Dit boekje bedoelt niets anders dan een kort overzicht te geven
van de nationale Nederlandsche kleederdrachten die heden (1916) nog
in de verschillende provinciën in werkelijkheid door de bevolking
gedragen worden. De hierbij gevoegde plaatjes geven een afbeelding
van de voornaamste dier drachten en de wijze waarop zij gedragen
worden. De hier afgebeelde personen zijn geen aangekleede figuranten,
maar de werkelijke en gewoonlijke dragers van hun costumes, zoodat deze
afbeeldingen derhalve een volkomen indruk van de betreffende nationale
kleedij geven. De bestaande realiteit af te beelden en te beschrijven,
was mijn eenig doel, ik streefde naar een korte inventariseering van
datgene wat er, thans in 1916, nog van die zoo bekende Hollandsche
inheemsche drachten is over gebleven.
Dit is dus een handboekje, waaruit zich landgenoot en vreemdeling
op een makkelijke wijze eenige, zoo noodig gebleken, kennis van
de wel zeer bekende, maar zoo weinig gekende nationale kleedij kan
verschaffen. Uit den aard van dezen opzet volgt dat hier slechts die
drachten besproken worden die heden (in 1916) nog werkelijk gedragen
worden en dat van deze slechts een zeer korte beschrijving zonder meer
gegeven wordt. Alle mededeelingen of bespiegelingen over de historische
wording, blijven hier achterwege. Alleen is van dit plan afgeweken
voor de provincie Friesland, waar de nationale drachten wel niet meer
dagelijks door het volk gedragen worden, maar een zeer belangrijke
rol spelen zoodra de Friezen zich als Friezen willen doen kennen,
en deze kleedij dus nog bij herhaalde gelegenheden gedragen wordt,
zoodat ook deze costumes hier moesten worden besproken en afgebeeld.
De gegevens die in dit boekje zijn bijeengebracht, zijn door mij
sinds 1912 verzameld. De eerste aanleiding tot deze studie gaf het
Feest in Nationale kleederdrachten, dat op den 12 September 1913
te Amsterdam, op mijn initiatief en onder mijn leiding gehouden
werd. Op dat feest waren ongeveer zeshonderd personen in ongeveer
honderd verschillende drachten bijeen. Toen ben ik begonnen de daar
verzamelden te photographeeren, en ik heb de meeste van hen, later, in
herhaalde rondreizen door Nederland in hun eigen woning, bezocht. Uit
hun mond heb ik de verschillende gegevens en wetenswaardigheden omtrent
alle onderdeden van hun costumes vernomen en opgeteekend. De meest
uiteenloopende persoonlijkheden, van elken stand en rang, stonden mij
bij mijn vragen om inlichtingen te woord. Waar ik echter mijn vragen
niet naar mijn wensch of niet duidelijk, volledig of zakelijk genoeg
door de dragers van die nationale drachten zelf beantwoord kreeg, daar
vroeg ik belangstellenden om inlichtingen. En het viel mij daarbij
op hoe velen in den lande, vooral in de provincie, en dat niet alleen
onder den boerenstand, maar onder alle rangen en standen, nog zoo veel
belangstelling in, en kennis van een of andere locale dracht bewaren.
Hier was het een burgemeester, daar de gemeente-secretaris, weer
elders een gewone boer of boerin, soms een heel eenvoudige winkelier,
een schoolmeester of een naaister of mutsenmaakster, die mij te woord
stond. En zij allen wisten zeer veel bijzonderheden van een of andren
dracht te vertellen, die echter in het bestek van dit boekje niet
alle kunnen worden opgenomen. Maar hun kennis pleitte voor de groote
plaats die de nationale kleedij nog in veel streken van ons land in
de volks-psyche inneemt.
Aan allen, die mij bij het kostbare en tijdroovende verzamelen
van deze gegevens hun bereidwillige medewerking verleenden, mijn
bijzonderen dank.
Alles wat ik vernam, kon hier echter niet worden meegedeeld. Dit
boekje beoogt slechts een kort overzicht van heel de Nederlandsche
volks-kleedij te geven. Mochten onnauwkeurigheden of storende
onvolledigheden worden opgemerkt, dan houd ik mij voor verdere
inlichtingen, voor photo's en beschrijvingen, van welken kant ze ook
komen mogen, gaarne aanbevolen. Die nieuwe gegevens zullen het dan
misschien mogelijk maken, later uitvoeriger dit hoogst belangrijke
onderwerp meer volledig te behandelen. Vooral ook omdat de kennis van
onze nationale kleederdrachten een heel nieuw veld van studie is, en
niets in deze door mij, ten behoeve van dit werkje, uit litteratuur
kon worden gecompileerd. Daar dit dus geheel uit eigen onderzoekingen
is saamgesteld, hoop ik dat bij de beoordeeling van dit werk deze
omstandigheden in aanmerking zullen genomen worden.
Nog altijd hebben onze nationale kleederdrachten de bijzondere
belangstelling van ons volk en van het buitenland, ofschoon die
belangstelling zeer verschillend in soort is.
Een deel van de bevolking onzer voornaamste centra van moderne
beschaving, beschouwt die merkwaardige costumes niet anders dan
als verachtelijke overblijfsels van een verouderde, achterlijke
cultuur. Zij ergeren er zich aan, en meenen dat die blijken van
boerschheid en onbeschaafdheid nu maar zoo spoedig mogelijk moeten
verdwijnen, omdat zij landgenoot en vreemdeling niet anders dan het
levende bewijs geven van de inertie van onzen volksgeest. Andere
Nederlanders, die meer gevoel voor het eigendommelijke en
pitoresque hebben, en nog iets eigens weten te waardeeren, en die,
ondanks de alles verpletterende niveleeringswoede van wat men de
hooggeroemde moderne beschaving noemt, nog eenige zelfbewustheid
hebben overgehouden, zien in die nationale kleedij nog de laatste
resten van onze eenmaal zoo groote en eigen Nederlandsche cultuur,
en waarvan zij de laatste manifestatie in deze volks-drachten erkennen.
Voor hen zijn die drachten dan ook een bewijs dat ons volk nog "_iets_"
eigen Hollandsch heeft.
Maar voor vele buitenlanders, die ons land vliegensvlug doorreisden,
en niet anders dan naar oppervlakkige indrukken oordeelen, en dus niet
het "_wezen_" van ons volk, noch van onze nationale kleederdrachten
gezien hebben, zijn die costumes een middel geworden om heel ons
volk belachelijk voor te stellen. Zij verbinden de idee van de
Hollandschheid aan het logge uiterlijk van een grove, wijdgebroekte
visscherskerel, die zij op zijn breede klompen over het asphalt
onzer hoofdsteden zagen stappen, als één logge klos-klomp van
levensdomheid. En veel Hollanders meenen "beschaafd" te zijn door
die buitenlandsche miskenning uit domheid te billijken en na te volgen.
Die verkeerde beoordeeling bij landgenoot en vreemdeling, vindt echter
in hoofdzaak zijn grond in gebrek aan kennis van het wezen zoowel als
van de verschillende vormen van onze nationale kleedij. Bovendien
hebben de verkeerde afbeeldingen en beschrijvingen de waardeering
nog meer geschaadt.
En ... dat is tot op zekere hoogte de schuld van de Hollanders
zelf. Zij hebben de afbeelding en de beschrijving van het nationale
monument dat in hun inheemsche kleederdracht bestaat, voor het
allergrootste deel aan buitenlanders overgelaten, die er niets
anders dan het vreemde, het "rare", dikwijls slechts het belachelijke
in zagen.
Meer en beter kennis van het wezen, van de bedoeling en van den vorm
van onze nationale kleederdrachten zal in het binnen- en buitenland
niet alléén die costumes, maar ook heel Nederland ten goede komen. Die
meerdere en betere kennis is meer dan noodzakelijk.
In deze het mijne bij te dragen is het doel van dit handboekje, dat,
het zij nog eens herhaald, geenszins aanspraak maakt op volledigheid,
maar slechts met de mij hier ten dienste staande middelen een algemeen
en kort overzicht over deze nationale drachten geven wil, maar met
_juiste_ mededeelingen aan de hand van _echte_ en _ware_ afbeeldingen.
Th. MOLKENBOER.
Amsterdam, Juli 1916.