Ju pli ni studas la florojn, des pli ni konstatas, ke multe da ili
posedas nesuspektitajn lertecojn, kiujn apud besto ni volonte
nomus instinkto aux ecx prudento. La esploradoj kaj eksperimentoj
de la plimultigxanta anaro de observistoj pruvas tion cxi. Tamen,
cxar la kreskajxoj aux floroj estas mutaj, tial la homaj oreloj
neniel tauxgas por tiu esplorado; estas do necese, ke la homo uzu
siajn okulojn des pli zorge kaj akurate. Ecx tiam, multe da floraj
okazajxoj evitas la tro difektan homan vidlertecon, homa
difekto kiun la homo mem tre ofte forgesas kaj malatentas.
Ekzemple, oni diras ordinare, kune kun _Darwin_, ke "_la kreskajxoj
kompreneble ne posedas nervojn, nek centran nervsistemon._"[2] Sed
tiamaniere, farigxas ankoraux pli mirinda la plua eltrovo, ke iafoje
"_kreskajxo ekscitita transigas la influon al aliaj partoj de si, kaj
tiuj cxi partoj reciproke ekmovigxas._"[2] Kia do estas la agometodo
de tiaj procesoj? Se la kreskajxo "kompreneble" ne uzas nervfadenojn
por telegrafi siajn sentadojn kaj ordonojn, cxu eble gxi komunikigas
inter si per "senfadena" telegrafo? Vere, tre nescia estas la homo,
ecx cxe la dudeka centjaro!
Tre miriga ankaux estas la fenomeno de la perioda dormo de folioj kaj
floroj, kun iliaj akompanantaj movadoj. Ankoraux mirindega estas, ke,
kiel la mambesto produktas albumenan sukeran lakton, tiel la
kreskajxo produktas sukeran mielon en la floro, kun amelon kaj ecx
albumenon en la semo, por nutri la embrion kaj la junan estontan
kreskajxon.
Cetere _Darwin_ skribas: "_Apenaux estas trograndigo diri, ke la
radikpinto (de kreskajxo), tiom sentema, kaj tiel reguligante la
movadojn de la apudaj partoj, agadas tute kiel la cerbo de malsupera
besto._"[2] Sed certe, oni povas plivole demandi cxu la agadoj de
kelkaj floroj ne superas ecx iajn funkciadojn de tia besta cerbo.
Rilate al tio cxi, Dro. J. E. Taylor argumentas pri "_psikologio
kreskajxa_," kaj li tre racie inspiras, ke "_cxe proksime estonta
tempo ni eble konstatos, ke ne ekzistas vivo sen sekva_
psikologia _agado; ke tio cxi estas nepre resultato de tio;
ke la vivo mem estas kondicxita per psikologia agado; ke iaj
kreskajxoj posedas la ekvivalenton de besta instinkto, la ebleco
gajni individuan sperton, kaj gxin transigi al iliaj posteuloj, por
ke tiuj cxi profitu, ne tute nekonscie._"[3].
La Amerikana poeto, Lowell, evidente kredis je tiu psikologio, cxar
li aligas al floroj ne sole vivon, sed ankaux _animon_--
"Jen cxia terbulo, al viv' pusxigxante
Pro alta instinkto, interna fervor',
Kaj supren blinde gxis lum' palpetante,
Atingas animon per herbo kaj flor'."[4]
Tiel ankaux la Angla poeto, Shelley, cxe "_La Sentema Kreskajxo_,"
parolas pri la gracia kortusxeco de la interna "_io, kvazaux
spirito_" de tiu floro. Aliloke li remarkas, ecx apud pli humila
kreskajxo, la influon viveman de la aero kaj de la lumo, tuj
farigxontaj--
"Korbatoj nevideblaj de la flor',
Al cxiu parto vivon pulsigantaj."[5]
Alia Amerikano, la glora Walt Whitman, rakontas--"_Karesante mi tenas
brancxojn aux junajn arbojn--mi tuj sentas iliajn sukon kaj tendenon
levigxantajn en mi, kiel hidrargo cxe varmeco. Mi baraktas amike kun
ilia senkulpa fortiko--mi scias ke iom da gxia virto pasas de ili al
mi. Eble ni reciproke intersxangxas ion--eble la arboj rekonas cxion
tion pli ol mi iam pensis._"[6]
Preskaux idente sciigis Richard Jefferies--"_Tiu aliformigxo de buloj
kaj malvarma materio en vivajn objektojn, faras la gxojon kaj esperon
de la somero. Cxiu tronketo de herbo, cxiu folio, cxiu individua
floreto kaj folieto, parolas pri espero. Konsideru la herbojn, la
kreskajxojn--ili estas signoj de tero altigxante gxis la vivo, antaux
niaj okuloj. Tial al mi estas la floroj tiom pli ol nur trunketo kaj
folietoj.... La blankaj folietoj alvokas rekte al nia koro; la
trankvilaj kverkoj estas plenaj je mistero. La floroj, per siaj mil
vizagxoj, kolektis la kisojn de la mateno. Ilin sxatante mi ricevas
almenaux iom da ilia vivopleno--novan penson el cxiu folieto._"[7]
Certe, nia kara Jefferies multe auxskultadis--kaj iom komprenis--la
veran lingvon de la floroj! Tion cxi ankaux atestas siaj cxarmaj
verkoj "_Bevis_," "_La libera Aero_," kaj la interesa, pretervorte
lauxdinda, "_Historio de Mia Koro_."
Tamen bezonas konfesi, ke ne cxiuj floroj tiom aminde prezentigxas
kontraux la homoj kaj bestoj, aux ecx kontraux cxiaj aliaj specoj de
floroj. Inter ili ja estas amikoj kaj malamikoj, reciproke helpantaj
aux malhelpantaj. Tion cxi precipe klarigis Dro. Taylor, en sia verko
supredirita. La vero estas ke, kiel apud la bestoj, tiel ankaux apud
la floroj, efektivigxas pli aux malpli la postuloj de "la barakto je
ekzistado," "la natura elekto," kaj "la postdauxrigxo de la plej
konvenaj je la okazoj." Estas, do, nur malklera konkludo, ke la
floroj "nek laboras, nek sxpinas"; la vivotempo de la floroj estas
tiom plene (kaj almenaux tiom utile) okupata, kiom tiu de la bestoj.
Plie, estas ja la penado de la kreskajxoj kiu provizas ultimate la
nutrajxon mem de cxiu besto, de cxiu homo; tial, tiu cxi devas
memorigxi ke de la vivo kaj laboro de la kreskajxoj sia propra vivado
dependas.
Amikaj floroj, kiel malmulte ni komprenas vian vivon, vian lingvon!
Cxe la kreskanta homa pensado, nia kompreno cxiam farigxos pli klara,
kaj nia amo pli forta, je la plej belaj el la infanoj de la tero--la
mutaj sed elokventaj floroj.