea lapsus sum. Ambitione labi. Si me audies, nunquam
laberis.
2. LĂBOR, ōris, m. _Travail_; _peine_. SYN. Opera, opus, sudor, vigiliæ,
assiduitas, contentio animi, studium, industria. EPITH. Alienus a nostra
ætate et dignitate, assiduus et quotidianus, continuatus, certus, clarus
et nobilitatus, gravior, medius, vitæ tolerabilis, domesticus, gloriosus,
incredibilis, major, extremus, facilis, jucundus, maximus, forensis,
summus, illiberalis, gravis, oratorius, tum infinitus, tum puerilis,
injucundus, levis, magnus, parvus, superior industria, tantus, durus,
justus, honestus, militaris, minor, multus, minime necessarius, plurimus,
pristinus, utilis, sollicitus, insomnis. Labores nocturni, officiosi,
patibiles, quotidiani, reliqui, tanti, veteres. PHRAS. 1. Magnos habeo
labores, _je suis accablé de travaux_. Multis oneribus susceptarum rerum
premor, assiduis laboribus et vigiliis conficior; multum mihi oneris
imposui, injunxi; deprimit me laborum moles; quæ res operam exercet meam,
immensi est operis multique certaminis; opera, quam sumpsi, suscepi,
multi sudoris est, ac contentionis non mediocris; onus, quod in me
recepi, suscepi, onus, quod sustuli, quod sustineo, grave sane est, ac
multiplex; multis magnisque perfungor laboribus; magnæ mihi quotidie
in iis, quos subeo, laboribus molestiæ sunt exsorbendæ. Cf. Laboro. 2.
Frustra laboravi, _c’est en vain que j’ai travaillé_. Laborem inanem
sumpsi, suscepi; spes meæ infirmis et labantibus fundamentis nitebantur;
spem secutus sum cæcam et incertam; arido solo, campo infructuoso, arenæ
semina mandavi, commisi; oleum ac operam perdidi; operam inutiliter
consumpsi; inani studio ductus operam lusi; tanto labore nihil egi, nihil
profeci; irato genio in rem ingressus sum, nullus mei laboris fructus
exstat; studium omne ac operam inutiliter locavi. USUS: Suscipere, ferre,
sustinere, finire laborem. Multum laboris ac operæ in Latinitatem, in his
studiis insumpsi, impendi, consumpsi, exantlavi.
LĂBŌRĬŌSĒ, _Soigneusement_. SYN. Diligenter.
LĂBŌRO, as, avi, atum, are, n. _Travailler_; _souffrir_. SYN. Elaboro,
contendo, laborem suscipio, opus facio, labore me exerceo, laboribus
me frango, operam do. ADV. Æque ut, graviter, magnopere, mediocriter,
non ita valde, præcipue, vehementer, vehementius. PHRAS. 1. Improbe
laborat, _il travaille énormément_. Infinitum laborem suscipit; naturam
pene studio vincit; semper operis aliquid facit, ac improbo labore
pene se conficit; laborem unum ex alio capit; noctes adeo totas operi
dat; quotidiana opera pene se frangit. 2. Nunquam deerit quod labores,
_vous aurez toujours assez de travail_. Non deerit, in quo operam
quotidianam edas; in quo operam præbeas aliis; in quo nervos omnes ætatis
industriæque contendas; in quo omne vitæ tuæ curriculum conficias; in
quo studium, atque opera elaboret tua; in quo operam utiliter ponas,
consumas; in quo industriam, ac vigilandi laborem expromas tuum;
in quo novus de integro exsudetur labor. 3. Vides quantum laborem?
_Voyez-vous comme je me fatigue?_ Videsne, ut sudem? ut diligentia
omni enitar? quantum certamen mihi exsudandum sit? quantum laboris
sumam, subeam, exhauriam? quantum operæ his rebus tribuam? quot curis
angar ac vigiliis? quantum laborem capiam, quantum molestiæ assumam?
ut in iis studiis me conteram, ut laboribus frangam? 4. Diu jam in hoc
laboro, _depuis longtemps déjà je travaille à cette affaire_. Satis diu
hoc saxum volvo; diu jam in hoc pistrino hæreo; diu jam in his desudo
atque elaboro; diu multumque jam labor is me exercet; magnos jam in hoc
opere exantlavi labores et diuturnos. Cf. Labor. USUS: 1. Quid enim
laboravi; quid egi? 2. Curo, sollicitus sum, _se mettre en peine de_,
_s’inquiéter_. De republica magis, quam de tuis rebus laboras. Nihil de
me, de fama mea laboro. Nunc in minimis habeo, de quibas antea maxime
laborabam. 3. Afficior, vexor, discrucior: relatum ad morbos corporis,
_souffrir_, _être malade_. Ex intestinis, renibus, pedibus, stomacho
laborare. 4. Vexor: relatum ad morbos animi, _être accablé_. Inscitia,
ambitione, animo, ex desiderio alicujus laborare. Ex invidia laborat,
_il est en butte aux coups de l’envie_. 5. Affligor: relatum ad mala
aliunde provenientia, _être fatigué, succomber_. Aliena injuria laboro,
commoveor, afficior. Domestica crudelitate, intestinis hostibus laborat.
6. Inopia premor, _manquer_. Re frumentaria laboramus. Cf. Conor.
LĂBŌRĬŌSUS, a, um, _Laborieux_; _fatigant_, _pénible_, _difficile_. SYN.
Industrius, sedulus, sollicitus, assiduus, operosus, studiosus; _item_:
Molestus, difficilis. PHRAS. 1. Laboriosus homo est, _cet homme est
laborieux_. Quid eo homine sollicitum magis ac exercitum fingi potest?
Homo est multæ industriæ, et magni laboris. Operosus, et semper aliquid
agens, aliquid moliens; homo, cui de communi quidem otio otiosum esse
liceat. 2. Laboriosa res est, _cette chose est fatigante_. Res est multi
sudoris; non mediocris contentionis; magni certaminis; magni laboris;
multæ operæ; res est immensi operis. USUS: 1. Quid nobis laboriosius,
quid magis sollicitum, magis exercitum fingi potest? 2. Laboriosa
exercitatio, deambulatio. Cf. Diligens, Difficilis.
LĂBRUM, i, n. _Lèvre_. SYN. Labium, labellum. EPITH. Tremens. USUS:
1. Oris humani extrema labra sunt. Summis, primoribus labris gustavit
philosophiam, leviter attigit, _toucher à qqche du bout des lèvres_,
_effleurer_; _étudier ou connaître superficiellement_. Versatur mihi
in primoribus labris, _je l’ai sur le bout des lèvres_. 2. Extrema ora
fontis, etc. _bord d’une fontaine, d’un vase, etc._ Vasis genus ad
lavandum aptum, _baignoire_, _cuve_. Labrum si in balneo non est, fac, ut
sit.
LAC, actis, n. _Lait_. EPITH. Lætum, dulce, pingue, primum. USUS: Lacte
fetum depellere.
LĂCER, ĕra, ĕrum, _Déchiré_, _mis en pièces_. Artus laceri.
LĂCĔRĀTĬO, ōnis, f. _Action de déchirer_. SYN. Laniatio. USUS: Muliebres
lacerationes genarum. Tui corporis laceratio mihi dolori fuit.
LĂCERNA, æ, f. _Vêtement d’homme_. Vestis virilis ac fere militum.
LĂCĔRO, as, avi, atum, are, a. _Déchirer_, _mettre en pièces_. SYN.
Concerpo, conscindo, discindo, dilacero, dilanio, carpo, dirumpo. USUS:
1. Laceratum fœde corpus abjicere. Virgis tergum lacerare. 2. TRANSL.
Graviter lædo, _blâmer_, _critiquer_; _ruiner_, _détruire_. Meus me
mœror, animum ægritudo, patriam improbi cives omni scelere ac injuria
lacerant, exedunt, conficiunt. Verborum contumeliis, oratione virulenta
laceravit illum et cruentavit. Num et vitæ, quæ superest, reliquias
lacerabis et distrahes?
LĂCERTŌSUS, a, um, _Musculeux_, _robuste_. SYN. Robustus, nervosus. USUS:
Pugnaces et lacertosi centuriones. Cf. Robustus.
LĂCERTUS, i, m. _Force_, _muscles_. SYN. Vires, nervi, robur, torus.
EPITH. Obesior, carnosus. USUS: Oratoriis lacertis viribusque argumenta
torquere.
LĂCESSO, is, īvi _vel_ ĭi, ītum, ere, a. _Provoquer_, _harceler_,
_entreprendre_. SYN. Provoco, irrito, tento. )( Respondeo. ADV. Ultro,
mediocriter. USUS: Neque te ferro, nec maledictis, nec injuria, ne verbo
quidem unquam lacessivi. Non sum ad lacessendum procax.
LĂCRĬMA, æ, f. _Larme_, _pleurs_. SYN. Fletus. EPITH. Diuturnæ, gratæ,
invidiosæ, multæ et assiduæ, plures, plurimæ, populares, pueriles,
quotidianæ. PHRAS. 1. Ad lacrimas me movit, _il m’a ému jusq’aux
larmes_. Lacrimas mihi commovit, excivit; lacrimas nolenti excussit
ea commemoratio; fletum movit ea commemoratio; lacrimas expressit,
extorsit; in lacrimas me solvit. 2. Eccur tot lacrimas fundis? _Pourquoi
répandre tant de larmes?_ Ecquid te lacrimis adeo dedis, tradis? Lamentis
te conficis? Ecquid tot lacrimas effundis, profundis? Quid istas tot
eduxit lacrimas? Quid est, quod totus lacrimis diffluas? Quid ita vim
tantam profundis lacrimarum? Quid ita totus abis in lacrimas? 3. Viri est
comprimere lacrimas, _un homme doit retenir ses larmes_. Viri est, tenere
lacrimas, cohibere, reprimere; imperare dolori, temperare lacrimis.
4. Præ lacrimis scribere non possum, _mes larmes m’empêchent de vous
écrire_. Fletu impedior, quominus pleniores dem ad te litteras; epistolam
lacrimis prope deleo; defluentes ex oculis lacrimæ scribendi facultatem
eripiunt; perfusus fletu vix pauculos hos versus exarare sine litura
possum. Fletu reprimor, ne scribam reliqua; non queo reliqua scribere,
tanta vis lacrimarum est. Cf. Fleo, Fletus. USUS: Lacrimis nihil citius
arescit. Consumitur lacrima in alienis malis.
LĂCRĬMĀBĬLIS, e, gen. com. _Digne d’être pleuré_. Lacrimabile bellum.
LĂCRĬMĀBUNDUS, a, um, _Baigné de larmes_. Atque ille lacrimabundus:
Gratum est, inquit, etc.
LĂCRĬMO, as, are, n. et LĂCRĬMOR, aris, atus sum, ari, d. _Pleurer_.
SYN. Illacrimor, ploro, fleo, lugeo. PHRAS. 1. Cœpit lacrimari, _il se
mit à pleurer_. Obortæ repente lacrimæ, manare ab oculis lacrimæ, effusæ
oculis lacrimæ os totum opplere, fluere ex oculis lacrimæ, decurrentes ex
oculis lacrimæ vultum omnem humectare cœpere. 2. Non cessat lacrimari,
_il pleure toujours_. Modum lugendi nullum facit; in lacrimis jacet;
totus in luctu versatur; luctu consumitur et contabescit; lacrimis usque
indulget; lacrimis oculos terit, corrumpit; lacrimis debilitatur et
conficitur; lacrimæ illi vocem pene et spiritum intercludunt; lacrimis
totus diffluit. 3. Ad hoc spectaculum omnes lacrimabantur, _à cette
vue, tous se prirent à pleurer_. Omnium in ore erant lacrimæ; ingens
comploratio ab omni turba exorta erat; eum casum lamentabilis omnium
comploratio excepit; rei atrocissimæ species omnia misto puerorum ac
mulierum ploratu complebat; hæc cum aspicerent, omnium ex oculis lacrimæ
se subito profuderunt; omnibus lacrimæ cecidere, prosiliere, prorupere.
USUS: Lacrimasse te in discessu meo, moleste ferebam. Ecquis erat omnium,
quin lacrimaretur? Cf. Gemo, Fleo, Tristitia, Luctus.
LĂCRĬMŌSUS, a, um, _Lamentable_. Poemata lacrimosa.
LACTENS, entis, omn. gen. _Qui tette_. SYN. Lac sugens. USUS: Lactens
puer.
LACTESCO, is, ere, n. _Se convertir en lait_. SYN. In lac convertor,
lacte impleor. USUS: In iis animantibus, quæ lacte utuntur, omnis fere
cibus lactescere incipit.
LACTĔUS, a, um, _De lait_. USUS: Orbis lacteus, circulus lacteus, _la
voie lactée_.
LACTO, as, avi, atum, are, a. _Allaiter_. SYN. Lac præbeo, mammam
submissam præbeo. )( Lacte depello, _sevrer_. USUS: 1. Lactare fetum.
2. TRANSL. Per blanditias circumduco, decipio, _séduire_, _tromper_.
Lactasti nempe me, et falsa spe produxisti.
LĂCŪNA, æ, f. _Fosse_; _creux_, _enfoncement_. SYN. Fossa; _item_:
Vacuitas, hiatus. EPITH. Cæca. USUS: Vide, ut illam rei familiaris
lacunam expleas, damnum sarcias, _faites en sorte de réparer la brèche
faite à votre patrimoine_.
LĂCŪNAR, āris, n. _Plafond_, _lambris_, SYN. Laqueare. USUS: Gladius a
lacunari equina seta pendens.
LĂCŬS, ūs, m. _Lac_. RAD. a λάκκος.
LÆDO, is, si, sum, ere, a. _Heurter violemment_; _blesser_, _outrager_.
SYN. Offendo, violo, injuriam facio, mali aliquid infero. ADV. Aperte,
contumeliose, gravissime, imprudenter, injuste. PHRAS. 1. Tu te ipse
læsisti, _vous vous êtes fait tort à vous-même_. Tuo, ut dicitur, gladio
te jugulasti; in tuum ipse mucronem incurristi; si quid offensionis,
incommodi oblatum est, a temetipso id accidit; causa tua a temetipso
graviter vulnerata est. 2. Eo lapsu se læsit, _il s’est blessé en
tombant_. Ex illo lapsu crus vitiatum, perstrictum, afflictum est; a
vexatione non intactum fuit; crus fœde mulctatum saxisque laceratum
est, sauciatum, cruentatum. 3. Verba illa me graviter læserunt, _ces
paroles m’ont fort offensé_. Hæc me oratio, si qua superest pars sensus,
numquid laceret, et cruentet? vox ea me graviter violavit; verborum ea
asperitate graviter vulneratus sum; confectus mihi ac trucidatus videbar
ea verborum contumelia. 4. Ejus maledicta parum lædent honorem tuum, _ses
calomnies nuiront peu à votre réputation_. Ejus maledicta nomini tuo non
officient, labem inferent, maculam injicient et aspergent; maledicta
ea nominis existimationi jacturam non afferent, detrimento non erunt,
non obscurabunt honorem tuum, splendorem nominis non perstringent,
nomini tuo obscuritatem non afferent, tenebras non obducent, lucem non
eripient; ejus ex maledictis nihil adversi patietur tua dignitas; nihil
de tua dignitate detrahetur; dignitatis damnum non facies; dignitas tua
nulla labe afficietur; nullam maculam tuus honor contrahet. Cf. Offendo,
Detraho. USUS: Perjurio, dictis aut factis, ludibriis aliquem lædere.
LÆNA, æ, f. _Vêtement de dessus_, _manteau_. SYN. Amiculum.
LÆSĬO, ōnis, f. _Attaque_. Cf. Offensio.
LÆTĀBĬLIS, e, gen. com. _Agréable_. SYN. Lætitia dignus. Ut ea res
lætabilis tibi sit et gloriosa opto. Cf. Lætus.
LÆTĒ, _Joyeusement_. SYN. Jucunde, hilariter.
LÆTĬFĬCO, as, avi, atum, are, a. _Réjouir_. SYN. Lætitiam affero, lætitia
afficio, hilaro, exhilaro, oblecto, recreo. USUS: Solis accessus terram,
agros lætificat. Cf. Lætitia.
LÆTĬTĬA, æ, f. _Joie_, _allégresse_. SYN. Voluptas, hilaritas, gaudium.
EPITH. Ingens, insolens, insolita. PHRAS. 1. Is nuntius magnam mihi fecit
lætitiam, _cette nouvelle m’a comblé de joie_. Magnam mihi lætitiam
attulit, dedit, objecit; insolitam in lætitiam me conjecit; magna lætitia
me affecit; magnæ voluptati fuit; animum mira voluptate perfudit. Cf.
Gratus, jucundus. 2. Lætitiam inde percepi magnam, _j’ai reçu de là une
grande joie_. Lætitiam cepi non mediocrem; actus sum inde lætitia non
mediocri et voluptate; omnibus lætitiis incessi accepto hoc nuntio;
efferebar lætitia; exsilii, exsultavi lætitia ad eum nuntium. Cf. Lætor,
Gaudeo. 3. Hominis adventus lætitiam omnem ademit, _l’arrivée de cet
homme a enlevé toute la joie_. Omnem lætitiam mihi detraxit, ademit,
labefactavit. Cf. Gaudium.
LÆTOR, aris, atus sum, ari, d. _Se réjouir_. SYN. Exsulto, triumpho,
lætitia efferor, omnibus lætitiis incedo. ADV. Magnopere, mirabiliter,
valde, vehementer, vehementissime. PHRAS. Tuis rebus valde lætor, _je me
réjouis du succès de vos affaires_. Lætitiam sumo, haurio, suscipio ex
rebus tuis; gaudium mihi res tuæ pariunt, præbent; gaudio me afficiunt
res tuæ; magna mihi e rebus tuis voluptas, jucunditas, delectatio oritur;
lætitia me res tuæ secundæ complent, cumulant, perfundunt; magnam
hilaritatem colligo ex secundis rebus tuis. Cf. Gaudeo. USUS: De tua
fortuna lætor. Tuis præclaris operibus, in tuis progressionibus magnopere
mihi lætandum est. Lætanti animo et erecto fortunam subiit.
LÆTUS, a, um, _Joyeux_. SYN. Alacer, hilaris, jucundus. USUS: Vultus
lætus; lætissimi fructus. Cf. Hilaris, Jucundus, Gaudeo.
LÆVĬGO, as, avi, atum, are, a. _Polir_, _rendre lisse_. USUS: Parietes
tectorio lævigantur, _les murs sont recouverts d’un enduit bien poli_.
LÆVUS, a, um, _Gauche_. SYN. Sinister. USUS: Læva manus, auris. Lævus
homo, _seu_ ineptus. Lævum tonitru, fausti ominis.
LĂGĒNA, æ, f. _Bouteille_. Genus vasis.
LAMBO, is, bi, bĭtum, ere, a. _Lécher_. USUS: Bos lingua se lambit. Mei
mihi lambere videor.
LĀMENTĀTĬO, ōnis, f. _Lamentation_, _gémissement_. SYN. Querimonia,
questus, lessus, plangor, gemitus, querela. EPITH. Mœrens, lugubris.
USUS: Lamentatione forum complevere. Fletus mulierum et lamentationes
fieri solitæ. Cf. Gemitus, Luctus, Querela.
LĀMENTOR, aris, atus sum, ari, d. _Se lamenter_. SYN. Deploro,
lamentationem facio. ADV. Flebiliter, modice, temere. PHRAS. Misere
lamentatus est, _il s’est fort désolé_. Clamore et fletu omnia complevit;
lamentis, querelis se totum dedidit; lamentis omnia, lamentis cœlum
complevit; in questus effundebatur totus. USUS: Lapides ipsi cæcitatem
tuam flevissent, et lamentati essent. Cf. Gemo, Queror, Luctus.
LĀMENTUM, i, n. _Lamentation_. SYN. Lamentatio. USUS: In lacrimis,
lamentis, sordibus jacuisti. Num lamentis querelisque te dedes? Cf.
Luctus, Querela, Gemitus.
LĀMĬNA, æ, f. _Feuille_, _lame_, _plaque_. USUS: Titulus laminæ aureæ
inscriptus.
LAMPAS, ădis, f. _Torche_, _flambeau_. SYN. Lucerna, lychnus. USUS:
Templum multis lampadibus illustratum. Cœli lampades stellæ.
LĀNA, æ, f. _Laine_. EPITH. Candidior, alba, tenera. USUS: Lanam carpere;
lanam facere; lanæ manus admovere; lanæ deditum esse, _être occupé à
filer_. Lana colorem ducit, _la laine peut se teindre_.
LĀNĔUS, a, um, _De laine_. USUS: Pallium laneum injecit.
LANGUĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Rendre faible_, _languissant_.
SYN. Languorem affero. )( Incito. USUS: Incitare languentes, et
languefacere excitatos.
LANGUĔO, es, ere, n. et LANGUESCO, is, gŭi, ere, n. _Être faible_;
_devenir faible_. SYN. Flaccesco, languidus fio, torpeo, torpesco,
marcesco. ADV. Plane. PHRAS. Languet juventus nostra, _notre jeunesse
est sans énergie_. Ut pulcherrime calebat, ita ignaviter nunc facit
omnia; indormit juventus nostra restincto studiorum ardore; ita frigide
agit, ut nolle existimetur; juventute utimur frigidissima; ardor omnis
refrixit penitus, et obriguit; elanguescit fractis jam dudum animis, et
noxia cessatione torpet; veternus quidam invasit, occupavit juventutem
nostram, et tam leviter tam solute, tam oscitanter agit omnia; nisi
faces admoveamus, nisi calefaciamus, frigore conglaciant eorum studia;
otio senescere, hebescere videmus juventutem nostram; juventus non
gloria movetur, non utilitate; non jam eadem est juventus nostra, ita
tarde commovetur, ita raro incalescit; socordius aguntur omnia, sic ut
incisos industriæ nervos esse nemo non intelligat; industria elanguit,
ardor animi restinctus est; dormit juventus nostra, aut nescio quæ
torpedo animos oppressit. Frigore frigescunt plurimi, dici non potest,
quam jaceant omnia et torpescant; paucis ad studia litterarum animus,
segniores plerique, qui ab honestis consiliis plurimum refugiant. USUS:
Otio, senectute, corpore languescit. Ne patere industriam languere tuam.
Languet tua oratio, et jacet.
LANGUĬDĒ, _Languissamment_, _mollement_, _lentement_. SYN. Cunctanter,
negligenter.
LANGUĬDUS, a, um, _Languissant_, _débile_, _paresseux_. SYN. Languens,
tardus, debilitatus, mollis, enervatus, remissus, solutus, frigidus. )(
Operosus, strenuus. USUS: Senectus, oratio, studia languida. Languidiore
studio in causa fuistis. Nos etiam languidiores facti sumus, et pene
frigidi. Cf. Langueo, Debilis.
LANGUOR, ōris, m. _Faiblesse_, _fatigue_, _paresse_. SYN. Torpor,
desidia. EPITH. Gravis, segnis, lentus. USUS: Exspectatio diutina, otium
et solitudo magnam affert languorem. Languori se dare, permittere, dedere.
LĂNĬĀTĬO, ōnis, f. _Action de déchirer_. SYN. Laniatus.
LĂNĬĀTŬS, ūs, m. _Action de mettre en pièces_. USUS: Quid mihi ferarum
laniatus oberit nihil sentienti.
LĂNĬĒNA, æ, f. _Étal de boucher_, _boucherie_.
LĂNĬO, as, avi, atum, are, a. _Déchirer_, _mettre en pièces_. SYN.
Dilanio, lacero.
LĂNISTA, æ, m. _Celui qui forme les gladiateurs_. SYN. Gladiatorum
magister.
LĂNĬUS, ii, m. _Boucher_. SYN. Carnarius.
LĂNŪGO, ĭnis, f. _Poil follet_, _duvet_. Prima pilorum eruptio: ita dicta
a lanæ similitudine, qualis in adolescentum genis, et pomis quibusdam.
EPITH. Prima.
LANX, ancis, f. _Plat_, _écuelle_, _plateau_, _balance_. SYN. Patina,
statera, libra. USUS: Lancibus et canistris esculenta inferre. Virtutis
amplitudo, lanci imposita, terram mihi crede, et maria deprimat, _placez
la vertu dans un des plateaux d’une balance: ce plateau, croyez-moi,
emportera par son poids la terre et les mers_.
LĂPĬCĬDĪNÆ, ārum, f. pl. _Carrière à pierres_. SYN. Latomia. Alii
Lapicidina scribunt, sed perperam.
LĂPĬDĀTĬO, ōnis, f. _Action de lapider_; _pluie_, _grêle de pierres_.
SYN. Lapidum jactus. USUS: Inde fit saxis magna lapidatio. Lapidatione et
hominum concursu prohibitus est a nostris.
LĂPĬDĀTOR, ōris, m. _Celui qui lance des pierres_. SYN. Percussor. De
homine improbo et seditioso.
LĂPĬDĔUS, a, um, _De pierre_. USUS: Murus lapideus.
LĂPĬDO, as, avi, atum, are, a. _Lapider_. SYN. Lapidibus obruo, cooperio,
operio. Cf. Lapis.
LĂPĬDŌSUS, a, um, _Pierreux_. USUS: Terra, ager, loca lapidosa.
LĂPIS, ĭdis, m. _Pierre_. PHRAS. Lapides in eum jacti sunt, _on lui jeta
des pierres_, _on le lapida_. Lapides in eum missi, saxa conjecta sunt;
lapidibus appetitus, ictus, percussus est; vis ingens lapidum grandinis
modo in eum effusa est; non defuere, qui lapidibus eum incesserent, qui
saxa in eum jacerent, lapidum conjectu arcerent, lapidum saxorumque nimbo
operirent. USUS: Fracta domus conjectu lapidum. Homo de lapide emptus,
e quo præco venalia mancipia prædicabat; de capite quoque vilissimo
dicitur, _homme vendu_, _soudoyé_; _méprisable_. Ad tertium, quartum
lapidem, _à la troisième, à la quatrième pierre ou borne milliaire_. Nam
lapidibus par intervalla defixis milliaria designabant veteres.
LAPSŬS, ūs, m. _Chute_, _faux pas_, _erreur_. SYN. Prolapsio, lapsio,
casus. EPITH. Certus, multiplex, præceps, vetustus. Multi, populares
variique. USUS: Lapsus fluminis et cursus. Continere temeritatem in lapsu
arduum est. Cf. Error.
LĂQUĔAR, āris, n. * _Lambris_. SYN. Lacunar. USUS: Tecti laquearia.
LĂQUĔUS, i, m. _Lacet_; _piége_. SYN. Vinculum, restis, funis; _item_:
Dolus, et res quæcumque, qua irretiri _aut_ capi possumus. USUS:
Disputationum, legum, verborum laqueis irretire, tenere, constringere.
Laqueos alteri tendere. In laqueum collum inseruit. Laqueo vitam finivit.
Judicii laqueos solertia declinare, evitare.
LĂQUĔĀTUS, a, um, _Lambrissé_. USUS: Considerat templum, videt undique
tectum pulcherrime laqueatum.
LĂRES, lărum et ărĭum, m. pl. _Dieux lares_, _protecteurs du foyer_;
_de là: Foyer, habitation, maison_. SYN. Penates, focus, ædes. EPITH.
Familiaris. USUS: Relinquere, redire ad larem suum.
LARGĒ, _Largement_. SYN. Largiter, liberaliter, copiose, munifice,
effuse. USUS: Large dare, large promittere, large parare convivium.
LARGĬOR, īris, ītus sum, iri, d. _Donner libéralement_, _prodiguer_.
SYN. Dono, gratificor, largitionem facio. ADV. Apertissime, inconsulto,
liberalissime. USUS: Natura tua facultatem insignem, et copiam dicendi
largitur. Largire hoc amori nostro. Cf. Do, Dono.
LARGĬTAS, ātis, f. _Largesse_. SYN. Liberalitas. USUS: Terra fruges
maxima largitate fundit. Cf. Liberalitas.
LARGĪTĬO, ōnis, f. _Largesses_, _libéralité_. SYN. Effusio, corruptela.
EPITH. Agraria, frumentaria, infinita, maxima, modica, intolerabilis,
necessaria, perniciosa, popularis, regia, salutaris, singularis, turpis,
maxima. USUS: 1. Largitione quemdam corrumpere, emere, animos conciliare.
2. Concessio. In largitione civitatis haud difficiles fuere Romani, _les
Romains accordaient facilement le droit de cité_. Cf. Corruptela.
LARGĬTOR, ōris, m. _Celui qui fait des largesses, corrupteur_. SYN.
Corruptor. EPITH. Factiosus, prodigus.
LARGUS, a, um, _Libéral_. SYN. Liberalis. USUS: Duo genera sunt largorum,
quorum alteri prodigi, alii liberales. Larga compensatio. Cf. Beneficus,
Liberalis.
LARVA, æ, f. _Spectre_, _fantôme_. USUS: 1. Num hunc hominem larvæ,
intemperiæ, furiæ agitant? 2. Persona, _masque de théâtre_. Non illa
larva opus est. Larvam deponere, _jeter le masque_.
LARVĀTUS, a, um, _Ensorcelé_, _furieux_; _masqué_. SYN. A larvis
exterritus; furiosus; _item_: Personatus.
LASCĬVĬA, æ, f. _Libertinage_, _effronterie_. SYN. Petulantia,
procacitas. Cf. Luxuria.
LĀSCĬVĬO, is, ĭi, ītum, ire, n. _S’abandonner à la licence, au désordre_.
USUS: Petulanter agere, lascivire. Longo otio plebs lascivire cœpit.
LASCĪVUS, a, um, _Enjoué_; _licencieux_. SYN. Petulans, procax. Cf.
Petulans, Luxuriosus, Impudicus.
LASSĬTŪDO, ĭnis, f. _Lassitude_, _fatigue_. SYN. Defatigatio. USUS: Vino,
interposita quiete, lassitudinem abstergere, membris eximere.
LASSUS, a, um, _Las_, _fatigué_. SYN. Labore tum animi, tum corporis
fatigatus. PHRAS. Lassus sum, _je suis fatigué_. A viribus deficior;
vires lassitudine me deficiunt; labori succumbo; labore fractus sum. Cf.
Fatigo, Fessus.
LĀTĒ, _Au loin_. SYN. Laxe. PHRAS. Malum late se extendit, _le mal
s’étend au loin_. Longe lateque dispersum est, latius opinione
disseminatum, late diffusum est malum, latius serpit, quam credatur, ad
plures pertinet, latissime fluxit, manavit. USUS: Vagabitur nomen tuum
longe lateque. Fuse lateque dicere.
LĂTĔBRA, æ, f. _Cachette_, _refuge_. SYN. Recessus, locus in quo latere
quis possit. EPITH. Malefica, parva, tanta. USUS: 1. Multæ sunt animorum
latebræ, multi recessus. Erupit e latebris tenebrisque conspiratio. 2.
TRANSL. Excusatio, declinatio rei objectæ, _excuse_, _prétexte_. Quære
latebram tuo perjurio. Suspicionum, obscuritatis latebræ.
LĂTĔBRŌSUS, a, um, _Secret_, _caché_. USUS: Via latebrosa.
LĂTENS, entis, omn. gen. _Caché_, _secret_. SYN. Obscurus, involutus.
LĂTENTER, _En secret_. SYN. Clam, occulte.
LĂTĔO, es, ŭi, ere, n. _Se cacher_. SYN. Delitesco, clam sum. ADV.
Abdite, occulto, utiliter. PHRAS. 1. Latuit homo improbus, _ce brigand
s’est caché_. Fefellit quæsitorum industriam; occultorum locorum
latibulis delituit; latitavit in tenebris abditus et retrusus; nequitiam
suam tenebrarum ac parietum custodiis texit, condidit, occuluit,
occultavit. 2. Scelera latere diu non possunt, _les crimes ne peuvent
demeurer longtemps cachés_. Nullum crimen diu esse potest, quin indicio
se prodat aliquo; quin in lucem prodeat; quin emanet; nullum scelus tegi,
premi, tenebris involvi perpetuo potest. 3. Latere optat, _il aime la
retraite_. Abstinet publico; latebris se involvit; latebris se commendat
studiose; id agit studiose, ut ex hominum se conspectu subducat. Cf.
Abdo, Abscondo. USUS: Non latebat me tuum flagitium. Sub nomine pacis
bellum latet. Non id abditum latebat in tenebris, sed in oculis erat
positum. Cf. Ignoro.
LĀTERNA, æ, f. _Lanterne_.
LĂTĬBŬLUM, i, n. _Retraite_, _tanière_. USUS: Latibula quærere. Latibulis
se tegere. Cf. Latebra.
LĂTĪNĒ, _En latin_. USUS: Plane ac Latine loqui. Græca Latine reddere.
Latine scire; non pessime Latine loqui.
LĂTĪNĬTAS, ātis, f. _Latinité_, _la langue latine dans sa pureté_. SYN.
Sermonis Latini puritas. PHRAS. Latinitate utitur optima, _il se sert
d’un latin très pur_. Incorrupta utitur Latini sermonis integritate;
caste pureque utitur Latina lingua; elucet in ejus sermone mira Latinæ
linguæ elegantia; in ejus dictione inest mirus Latini sermonis candor;
stilo dicendique genere utitur terso et castigato; quod in Latina lingua
cultissimum ac ornatissimum, id totum in ejus sermone ita deprehendas, ut
per manus tradita, ac velut testamento legata illi Latinitas videatur;
casti incorruptique sermonis laude floret; nemo illo purius ac emendatius
Latino sermone utitur; inest in ejus sermone nativa et omnibus numeris
absoluta Latinitas; hunc tu cum audies, Musas ipsas Latine loqui
putabis. USUS: Latinitas est, quæ sermonem purum conservat, et ab omni
vitio remotum. Cæcilius non bonus auctor Latinitatis. Epistolam Græcam
Latinitate donare.
LĂTĪNUS, a, um, _Latin_. USUS: Latinus es; Latinas litteras præclare
calles, tenes, exhausisti.
LĀTĬO, ōnis, f. _Action de porter_. USUS: Exspecto legis lationem,
_j’attends la proposition de la loi_.
LĂTĬTO, as, avi, atum, are, n. _Être caché_. USUS: Non latitabis diutius.
LĂTĬTŪDO, ĭnis, f. _Étendue_, _grandeur_. )( Angustia. USUS: Tuarum
latitudinem possessionum tueri non poteris.
LĀTOR, ōris, m. _Celui qui propose une loi_. USUS: Quis talis latorem
legis perferret?
LĂTRĀTŬS, ūs, m. _Aboiement_.
LĂTRO, as, avi, atum, are, n. et a. _Aboyer_, _hurler_. USUS: Latrant hi
oratores, non loquuntur. TRANSL. Vociferari.
LĂTRO, ōnis, m. _Bandit_, _voleur_. SYN. Grassator, prædo, excursor,
sicarius. EPITH. Funestus, demens, paratissimus ad omnia, expeditus,
perditus abjectusque, fortis, impurus, maleficus, sceleratus, agens,
sceleratissimus, deterrimus; impune latrocinans, turpissimus. Latrones
armati, conscelerati, fœdissimi, furentes, importunissimi, noti ac
insignes, nefarii, perditissimi. PHRAS. Latronem agit, _il vit en
brigand_. In cæde atque ex cæde vivit; maleficio et scelere pascitur; per
latrocinia et rapinas vitam tolerat; latrociniis se alit; in latrocinium
versus vias insidet et itinera, prædasque agit. Cf. Prædo.
LĂTRŌCĬNĬUM, ĭi, n. _Brigandage_. SYN. Excursio. EPITH. Apertum,
castrense, civile, domesticum, forense, honestum, impium, intolerabile,
intestinum, nefarium, nocturnum, novum ac singulare, sceleratissimum
ac deterrimum. USUS: Hoc equidem latrocinium est, non judicium. Tueri
fines ab excursionibus et latrociniis. Per latrocinium hunc hominem
despoliasti; latrocinio oppressisti innocentem.
LĂTRŌCĬNOR, aris, atus sum, ari, d. _Voler à main armée_. SYN. Prædor,
excurro, grassor. USUS: Duo millia latrocinari dicuntur.
LĀTŬMĬÆ _vel_ LĀTŎMĬÆ, ārum, f. pl. _Carrières servant de prison_.
_Item_: Carcer Syracusanus.
1. LĀTUS, a, um, _Large_, _étendu_. SYN. Amplus, laxus. )( Angustus.
USUS: 1. Satis lato a Sicilia mari. 2. Particip. a Fero. Nulla rogatio,
nulla lex est lata, _porté_.
2. LĂTUS, ĕris, n. _Flanc_, _côté_. SYN. Pars dextra _vel_ sinistra
corporis _vel_ regionis. EPITH. Bonum, valens. USUS: 1. Latus ei
condoluit. Lateris dolore consumptus est. Ad Cæsaris latus assedit.
Per alicujus latus petere, ferire alterum. Latera cingebant filii. 2.
Provincia altero latere mari alluitur.
LAUDĀBĬLIS, e, gen. com. _Louable_. SYN. Laudandus, probabilis,
prædicabilis, prædicandus, laude dignus. USUS: Honestum, etsi a nullo
laudetur, laudabile est natura et prædicabile.
LAUDĀBĬLĬTER, _D’une manière louable_. SYN. Recte, laudate, honeste, cum
laude.
LAUDĀTĬO, ōnis, f. _Louange_. SYN. Præconium, commendatio. )(
Vituperatio. EPITH. Gravis et honesta. USUS: Laudatio alicui data.
LAUDĀTOR, oris, m. _Celui qui loue_, _approbateur_; _témoin à décharge_.
SYN. Præco virtutis, testis innocentiæ. USUS: Te mihi laudatorem mearum
rerum, testem, auctorem cupio. Habebis in me tuæ virtutis præconem,
laudatorem ac probatorem rerum tuarum.
LAUDĀTRIX, īcis, f. _Celle qui loue_. USUS: Vitiorum laudatrix fama
popularis.
LAUDĀTUS, a, um, _Loué_. SYN. Spectatus, probatus. )( Obscurus. PHRAS.
Laudatissimum te omnes sciunt, _tout le monde sait que vous êtes très
renommé_. Cumulatum te omni laude, omnibus laudibus abundantem, illustri
laude florentem, celebratum omnes norunt; neminem fugit, quam excelso
illustrique loco sita sit laus tua; quanta in te sit commendatio
virtutis; quanta in laude sis apud omnes. Cf. Laudo. USUS: Homo omnium
consentione laudatus.
LAUDO, as, avi, atum, are, a. _Louer_, _célébrer_. SYN. Commendo,
celebro, laudem tribuo, impertio _vel_ impertior; eximia laude orno,
nomen orno; verbis amplissimis, maximis laudibus orno; laudibus
effero, afficio; in cœlum laudibus tollo, extollo, fero; nobilito,
laudem alicujus celebro; in majus celebro; laudibus onero; gloria et
prædicatione effero; in aliquem laudes confero; aliquid verbis probo,
approbo. ADV. Aperte, commode, copiose, copiosissime, egregie, graviter,
honorificentissime, merito, mirifice, nimis, valde, nominatim, ornatius,
plane, privatim, publice, recte, valde, vehementer, vere, verissime,
unice. PHRAS. 1. Vir dignus est qui ab omnibus laudetur, _cet homme
mérite les louanges de tous_. Qui omnium vocibus scriptisque decoretur;
qui omnium laudibus ornetur, cumuletur; cujus fama æternis laudibus
floreat; quem semper omnes in ore animisque habeant. Vir est, cujus
laudes nemo consequitur; cujus virtus satis extolli nequit; quem omnes
laudibus ad cœlum ferant; laudibus æternis prosequantur; qui fama et
litteris celebretur; cujus mentionem cum honore inferant omnes posteri;
de quo sermonem nemo, nisi cum admiratione laudum instituat; cujus nomen
cum æternitate conjungatur; cujus virtutes et res gestas posteritas omnis
æternis laudibus exornet, prosequatur; cujus virtutem omnium sermones
monumentaque illustrent. 2. Laudatur in eo mira erga omnes caritas, _il
est surtout recommandable par sa grande bonté_. Præcipua laude fertur,
magnis in laudibus est, magnis in cœlum laudibus effertur, in summa apud
omnes laude est ejus caritas; egregia adversus omnes caritate magnam
adeptus est gloriam; laudem præcipuam habet ejus caritas; præcipua in
laude ponitur ejus caritas; præcipua laus ejus caritati tribuitur;
præcipua in eo est caritatis commendatio, æterna in laude versatur;
caritas ejus ad summam laudem pervenit; fertur in primis ejus caritas
omniumque sermonibus celebratur; pleno ore laudatur. Cf. Laus, Illustro.
USUS: Hunc pro dignitate laudare nemo satis potest.
LAURĔA, æ, f. _Couronne de laurier_. SYN. Corona laurea, laureola. USUS:
Quem currum, quam lauream cum laudatione tua conferam?
LAURĔĀTUS, a, um, _Couronné de laurier_. USUS: Lictores, fasces laureati;
litteræ laureatæ, _bulletin d’une victoire_, _lettre d’un général
victorieux_.
LAURĔŎLA, æ, f. _Rameau de laurier_.
LAURUS, i, f. _Laurier_; _triomphe_. USUS: Sed incurrit hæc laurus nostra
in oculos malevolorum. Lauri baccæ.
LAUS, audis, f. _Éloge_, _renom_, _célébrité_. SYN. Præconium,
commendatio, gloria, splendor, decus. EPITH. Summa, divina, domestica,
publica, admirabilis, æqua, aliena, amplior, antiquior, bellica,
communis, consimilis, immortalis, egregia, eximia, exigua, forensis,
gratissima, honesta, satis idonea, illustris, imperatoria, inanis,
infinita, jucunda, magna, digna, media, non mediocris, militaris, mira,
modica, nova, oratoria, par, perennis, perfecta, popularis, præcipua,
præclara, propria sempiterna, singularis, solida, summa, tenuis, sera,
falsa, una, regia. )( Dedecus, vitium. PHRAS. 1. Laudem quærere,
_rechercher la gloire_. Laudem petere; toto pectore, totis animis
incumbere in laudem; duci laude, gloria; gloriæ studio atque amore
flagrare; spectare laudem unam; nihil habere antiquius laude et gloria.
Servire laudi atque gloriæ; nihil in vita magnopere expetere, nisi laudem
ac honestatem, et in ea persequenda omnia pericula parvi ducere; laudis
studio efferri; inflammato rapi ad laudem studio. 2. Laudi inhiare,
_soupirer après la célébrité_. Laudes venari; aucupari opinionem; auram
popularem captare; æstu gloriæ esse percitum; gloriæ stimulis agitari.
Cf. Gloria. 3. Laudem sibi parare, _tirer honneur de qqchose_. Laudem
sibi comparare, sibi adsciscere, nancisci, consequi; existimationem
colligere; in existimationem venire. Cf. Gloria. 4. Laudem habere,
_être honoré_. In laude esse, laudibus florere, abundare, procedere,
cumulari; præcipua laude ferri. Cf. Laudo. 5. Laudem alteri tribuere,
_combler qqn d’éloges_. Laudes suas in alterum transfundere, transmovere;
servire, subservire, suffragari, favere alterius laudibus; laudes
cum altero communicare; in alterum omnia laudum ornamenta congerere,
conferre, transferre. 6. Laudem alterius sibi vindicare, _s’attribuer la
gloire d’un autre_. De alterius laudibus delibare; alienas laudes in se
transmovere; offerre se in societatem, communionem alienæ laudis; laudem
alteri præripere; ex alienis laboribus suo nomini libare laudem. 7. De
laude detrahere, _détruire la réputation_. Laudes alterius obterere,
minuere, imminuere, obscurare. Cf. Detraho.
LAUTĒ, _Somptueusement_. USUS: Laute vivere, et curare se molliter.
LAUTĬA, ōrum, n. pl. _Hospitalité_, _présents offerts aux ambassadeurs
étrangers_. SYN. Munera, quæ legatis exteris per quæstores præbebantur a
Romanis. Cf. Donum.
LAUTĬTĬA, æ, f. _Magnificence_, _luxe_. SYN. Munditia, elegantia. EPITH.
Nova.
LAUTUS, a, um, _Somptueux_, _riche_. SYN. Elegans, splendidus, dives,
mollis, delicatus. USUS: Lautus victus et elegans. Villa lautius
ædificata, in qua nihil non lautum, exquisitum, magnopere sumptuosum.
Patrimonium sane lautum, copiosum, splendidum luxu dissipavit. Lautus
homo et urbanus, _personnage riche et élégant_.
LĂVĀTĬO, ōnis, f. _Bain_. SYN. Balneum. USUS: Cura ut, cum venero,
lavatio parata sit.
LĂVO, as, lăvi, lautum _vel_ lōtum, are, a. _Laver_, _baigner_. SYN.
Abluo; _item_: Perfundor vivo flumine, perluor flumine. USUS: Ubi nos
laverimus, tu, si voles, lavato.
LAXĀMENTUM, i, n. _Action d’étendre_; _adoucissement_, _repos_. SYN.
Dilatatio. TRANSL. Remissio; relaxatio. USUS: A curis paulum laxamenti
nactus sum. Causæ tuæ nihil laxamenti datum est.
LAXĬTAS, ātis, f. _Étendue_, _espace_, SYN. Amplitudo, dilatatio. USUS:
In ædibus adhibenda cura laxitatis.
LAXO, as, avi, atum, are, a. _Agrandir_; _relâcher_. SYN. Dilato,
solvo, remitto. PHRAS. Disciplina laxatur, _la discipline se relâche_.
Diffluit, dilabitur, remittit disciplinæ severitas, disceditur a pristina
consuetudine et legum severitate; disciplinæ frena laxantur, remittuntur.
USUS: 1. Quam te a libidinum vinculis laxatum vellem! Animi corpore
laxati in cœlum evolant. 2. Remitto, _soulager_, _donner du relâche_.
Curis et molestiis, animum a contentione laxa. Cf. Relaxo.
LAXUS, a, um, _Large_, _ample_. SYN. Amplus. )( Adductus, angustus. USUS:
1. Laxæ ædes. Amicitiæ frena laxissima sint oportet, quæ ex usu adducas
et remittas. 2. Longus, _long_. Diem tibi statuo satis laxum; tempus sat
longum, _j’accorde un terme assez long_. Cf. Amplus.
LECTĪCA, æ, f. _Litière_. SYN. Lecticula, hexaphorus, octophorus. EPITH.
Aperta, operta. USUS: Lecticula in curiam illatus, delatus est.
LECTĪCĀRĬUS, ii, m. _Porteur de litière_. SYN. Qui lecticam fert.
LECTĬO, ōnis, f. _Lecture_; _choix_. SYN. Legendi actus; _item_: Electio.
USUS: Hac tali judicum lectione grande reipublicæ inustum est dedecus.
LECTOR, ōris, m. _Lecteur_. SYN. Recitator, anagnostes.
1. LECTUS, i, m. _Lit_. SYN. Lectulus, cubile, torus, stratum, grabatus.
EPITH. Ligneus, ceratus, genialis, cubicularis. USUS: 1. In lecto
collocare; lecto se commendare, _se coucher_. 2. In lecto est; in lecto
pellibus constrato jacet, _être couché_. Dolor eum in lectulo affixit. 3.
Lectum sternere, ornare, componere, _faire_, _arranger un lit_.
2. LECTUS, a, um, _Choisi_; _de choix_. USUS: Adolescens lectissimus.
Femina lectissima et ornatissimis moribus.
LĒGĀTĬO, ōnis, f. _Ambassade_, _légation_. EPITH. Libera, quæ honoris
causa, titulotenus deferebatur alioquin sua negotia agendi in provincia.
Votiva, voti prætextu suscepta. USUS: Legationem accipere, suscipere,
gerere, habere, obire, perficere, _remplir les fonctions d’ambassadeur_.
In legatione esse. Legationem renuntiare, referre acta legationis.
Legatio benigne audita.
LĒGĀTUS, i, m. _Ambassadeur_. SYN. Orator, nuntius pacis et belli. EPITH.
Consularis, dignus imperatoribus, clarissimis exercitibus, ornatissimis
provinciis, improbissimus, quæstorius, regius, temperatissimus. PHRAS.
Est legatus apud Turcas, _il est ambassadeur près la Sublime Porte_. Est
orator Cæsareus apud Turcas; in legatione turcica est; legati apud Turcas
locum obtinet, legatione fungitur; legationem obit, gerit apud Turcas.
USUS: Legatos adhibuit et deprecatores.
LĔGĬO, ōnis, f. _Légion romaine_. RAD. a legendo milite dicta. Dividitur
in 10 cohortes; cohors in 60 manipulos; manipulus in 10 milites, quibus
adduntur equites 600, Centuriones 66. EPITH. Acris _aut_ pugnax,
avida, cœlestis et divina, digna imperatore, hiberna, luculentissima,
martia, veterana, universa, aliena, firma, fortis. Legiones frequentes,
inimicissimæ, idoneæ, invictæ, honestæ, paratissimæ ad liberandam
patriam. USUS: 1. Legiones scribere, conscribere, legere, conficere,
_enrôler_. 2. Complere legiones, _compléter_. Supplementa legionibus
scribere, legiones implere. 3. Legionibus præesse, legiones accipere,
habere, _être à la tête d’une légion, la commander_. Cf. Exercitus.
LĔGĬŌNĀRĬUS, a, um, _De légion_, _légionnaire_. Miles _aut_ res ad
legionem pertinens.
LĒGISLĀTOR, ōris, m. _Législateur_. SYN. Lator legis, legis scriptor,
auctor, conditor, qui legem dat, leges fert; jura statuit, præscribit.
LĒGĬTĬMĒ, _Conformément aux lois_. SYN. Juste, jure, more majorum. USUS:
Nihil legitime, nihil jure, nihil legibus actum.
LĒGĬTĬMUS, a, um, _Régulier_, _juste_, _légal_. SYN. Justus, verus,
æquus, secundum legem. USUS: Justa et legitima potestas, concio, quæstio.
Dies habendis comitiis legitimus. Jus legitimum.
1. LĒGO, as, avi, atum, are, a. _Envoyer en ambassade_. SYN. Legatum
mitto. USUS: 1. Siculi Andronem ad senatum legarunt. 2. Testamento _aut_
codicillo aliquid alteri relinquo, _léguer_. Usumfructum omnium bonorum
uxori legavit.
2. LĒGO, is, gi, ctum, ere, a. _Lire_. Recito, volvo, voluto, evolvo,
verso. ADV. Attente, diligenter, diligentius, libentius, nihil, studiose,
curiose atque contente, cursim, suavissime et peritissime, clare et
intente, de plano. PHRAS. Ciceronem unum lego, _je ne lis que Cicéron_.
Ciceronis libros unice legendo contero; in his acquiesco unice; hos
inexhausta aviditate volvo; in his volutandis tempus omne pono, consumo;
hos assidua lectione evolvo; Cicero mihi assidue in manibus est; est
mihi voluptas plurima in ejus commentationibus identidem regustandis,
accurate lectitandis, assidue tractandis; Ciceronis libros semper in
sinu circumfero, circumgesto. Unius Ciceronis lectio animum meum pascit;
unus Cicero mihi placet; me delectat, me tenet; in uno Cicerone studium
omne colloco; uni Ciceroni studium meum omne dicavi; ad unum Ciceronem
operam omnem confero; meas uni Ciceroni vigilias do, dico, trado, addico;
ab hoc avelli non possum. Ciceronis lectioni ita affixus sum totis
animis, ut, etc. Unus sibi horas meas omnes vindicat, rapit Cicero. USUS:
1. Omnium bonarum artium auctores legendi sunt, et pervolutandi. 2.
Colligo, _cueillir_, _recueillir_. Flores, nuces, poma legere. 3. Seligo,
_choisir_. Senatum, milites legere. Aliquem in demortui locum legere.
LĒGŬLĒIUS, a, um, _Procédurier_, _formaliste_. SYN. Formularum cantor,
præco actionum. Formularum duntaxat forensium et albi gnarus. EPITH.
Lautus et acutus.
LĔGŪMEN, ĭnis, n. _Légume_. Quod legitur e terra; ut pisa, fabæ, ciceres,
lentes, phaseol, milium, panicum, sesama, lupinum, linum, etc.
LEMBUS, i, m. _Nacelle_, _barque_. SYN. Navicula brevis et velox.
LEMMA, ătis, n. * _Ce qui sert à démontrer_; _thèse_. SYN. Assumptum.
LĒNA, æ, f. _Séductrice_. SYN. TRANSL. Conciliatrix. USUS: Vide, ut
blanda conciliatrix et veluti lena natura sit, _voyez combien la nature
est attentive et habile à se rendre aimable_.
LĒNĬO, is, īvi _vel_ iĭ, ītum, ire, a. _Adoucir_, _calmer_. SYN. Placo,
mitigo, flecto, sedo. )( Inflammo. PHRAS. Furor populi apposita oratione
lenitur, _on apaise la fureur du peuple en lui faisant un discours_.
Placatur, sedatur, componitur; plebs permulcendo, sensimque alio trahendo
mansuescit, ad mansuetudinem traducitur; seditio ac furentis populi
tumultus apposita oratione comprimitur. 2. Iratum Principem tandem
lenivit, _il a enfin calmé la colère du prince_. Permulsit tandem blanda
oratione efferatum Principis animum et quas daturus erat, tempestates
eloquentia discussit; tranquillum fecit ac placabilem Principis animum,
placatum effecit; permulcendo tractandoque mansuefecit; iram sedavit,
permulsit; animum mollivit; animi intemperiem omnem in tranquillum
contulit; faces omnes irarum restinxit. 3. Lenita tandem est hominis
ira, _la colère de cet homme a cessé_. Dedit se tandem ad lenitatem
homo iracundia præceps, remisit indomitos spiritus, compressit animum;
ira relanguit; ætas, dies intemperiem illam mitigavit; vehementes
illi impetus consenuere, omnisque iræ impetus, quasi ventus hominem
defecit; sedata est ac restincta diuturna illa perturbatio animi;
resedit, deferbuit, refrixit æstus ille; impetus ille animi ardorque
tandem remisit. 4. Temporis diuturnitas dolorem leniet, _le temps
apaisera votre douleur_. Dies dolorem minuet _vel_ exhauriet; temporis
longinquitas multum de dolore detrahet; medicinam dolori dies afferet;
longa dies malorum memoriam ex animo delebit; dolori medebitur tempus;
dolorem animo infixum tempus evellet atque ejiciet; vetustate inflicta
a fortuna vulnera sanabuntur. USUS: Cæsar irritatos muneribus lenivit.
Incommoda commodorum compensatione lenienda sunt. Desiderium tui litteris
accipiendis leniam. Cf. Lenio, Placo.
LĒNIS, e, gen. com. _Doux_, _calme_, _paisible_. SYN. Facilis, mitis,
indulgens, clemens, placidus, mansuetus, comis, humanus, minime austerus.
)( Asper, severus, durus. PHRAS. Leni homo est animo, _cet homme a un
caractère doux_. Leni est animo natus; natura lenissimus; nonnullis ad
lenitatem propensior; nonnullis ejus lenitas solutior est visa; est in eo
summa lenitas, mollisque ad accipiendam et deponendam offensionem animus;
omnibus se placabilem exorabilemque præbet; summa placabilitate, summa
animi facilitate est; nihil illo lenius aut mitius. Cf. Mitis, Mansuetus.
USUS: Romani in hostes lenissimi. Tractus orationis lenis et æquabilis.
LĒNĬTAS, ātis, f. _Douceur_, _bonté_. SYN. Lenitudo. EPITH. Æquabilis,
grata, nova, perpetua, pristina, soluta. USUS: Lenitatem mollitia quadam
animi imitatur. Nostrum est, mentes ad lenitatem et misericordiam
revocare, traducere. Asperitate tua hominem de lenitate sua deduxisti.
Profluens oratio æquabili lenitate. Cf. Mansuetudo.
LĒNĬTER, _Doucement_, _légèrement_. SYN. Molliter, suaviter, molli manu,
molli brachio. )( Aspere. USUS: Leniter sentire et dicere. Leniter
arridere alicui. Sensim ac leniter accendere animos. Remisse ac leniter
dicere, procedere, minime festinanter.
LĒNĬTŪDO, ĭnis, f. _Douceur du style_; _douceur du caractère_. SYN.
Clementia, suavitas. EPITH. Nimia. USUS: Lenitudo orationis, mollitudo
corporis.
LĒNO, ōnis, m. _Corrupteur_. SYN. Minister libidinis, minister
improbissimæ cupiditatis. EPITH. Impudentissimus, improbissimus,
perjurissimus, turpissimus, impurissimus.
LĒNŌCĬNĬUM, ĭi, n. _Trafic de l’entremetteur_; _caresses_. SYN.
Delinimentum, allectamentum. EPITH. Domesticum. USUS: Nempe lenocinio se
sustentat. Lenocinium facit; cupiditatum lenociniis se dediderunt.
LĒNŌCĬNOR, aris, atus sum, ari, d. _Flatter bassement_, _caresser_. SYN.
Blandior, allicio. USUS: Tibi serviet, tibi lenocinabitur. Cf. Assentor,
Allicio.
LENS, entis, accus. lentim, f. _Lentille_.
LENTĒ, _Lentement_. SYN. Remisse. USUS: Lente aliquid ferre, lente
respondere.
LENTĬTŪDO, ĭnis, f. _Lenteur_; _insensibilité_, _indolence_. SYN.
Tarditas. EPITH. Semper viridis. USUS: Quod nos lenitatem dicimus, illi
vitioso lentitudinis vocabulo appellant, _ce que nous appelons douceur,
ils l’appellent indolence, faisant ainsi d’une qualité un défaut_. Omnino
non irasci est non solum gravitatis, sed nonnunquam etiam lentitudinis.
LENTUS a, um, _Souple_; _lent_; _calme_. SYN. Tardus, frigidus, remissus,
lentulus, flexibilis. USUS: Lentior fuit pugna; lentum negotium; lentus
homo ac prope frigidus. Lenta salix; lentiora vincula. Cf. Tardus.
LĔO, ōnis, m. _Lion_. EPITH. Magnus. USUS: Fraus quasi vulpeculæ, vis
leonis videtur.
LĔPĬDĒ, _Joliment_, _élégamment_. SYN. Venuste, eleganter, festive. USUS:
Lepide hoc tibi effectum dabo.
LĔPĬDUS, a, um, _Charmant_, _agréable_, _spirituel_. SYN. Venustus,
festivus, elegans. PHRAS. Nihil illo lepidius, _rien de plus aimable
que cet homme_. Nemo illo est urbanitate, lepore, suavitate conditior;
agnoscas in eo homine imaginem germanæ festivitatis; atticis et urbanis
salibus, omni venustate et lepore mire affluit; summa est in ejus moribus
festivitas, lepor, concinnitudo. Cf. Facetus.
LĔPOR, ōris, m. _Grâce_, _beauté_, _charme_. SYN. Festivitas, jucunditas,
venustas, hilaritas, humanitas, urbanitas. EPITH. Admirabilis, eximius,
inusitatus, magnus, major, multus, oratorius, tantus, vetus. USUS: Sunt
in oratione tua omnes verborum, omnes sententiarum lepores. Elucet in
ea species humanitatis, suavitatis, leporis. Facetiarum oratorius non
scurrilis lepor.
LĔPRA, æ, f. * _Lèpre_. USUS: Morbus elephantiacus.
LĔPUS, ŏris, m. _Lièvre_. USUS: Lepus tute es, et lepores quæris,
_comment! gibier que tu es, il te faut des lièvres_.
LESSUS, acc. um, (adhib. tantum accus. sing.) _Gémissement_,
_lamentation_. SYN. Lugubris cantus. USUS: Mulier genas ne carpito, ne
lessum funeris ergo habeto.
LĒTĀLIS, e, gen. com. _Mortel_. SYN. Mortifer. USUS: Vulnus letale.
LĒTHARGUS, i, m. * _Léthargie_. SYN. Veternus, torpor. USUS: Gravi
lethargo oppressus.
LĒTUM, i, n. _Mort_. SYN. Mors. USUS: Vide, quam turpi leto pereamus.
LĔVĀMEN, ĭnis, n. _Soulagement_, _adoucissement_. USUS: Si quod esset
levamen, esset in te uno.
LĔVĀMENTUM, i, n. _Soulagement_, _consolation_. SYN. Allevamentum,
levamen, allevatio, levatio, fomentum. USUS: Erit ea res tibi levamento.
Cf. Foveo, Auxilium.
LĔVĀTĬO, ōnis, f. _Adoucissement_. SYN. Levamentum, levamen. EPITH.
Magna, summa. USUS: Id majorem, quam exspectas, tibi levationem afferet.
Reperies malis tuis, dolori, ægritudini levationem maximam. Cf. Auxilium.
1. LĒVIS, e, gen. com. _Lisse_, _poli_. SYN. Quod tactu asperum non est,
lubricus, glaber. Cf. Lævis.
2. LĔVIS, e, gen. com. _Léger_; _inconsidéré_. SYN. Minime gravis,
ponderosus; _item_: Vanus, inanis, futilis, parvi momenti. PHRAS.
Homo est levissimus, _cet homme a un caractère très mobile_. Homo est
ventosissimus; ventosi est ingenii; summa est mobilitate, vanitate, animi
levitate; de grege nugatorum est; mire est leviculus; vanus homo, et
mobili ingenio; nihil in eo gravitatis; homo est, qui neque dicere, neque
facere quidquam pensi habeat; qui nunquam sibi constet; quo vaniorem,
inaniorem vidi neminem. Cf. Inanis, Vanus. USUS: 1. Democriti corpuscula
levia alia, alia rotunda. 2. Minime ponderosus, gravis, _léger_, _peu
pesant_. Levis armaturæ milites. 3. Vanus, futilis, _insignifiant_,
_vain_, _inconsidéré_. Hoc minime grave iis videtur, qui ipsi leves sunt.
LĔVĬTAS, ātis, f. _Légèreté_. SYN. Inconstantia, mobilitas, vanitas,
futilitas. EPITH. Aliena, nimia, perpetua, popularis, propria, sublimis,
sui similis, summa, amatoria, comica. USUS: 1. In ipso actu est modus et
mollitudinis et levitatis. 2. Vanitas, _caprice_. Amatoriis levitatibus
deditus. Levitate Græcus, crudelitate Barbarus. Quid levitate et
inconstantia turpius? Cf. Inanis, Vanus.
LĔVĬTER, _Légèrement_; _facilement_. SYN. Tenuiter, leniter, molliter,
levi manu et brachio. )( Graviter. USUS: Leviter ægrotare. Leviter
eruditus, saucius. Mala mea levissime fero. Leviter pauca tangam. Leviter
succensere. Ut levissime dicam, obiter, _pour me servir du terme le pius
doux_.
LĔVO, as, avi, atum, are, a. _Alléger_; _ranimer_; _soutenir_. SYN.
Allevo, relevo, sublevo, minuo, lenio, levationem facio _vel_ affero,
laborem detraho, levationi sum. )( Affligo, aggravo. ADV. Magnopere,
mitius, multum, valde, sensim, paulum. USUS: 1. Curas animi et angores,
laborem, dolorem, calamitatem, sumptum mihi sermo tuus, tuæ litteræ,
tua liberalitas levarunt. Ægritudine me sæpe levasti. Uti levavit me
adventus tuus, ita afflixit discessus. Is sum, qui levari non possum,
consolationem non admitto. Caritatem annonæ, annonam suppeditato
frumento levare. Animi levantur exercendo. 2. Elevo, minuo, _adoucir_,
_diminuer_. Studuit levare suspicionem, atrocitatem rei. Auctoritatem
ejus inconstantia levat, leviorem facit. Cf. Auxilium, Tueor, Minuo.
LEX, lēgis, f. _Loi_. SYN. Juris et æqui regula, quæ _vel_ est privata
et continetur pactis, conditionibus, jure; _vel_ est publica, qua
respublica constituitur, rogatione, scito, senatusconsulto, privilegio,
decreto, judicis sententia. EPITH. Acerbissima, acerrima, commodata
alicui, accusatoria, æqua, agraria, alimentaria, annalis, apta, bona,
mala, censoria, certa, civilis, publica, contraria, communis, curiata,
consularis, sancta, diligentissima, divina, fecialis, frumentaria,
grata populo, gravis, improba, multo impudentior, iniqua, invidiosa,
justa, nefaria, naturalis, perfecta, popularis, princeps et ultima,
recens, sancta, salva, non scripta sed nata, sempiterna, tribunitia,
viaria, utilis. Annales antiquæ, censoriæ, fatales, necessariæ, honestæ,
militares, perniciosæ, præclaræ, proximæ, rariores, sacratæ, salutares,
tyrannicæ, usitatæ. PHRAS. 1. Legem dare, _édicter une loi_. Legem
perferre, sancire, rogare, sciscere, condere, facere, scribere, edere;
legis auctorem fieri; legem civitati dare, imponere, injungere, ponere,
constituere, instituere, promulgare; aliquid sub legis superbissimæ
vincula conjicere; tabulas figere; jura dare, legem in æs incidere;
legibus munire urbem; describere jussa populo; legibus constringere,
adstringere, devincire populum. 2. Legem accipere, _recevoir la loi_.
Jurare in legem; lege se obstringere; legi se subjicere; legibus se
devincire. 3. Lex est de ea re, _il y a une défense_. Lege tenemur;
lege sanctum habemus; lege cautum est. 4. Legem servare, _observer la
loi_. Legi cedere, parere; obtemperare legi; legem observare, servare,
sequi; legi satisfacere; implere officii partes, quas lex jubet, poscit,
imperat. 5. Legem violare, _violer une loi_. Fraudem legi facere; contra
legem facere, jus, legem violare; leges perfringere, perrumpere; a
legibus discedere; legem conculcare; in _vel_ contra leges committere;
legi non parere. 6. Legem abrogare, _abroger une loi_. Legem infirmare,
irritam facere, dissolvere, antiquare, convellere, tollere, delere,
rescindere. 7. (Dispensare in lege, VULG.), _dispenser d’une loi_.
Gratiam legis facere; lege aliquem solvere. Cf. Dispenso. USUS: Lege
agere, jure constituto certare, _vel_ judicis sententiam exsequi, _agir
conformément à la loi_. Legem promulgare.
LĪBĀTĬO, ōnis, f. _Libation_. SYN. Libamentum. USUS: Libationes epulæque
ludorum. Sacrificiorum libamenta.
LĪBELLA, æ, f. _As_, _petite monnaie d’argent_. SYN. As. USUS: 1. Quis
illi vel libellam unam dedisset? 2. Norma, perpendiculum, _niveau_.
LĬBELLUS, i, m. _Petit livre_. SYN. Commentarius, codex, parvus liber,
commentariolus, codicillus, chirographum. EPITH. Parvus, exilis, non
magnus, pusilli contemptique, Rhetorici. USUS: Libellum componere; in
libellum memoriæ causa referre. Libellum tradere supplicem, _faire une
supplique_.
LĬBENS, entis, omn. gen. _Volontiers_. SYN. Lubens. USUS: Libenti animo
hæc tolerabo. Libentissimis omnibus hoc munus consequere. Cf. Libenter.
LĬBENTER, _Volontiers_, _avec plaisir_. SYN. Libenti animo, magna
voluntate, studiose, non repugnanter, non gravate, non modo non recusans,
sed ultro etiam, et sponte offerens; non repugnans; sine excusatione,
summo studio, summa voluntate, egregia animi alacritate. )( Invitus.
PHRAS. 1. Libenter tibi gratificabor, _je vous ferai volontiers plaisir_.
Animo libenti prolixoque; non gravate, benigne, studiose, perlibenter,
animo lubenti, æquo, immo vero gaudenti; propense; pronis animis; effuso
studio, utraque manu, alacritate summa; animo libentissimo; animo non
invito dabo omnia. 2. Reducem te libenter videbo, _je verrai avec joie
votre retour_. Delectabit me tuus reditus; cupide exspecto reditum tuum;
lætabor, acquiescam tuo reditu; est in optatis, te coram amplecti; lætus
te videbo; læte ac hilare te accipiam.
1. LĪBER, era, ĕrum, _Libre_, _indépendant_. SYN. Non impeditus,
expeditus, solutus, nulla re implicatus; nullius dominationi parens,
ingenuus; qui sui juris est et mancipi; qui in sua potestate est; suo
jure libertateque utitur; jus suum retinet; nemini mancipatus, addictus;
vacuus, purus, integer. )( Servus, impeditus, implicatus. PHRAS. 1.
Liber sum, _je suis libre_. Nullius imperio contineor; libertate utor
integerrima; omnia mihi integra sunt ac libera; in potestate mea sum;
nullis neque imperii, neque juris inclusus sum angustiis, quominus meo
arbitratu vivam, in nullius jure aut ditione sum; non ea conditione natus
sum, ut legibus quidquam debeam. 2. Liber est a publicis oneribus, _il
est délivré des charges publiques_. Rerum omnium vacatione commodissima
utor, operum immunis agito; immunitatem rerum omnium habeo. Cf. Immunis,
Vacatio. 3. Liberum legibus esse voluit, _il voulut être exempt de toute
loi, de tout frein_. Nullis legibus alligatum, constrictum, impeditum
esse voluit; legibus solutum; liberum exsolutumque legum vinculis; nullis
adstrictum legibus; extra legem esse voluit; nullis legibus teneri;
nullis legum angustiis inclusum esse voluit. USUS: Integro, soluto
expedito ac libero animo vivere, agere. Homo a cupiditatibus animi, ac
perturbationibus liber ac solutus.
2. LĬBER, bri, m. _Livre_. SYN. Opus, volumen, commentarius, monumentum,
lucubratio, codex, libellus. EPITH. Auguralis, extremus, gravissimus,
improbus, magnus, notior, optimus, plenus, refertus sententiis,
suavissimus, superior. PHRAS. Multos libros scripsit, _il a écrit
beaucoup de livres_. Composuit, contexuit, scriptos reliquit; grandia
variarum commentationum, eademque utilissima monumenta reliquit, chartis
ad posteros transmisit; copiosos in omni genere libros emisit, edidit,
foras dedit, in lucem emisit; cogitationes suas litteris monumentisque
explicuit, consignavit, mandavit, commendavit, vulgavit, evulgavit;
publici juris fecit; eo auctore multi libri exivere. USUS: 1. Librum
evolvere, percurrere, pervolutare, _feuilleter_. 2. Librum scribere,
facere, absolvere, perpolire, _écrire_, _achever un ouvrage_. 3. Liber
imprudenti excidit, in lucem prodiit, _publier_. Liber vetustate
corruptus, situ exesus, blattas passus et tineas, a tineis corrosus,
et fugientibus litteris male deformatus, _livre très ancien et très
précieux_.
LĪBĔRĀLIS, e, gen. com. _Libéral_, _généreux_. SYN. Largus, munificus,
beneficus, prolixus. )( Avarus, parcus, sordidus. PHRAS. Erga omnes
æque liberalis es, _vous êtes généreux pour tout le monde_. Totum te in
alios effundis, profundis; benigne facis omnibus; est in te benignitas
incredibilis; prolixior fere voluntas est, quam res patitur; nemo non
a te liberalissime tractatur; natura ad beneficentiam propensus es,
nihil ut supra. Fructus liberalitatis tuæ uberrimi ad omnes pertinent,
perveniunt. Nulli fides tua, nulli opera, nulli res familiaris deest;
liberalitate uteris in omnes effusissima; liberalitate tibi omnes
devincis; intactus es ab avaritiæ sordibus, nemo est, qui non beneficiis
ornetur tuis. Cf. Beneficium. USUS: 1. Liberalis dicitur, qui officium,
non fructum sequitur. 2. Ingenuus, honestus, _libre_, _de condition
libre_, _non esclave_. Artes, quæstus, artificia liberalia et ingenua.
Cf. Litteræ, Ars.
LĪBĔRĀLĬTAS, ătis, f. _Générosité_, _noblesse_; _largesses_,
_libéralités_. SYN. Benignitas, beneficentia, largitas, benefica
voluntas, voluntas bene merendi de aliquo. EPITH. Cautior, dissolutior,
moderata, divina, præstans, commemoranda. )( Avaritia. USUS: Liberalitate
uti, liberalitate sibi alios devincire. Liberalitatem exercere, maximus
est divitiarum fructus. Cf. Beneficentia, Largus, Dono.
LĪBĔRĀLĬTER, _Richement_, _largement_; _noblement_. SYN. Large, munifice,
benigne; ingenue. USUS: 1. Benigne liberaliterque dedit. 2. Homo
liberaliter educatus.
LĪBĔRĀTĬO, ōnis, f. _Délivrance_, _absolution_, _acquittement_. SYN.
Absolutio. USUS: Liberationem culpæ simul et errati veniam impetravi.
Liberatio et vacuitas omnis molestiæ.
LĪBĔRĀTOR, ōris, m. _Celui qui affranchit_, _libérateur_. SYN. Vindex
libertatis. USUS: Patriæ liberatores urbe carebunt, qui a cervicibus
jugum servile dejecerant?
LĪBĔRĒ, _Librement_. SYN. Solute. PHRAS. Libere locutus sum, _j’ai parlé
avec franchise_. Libertate animoque maximo erupit ex me vox, et sine
cunctatione dixi, quod senseram; tum primum memorem libertatis vocem
misi; incurri enimvero magna libertate verborum, fidenterque locutus sum;
libero ore, et pro causa fidenter locutus sum. USUS: Licenter peccat, et
libere. Constanter se gerit, et libere.
LĪBĔRI, ōrum, m. pl. _Enfants_. SYN. Filii, proles, soboles, nati. EPITH.
Suavissimi, carissimi. PHRAS. 1. Liberos gignere, _devenir père_. Liberos
suscipere, tollere ex uxore; liberis operam dare; sobolem stirpis parare;
liberos procreare; augeri liberis; liberos gignere. USUS: Liberos mater,
generis præsidia, fortunarumque omnium socios peperit complures. Oro te,
per quæcumque jura liberos parentibus jungunt, _je vous prie par les
liens qui unissent les parents à leurs enfants_. Cf. Pario.
LĪBĔRO, as, avi, atum, are, a. _Affranchir_, _mettre en liberté_,
_délivrer_. SYN. Vindico, libertatem do; in libertatem vindico, restituo;
in integrum restituo; expedio, solvo, laxo, relaxo, levo. PHRAS. 1.
Liberabo vos hostili vi et metu, _je vous débarrasserai de la violence
et de la crainte des ennemis_. Ex cæde et vinculis eripiam; jugum a
vestris cervicibus depellam, removebo; ex improborum faucibus ac manibus
eripiam; ab hostili terrore vindicabo; metum vobis omnem dejiciam;
laqueos servitutis abrumpam; metum animi abstergam; faciam, ut ex illo
metu reviviscat, ut cura omni relevetur, ut emergat; ut metu defungatur
respublica; explicabo urbem periculo, et ex ærumna extraham. 2. Illo
metu sensim liberor, _cette frayeur se dissipe peu à peu_. Metus mihi
adimitur; metu me sensim exonero; metu me exsolvo; a longa formidine
respiro; metum sensim amoveo; expedio me tandem cura et metu; curis
solvitur animus. 3. Libera me, quæso, hoc metu, _délivrez-moi de cette
crainte_. Metu me longo exime; metum hunc mihi exime, deme, absterge;
expedi hac me sollicitudine; exsolve me ista sollicitudine; leva animum
hac molestia; scrupulum mihi istum exime; istis me molestiis relaxa;
exonera animum hoc metu. Cf. Libertas. USUS: Aliquem metu, sollicitudine,
crimine, suspicione cupiditatis, molestiis animum liberare. Aliquem ære
alieno liberare, _payer les dettes de qqn_.
LĪBERTAS, ātis, f. _Liberté_. SYN. Immunitas, licentia. )( Servitus.
EPITH. Carissima, dulcissima, non infesta, acerbitate suppliciorum
jucundior, licita, præclara, sancta, summa, otiosa, tranquilla,
equestris. PHRAS. 1. In libertatem se vindicarunt, _ils recouvrèrent la
liberté_. In libertatem se asseruere; expedivere se e servitute; jugum
exuere, excussere; servitutem exuere; in libertatem se restituere.
USUS: 1. Libertatem dare, _donner la liberté_, _affranchir_. Largiri,
concedere libertatem; libertatem _vel_ libertate donare. 2. Libertatem
habere, accipere, recipere, tenere, _être libre_. 3. Libertatem adimere,
præcidere, occludere, _enlever la liberté_, _réduire en esclavage_. 4.
Libertatem amittere, se libertate abdicare, _perdre la liberté_. 5.
Libertatem recuperare, vindicare; se in libertatem restituere, _recouvrer
la liberté_. 6. Licentia, _liberté_, _licence_. Libertate immoderata et
concionum licentia Romana res concidit.
LĪBERTĪNUS, i, m. _Affranchi_, _fils d’affranchi_. SYN. Liberti filius.
)( Ingenuus. USUS: Patre libertino natus.
LĪBERTUS, i, m. _Affranchi_. SYN. Justa servitute manumissus, manu
assertus; ad pileum vocatus. EPITH. Gratiosus, paternus et probatissimus,
nequam, improbus.
LĬBET, bŭit et lĭbĭtum, est, imp. _Il plaît_, _il convient_. SYN. Placet,
delectat, non displicet, volo, juvat. PHRAS. Si ita libet, _si cela vous
plaît_. Si collibitum est; si ita commodum tibi est; si cordi est, si
ita fert libido. Cf. Placeo. (VULG. Pro libitu, _à sa guise_, _selon son
caprice_). Cf. Libido.
LĬBĪDĬNŌSĒ, _Selon son caprice_, _avec licence_. SYN. Intemperanter,
luxuriose. USUS: Cave, ne quid per libidinem, libidinose, nefarie dicas
aut cogites.
LĬBĪDĬNŌSUS, a, um, _Voluptueux_, _licencieux_; _capricieux_.
SYN. Intemperans, mulierosus, lascivus, impudicus, procax, salax,
voluptarius. )( Temperans, castus. PHRAS. Est homo libidinosus, _ce
homme est dissolu_. Homo turpissima libidine incensus; qui parum honeste
pudicitiam habeat; qui vitam intemperanter, dissolute, nequiter,
luxuriose, traducat; voluptatibus deditus; mollitia et luxu diffluens;
qui omnia ad libidinem et voluptatem referat; in voluptate omnia ponat;
in quo flagrant libidinum vitia; qui cupiditate, libidine impeditus,
luxu perditus, una libidine capiatur; luxuria et lascivia diffluat;
homo intemperantissimæ libidinis; in Venerem effusus. Cf. Luxuriosus,
Impudicus.
LĬBĪDO, ĭnis, f. _Désir déréglé_, _passion_. SYN. Furor, impetus non
rectus, effrenata cupiditas. EPITH. Effusa, nefaria, non mediocris,
profana, indomita. PHRAS. 1. Turpe est libidinem suam sequi, _il est
honteux de s’abandonner à ses passions_. Turpe est, parere libidini et
indulgere; abripi cupiditate; libidinem voluptatibus explere; volutari in
voluptatibus et cœno libidinum; servire, inservire libidini; in Venerem
se effundere; libidinum incendiis ita exæstuare, ut non libido ab oculis,
non facinus a manibus, non flagitium a toto corpore abesse videatur;
turpe est, ferarum ritu vulgare concubitus; pecorum ritu promiscue in
concubitus ruere. 2. Casti etiam animi libidine tentari possunt, _les
âmes chastes elles-mêmes peuvent être tentées de sensualité_. Castæ etiam
mentes libidine concitari, stimulis libidinum compungi, fervore libidinis
inflammari possunt; castis etiam mentibus cum formis animo se per oculos
insinuantibus continens sæpe bellum gerendum est; flammæ libidinis per
castas etiam mentes serpere, easque depasci possunt; castas etiam mentes
afflare pestilens is spiritus potest. 3. Libidinem comprimere nascentem,
_réprimer les passions naissantes_. Coercere cupiditatem; gliscentem
in animo cupiditatem restinguere; impuros igniculos, antequam mentem
depascant, ex animo amovere. 4. Pro libidine agit omnia, (VULG. pro
libitu), _il suit en tout son caprice_. Ad arbitrium libidinemque agit
omnia; arbitratu suo agit omnia; quæ in mentem, aut libidinem venerint,
exsequitur; ut animo lubet, collibitum est; ex libidine sua agit omnia;
una illi agendi lex est sua cujusque rei libido. Cf. Impudicus, Voluptas.
LĪBO, as, avi, atum, are, a. _Toucher_, _effleurer_, _enlever_;
_sacrifier_. SYN. Delibo, degusto; carpo, decerpo. ADV.: Publice.
USUS: 1. Libanda sunt ex omnibus, quæ veritatis specie maxime moveant.
Libavimus ex maximis ingeniis excellentissima quæque et excerpsimus
optima. 2. Sacrifico, _sacrifier_. Sacerdotes fruges libant. Cf. Gusto.
LĪBRA, æ, f. _Balance_. SYN. Statera, trutina, lanx. EPITH. Anceps. USUS:
In altera libræ lance ponere, _mettre dans un des plateaux de la balance_.
LĪBRĀMENTUM, i, n. _Poids_, _masse_. USUS: Libramenta plumbi.
LĬBRĀRĬA, æ, f. * _Librairie_. SYN. Taberna libraria, bibliotheca.
LĬBRĀRĬUS, ĭi, m. _Copiste_. EPITH. Librarii plurimi, accurati. SYN.
Scriba qui exscribit, describit libros. USUS: Legem illam per plures
librarios scribi feci.
LĪBRO, as, avi, atum, are, a. _Peser_; _balancer_; _examiner_. SYN.
Pondero, statera examino. USUS: Terra suis librata ponderibus.
LĬCENTER, _Librement_, _hardiment_. SYN. Immoderate, nimis libere,
audacter, fidenter, confidenter. Cf. Libere.
LĬCENTĬA, æ, f. _Liberté_, _permission_; _licence_. SYN. Libertas
immoderata, impunitas; intemperantia, protervitas, improbitas; _item_:
Venia. EPITH. Infinita, intoleranda. USUS: 1. Licentiam dare, _donner une
permission_, _permettre_. Magistratus improbus his sceleribus licentiam
dat, permittit, largitur, concedit 2. Licentiam habere, _avoir la
permission_. Summam licentiam nancisci, adipisci; patere alicui licentiam
omnem, quam sibi arrogat, quidlibet audendi. Cf. Audeo. 3. Licentiam
morum compescere, _réprimer la licence des mœurs_. Severis edictis
tollere, præcidere, comprimere; populum a licentia arcere. Cf. Impunitas,
Audax.
LĬCĔO, es, cŭi, cĭtum, cere, n. _Être en vente_; _évalué_, _mis à prix_.
SYN. Æstimor. USUS: Quanti licet is hortus? _Combien est évalué ce
jardin?_
LĬCĔOR, ēris, cĭtus sum, ceri, d. _Enchérir_. SYN. Licitationem facio,
pretium defero. USUS: Liceri contra aliquem. Heredes liceri cogitant.
1. LĬCET, cŭit et cĭtum est, ere, imp. _Il est permis_, _licite_, _on
peut_, _on doit_. SYN. Licitum est, jus est, integrum est, jus habeo, fas
est, datur hæc venia; datur; legibus conceditur; copia est. USUS: Hoc
tibi per leges non licet. Nefas est violare hospitem, neque Romano homini
licet.