Gezellige Sinterklaas. Om twee uur kwam ’n èrg googem joodje, die
dertig, zegge dertig gulden gaf voor de meubeltjes van de achterkamer,
de tafel, zes stoelen, de sofa, het bed. Voor blijft Scherp wonen.
Achter staan alleen nog wat boeken, de schrijftafel, snuisterijen.
Goddank, de ring is betááld. Met de pakjes in mijn zakken en onder mijn
arm sloop ik het portaal in, dee de voordeur open, moffelde vlug den
boel in de kinderbedstee. We aten vlug. En tóén de groote, heerlijke
kinderpret. Netje met de zwarte glinsteroogen, en ’t blonde haar,
waardoor de ronde kam was getrokken, zat naast Kaatje. Nu ze bij elkaar
sliepen moesten ze ook maar als zusjes behandeld worden.
„Nou dag Kaatje, dag Netje,” zei ik, en zette mijn hoed op: „ik ga uit,
en als Sinterklaas komt, moet je voor mij ook wat vragen, hoor.”
„Zou-die héúsch komme,” vroeg Ka, die niet had kunnen eten. Ze had een
prachtkleurtje van opwinding.
„Nou natùùrlek,” zei Netje, die twéé jaar ouder was en dikwijls
overwijze dingen zei.
„Nou-òù waarom gaat u dan weg, oome... as die nou slaat met de róé-óé.”
„Dat doet-ie ommers niet, kind,” suste Netje.
„Welnee,” zei Georgine: „oome Alfred heeft ’m gesproke.”
„Wáár?”—, vroeg Ka met opspalking der blauwe oogen van wijde zee en
teere tintelluchten.
„... Ja, ’k hèb ’m gesproke... In de Kalverstraat kwam-ie van ’n dak
glijjen... ruscht!... Met zóó’n vaart... en ’n baard zoolang als de
heele Jan Steen—dat zou iets voor je pa zijn, hé Netje, om Sinterklaas
te knippen, hè?”
„Hou toch je mond!”—lachte Georgine gedempt—„als die ’t hóórt!”
„Hou u nou uw mond mamma!”
„... Enne toen zei die: hoe gaat ’t met Kaatje Casper...”
„... Kaatje Davidson...” verbeterde Ka.
„... O ja... met Kaatje Davidson—èn met Netje Doedelaar... toen zei ik
best... en toen zei hij: nou da’s maar goed ook, anders nam ’k ze mee
naar Spanje. En dan zou Willem van Oranje nòg is moeten vechten om ze
vrij te maken!... Toen zei hij weer: Eet ze nooit met d’r vingers van
d’r bord...”
„... Nee, dat doe ik niet meer, wel mamma”...
„... Nee, nóú eet ze netjes.”
„... Enne zet ze altijd voor d’r mamma ’n stoel klaar, vóór dat ze zelf
gaat zitten an tafel”...
„... Enne of ’k ’s avonds niet huil as ’k slape ga... enne of ’k altijd
zeg goeie middag en goeie avond... enne of ’k me voete veeg”...
„Juist. Dat vroeg-ie allemaal... en toen kwam z’n knech-ie d’r bij
staan. Die riep enkel maar Boehoe!... Boehoe!... Boehoe!... En die
vroeg zijn ’r geen stoute kinderen om op te eten? Ik heb zoo’n
honger!... Ik ben zoo flau-uw! Toen zei ik: nee leelijkert en as je an
Kaatje of Netje komt, dan vreet ik jóú op en toen ging-die an ’t
lóópen!... en toen kwam ’r ’n agent en die zei jij mag op de stoepe zoo
hard niet loope—en toen zei ’t zwarte knechie: leelijke ááp—en toen zei
de agent: dan mot jij maar mee naar ’t buro—en toen zei Sinterklaas:
nee dat zal je wel laten, want ’t is mijn knechie—en toen zei de
agent:—Best mijneer—Nou, dag kindere, ’k ga uit.—Als Sinterklaas komt,
moeten julli niet bang zijn hoor!”
O mijn God welk een limpiede, lichtblauw geluk in kinderoogen! Waarom
verstárt niet ons grof-bewegend leven, wanneer wij in dìè onmeetlijke
diepten kijken? Wàt is hemel, aarde, licht, duisternis? Wáár is
schoonheid grooter dan in luistrende kinderoogen? Hebben wij niet mede
de vrouw lief om dàt, den weerschijn, het soms éven limpiede,
teerblauwe, reine?
Frits, goor loopjongetje hielp mij. Binnen begonnen de kinderen met
opgewonden beefstemmetjes te zingen:
„Sinterklaas, goed heilig man!
Trek je beste tabberd an,
Rij ’r mee naar Amsterdam,
Van Amsterdam naar Spanhanje,
Appeltjes van Oranhànje,
Pruimpies van de boome,
Sinterklaas zal ko-òòme!”
Doedelaar en z’n vrouw stonden in ’t keukentje te grinneken om Frits,
dien ’k ’n oud gordijn omspelde en die ’t benauwd kreeg achter z’n
negermombakkus.
„Zoo moest Friets die klante ies ienzeepe, niewaar mijnheer?... Friets
als je meissie je zoo ziet bevalt zij van een drieling ien een
mieskraam!”
„Sust! Praat wat sachies voor de kindere,” waarschuwde z’n vrouw.
„Als zij maar niet schrieke.”
„Wel nee.”
Juffrouw Doedelaar, met den kiespijndoek—haar kies was getrokken, maar
nou had ze ’t alweer in d’r kaak—hing mij ’n laken om, speldde ’t van
achter vast. Van ’n oud Handelsblad draaide ’k ’n hoogen puntsteek—waar
’n Van Dag tot Dag al niet goed voor is—en op de punt werd ’n endje
kaars gebonden.
„Pas u nou op! Die steek vliegt ien brand.”
„’t Zal wel gaan.”
„Nou mijneer doe u ’t liever niet—een ongeluk liegt in een klein
hoekie.”
Maar ’t was ’n te prachtig fantastisch-effect. De mombakkus, rood van
koonen, purperrood, met ’n langen witharigen snor en ’n vlasbaard die
tot op de borst reikte, paste volkomen bij den steek met ’t brandend
kaarsje. Voor staf hield ’k een gangschuier in de hand.
„Hèhèhè-èèè! Hèhèhè-èèè... wat siet-u d’r uit!... Je sou soo bang
worre!”
Of ze even ’n schaar wou halen. Door díé oogen kon ’k niks zien. Die
brandden als vuur. Netjes rondde ze de oogen wat uit. En dan ging het.
Eerst in den keukenschoorsteen een langgerekt Boe-hoe! Boe-hoe! en de
barbiersjongen aan ’t klotsen met z’n schoenen op het portaal.
„Hèhèhè-èèè!”—„Wees nou stil!”—„Magge wij ook d’r bij sijn,
meneer?”—„Ga u maar eerst binnen.”
In de kamer klonken angstkreten, zenuwachtig-schor kindergepraat toen
de deur openging. „O pa... heb-u gehoord!”—„O màmma... daar
is-die.”—„Nou niet bang zijn.”—„Boe-oe! Boe-oe! Boe-oe!”—„Nou motte
jullie zinge. Anders wordt-ie boos”...
In de benepen stilte, met ’t zacht proesten van Frits, die ’t benauwd
kreeg—klonken de helle, kortademige kinderstemmetjes...
„Sinterklàààs goed heilig man...
Trek je beste tabberd an...
„Boe-oe! Boe-oe!”
Plots waren ze weer stil, tapte de barbier ’n mop.
„Sienterklaas, Ka—die vroeg of-ie je niet ies liet
schere.”—„Hèhèhè-èèè!”—„Zinge jullie nou.”—„Sinterkla-àà-ààs goed
heilig”...
Frits stommelde harder tegen de deur en ik, met een rauwe grafstem, die
me kriebeling in de keel gaf, vroeg:
„Woont hier Kaatje Casperrrr en is hier die Netje Doedelaarrrr?”
„Kom u maar herein, mijneer Sientereklaas!”—riep Doedelaar.
Statig stapte ’k binnen in ’t laken met den steek en ’t brandend endje
kaars. Georgine lachte schaterend. Netje vloog schuw naar haar moeder
en Ka met bevende lipjes plonste in-eens het roodbolle kopje in
Georgine’s schoot.
„Jullie motte niet bang zijn,” bromde ’k rauw: „ik zal jullie geen
kwaad doen”—even moest ’k ophouden, heet-proestend achter het
vurig-warm mombakkus.
„Kom maar Ka, Sinterklaas is ’n goeie man!”
„Sienterklaas ies geen boeman,” zei de barbier.
Frits stond naast me, hield de pakjes vast. Doedelaar achter de tafel,
nam Netje bij ’n hand.
„Wíé is hier Kaatje,” bromde ik.
„Dát ies Kaatje, Sientereklaas.”
„Ben jij altijd gehoorzaam Kaatje?”
„Ja Sintereklaas.”
„En pas je goed op op school?”
„Ja-a-a.”
De prachtige oogen, vol angst-opgewondenheid keken naar de gaten van
het mom. De lipjes beefden. Ze wiebelde zóó van angst dat Sinterklaas
in z’n beste Duitsch waarschuwde: „Gib acht Georgine dass sie nicht in
ihre hosen piest.”
„Das ist Deutsch von liek-mein-vestje!”, schaterde Georgine.
„Mamma! Mamma! Lach u Sintereklaas nou niet uit,” smeekhuilde Ka.
„Tel eens van een tot tien, Ka,” sprak Sinterklaas weer.
„Een, twee, drie, vier, vijf, zes, zeven, acht, negen, tien,” roffelde
ze. De blauwe oogen lichtten in de frissche roodheid van het snuitje.
„Goed zoo.”
„Sienterklaas u mag uw baard wel ies late poenten,” lachte de barbier,
mond met bruine stompjes wijdopen in lachlol.
„Wat kost ’n abonnement?” bromde ik.
„Een goelden.”
„... Als je je vrouw ’s nachts niet meer zoo afsnauwt, als ze kiespijn
heeft, zal ’k me is bij je laten knippen en scheren.”
„Hèhèhè-è! Hèhèhè-èèè! Nou het Sinterklaas je is leelijk te pakke...
Nètjes gesegd meneer!”, zei zij tevreden.
„En durf je alléén in ’t donker op de plee zitten?” vroeg ik weer met
’n grafstem, die me an ’t hoesten bracht.
„Ja mijneer... Ja Sintereklaas!”
„O nou jokkie, Ka... Maggie jokke an Sintereklaas?”
„Nou-ou”...
„O jokt ze?”
„Néé-néé-néé Sintereklaas,” zei ’t angststemmetje.
„En hou je van je mamma?” vervolgde ik vlug, bang voor ten huilpartij.
„Ja Sintereklaas.”
„En knijp-je Netje niet in bed?”
„Nee Sinterekla-aa-as.”
„O Sintereklaas—nou jokt ze—ze het me gistere avond in me bille
geknepe.”
„Niewaar Sintereklaas... ze trapte mijn omda’k niet opzij wou
schuive”...
„Nou Sintereklaas... zij trekt ook al ’t dek af.”
Georgine proestte ’t weer uit.
„Mamma, mamma, lach u nou niet... Anders wordt-ie boos!”
„En—juffrouw, hoe maakt Netje ’t?”
„’k Krijg ’t zoo wàrrem,” klaagde Frits hardop.
„Da’s nieks,” lachte de barbier: „’n nieker die moet schweten. niewaar
Sientereklaas?”
„Netje is ’n heel soet kind,” zei juffrouw Doedelaar—„máár Sinterklaas
se loopt d’r kouse soo stuk—tellekes kan ’k se stoppe... en se is soo
koppig Sintereklaas... dat het se van me man, Sintereklaas... die kan
ùren lang koppe Sintereklaas... en...”
„... En zij snoept zoo van die suiker Sienterklaas,” viel Doedelaar
haar in de rede:... „dat heeft zij van mijn vrouw... die al haar tande
kwijtraakt door die zoetigheid die zij sliekt Sienterklaas! Hahaha!...
Heb iek jou te pakke ouwe?”...
„Enne is zij anders zoet,” rauwde ik, hoestend, moeilijk van fantasie
achter ’t gloeiend masker.
„... Ja Sinterklaas... ’t is ’n heele knappe meid.”
„Enne. Ka, zal je voortaan goed je voeten vegen als je binnekomt?”
„Ja-a-a, Sintereklaas.”
„Enne, mamma vertel u is of u óok zoet ben.”
„O zoo zoet, Sinterklaassie,” schaterlachte Georgine.
„’k Krijg ’t zoo vreeselijk wàrrem,” klaagde de barbiersjongen nog
eens, die met z’n eene hand ’t omgeslagen gordijn vasthield dat begon
te zakken.
Even zweeg ’k, òp, warm, lachend, met het bizar gevoel dat ze nu géén
van allen konden zien dat ik lachte. En achter het mom gebeurde nu
plotsling in wilden overgang van stemming, dat dàt bizar gevoel me in
eens strak-ernstig dee worden, dat ik door de oogspleten van het masker
met eene opbrandende triestigheid keek, triestig bij het gul-ronde
lachen van Georgine, die mijn snor zoo mal vond, ’r wel puntjes an wou
draaien met cosmétique, triestig bij het oogenlichten van Kaatje en
Netje, triestig bij het genoegelijk-bête lachen van den barbier. Ik
voelde de ouwe triestigheid aangroeien als eene kwijnende, dolende
pijn, nu ik de kamer zag met al die vróólijke menschen, de kamer als
eene kleine warm-roode doos in grauw-mistige wereldverlatenheid. Er
gleed een verwijt in mij op, dat ik hier stond als een dom individu in
dàt laken, achter dat mom, onder dien papieren steek. Maar het kaarsvet
liep langs den steek over mijn voorhoofd. Dol schaterden de grooten het
uit, om Frits, die met een viezen zakdoek z’n zwart-beloopen voorhoofd
afveegde. En met hevige inspanning deed ik weer moeite om den
vroolijken toon te vatten.
„Da’s voor Kaatje... Knech-ie geef dat is an Kaatje... en dat mag ze
niet kapot maken... anders breng ’k nooit meer wat!”
Ka pakte de doos aan, lichtte het deksel op, danste
uitgelaten-opgewonden, werd weer zenuwachtig-stil, kijkend naar Frits,
die ’n endje sigaar door de mondopening van zijn masker stak.
Netje dee háár doos open, wiegde de pop in de armen. Dan kreeg Ka nog
’n verfdoos, Netje ’n serviesje, élk nog ’n dikke sinterklaaskoek.
„En dat geeft Sinterklaas an Georgine, omdat ze zoo goed voor Oome Alf
is...”
„Hè, Alf wat ’n onzin! Wat ’n zonde van ’t geld.”
„En of ze die boterletter met oome Alf en Kaatje wil opeten... En of ze
die pop an Toosie wil zenden... Want Sinterklaas is goed voor àl de
kindertjes”...
Met het doosje in de handen, vloog Georgine op Sinterklaas toe, schoof
’n tip van z’n mombakkes weg, zoende ’m op z’n oor.
„... Dankie dúízendmaal!”...
„... O mamma! mamma!... Als die u meeneemt...”
„Nee snoet, niet huilen.”
„En dá’s ’n boterletter voor juffrouw Doedelaar... en daar mag ze ’n
stukkie van an d’r man geven als die zóét is... en als die zorgt dat
die beroerde bovenbuurman z’n honden bijtijds uitlaat.”
„Hèhèhè-èèè!... Hèhèhè-èèè!”
’t Kaarsvet begon zoo sterk te druipen, dat ik het akeligbenauwd kreeg.
Mijn oogen brandden tegen de randen van ’t masker, haren van den snor
kleefden op mijn lippen. Frits, die nu z’n handen vrij had, had voor de
mop ’t endje sigaar opgestoken, kreeg zóo’n hoestbui dat-ie naar de
keuken moest om water te drinken.
Het was afgeloopen. Met een paar schreeuwen verdween Sinterklaas naar
de schoorsteen-zij, droogde z’n gezicht af. Toen weer in de kamer en de
opgewonden verhalen van Ka—hoe Sintereklaas ’r uitzag—wattie gezegd
had—enne datte mamma zoo gelache had—enne datte zij ’n pop had gekrege
enne ’n doossie met stukkies verref om te verreve—enne ’n koek—enne
datte ze niks bang was geweest—enne dat die neger ’n endje sigaar had
gerookt—enne dattie zoo gehoest had—enne dat Sintereklaas ’t volgend
jaar werom zou komme—as ze zoet was—enne d’r voete goed veegde enne
niemeer met d’r vingers at enne dat Netje geklikt had datte ze d’r
geknepe had—enne datte mamma Sinterklaas ’n zoen had gegeve—enne datte
ze toen zoo bang was geweest dattie mamma mee zou neme... Ze zat op m’n
schoot, met oogen van teerblauw leven, vertellend met opgewonden
vlaagjes, verward in de velerlei herinnering, soms doorslaand met
gebeweeg van de vingertjes om m’n das—dan weer droomerig soezend, star
kijkend in het lampelicht, droomend over die enorme dingen. En alle
triestigheid van straks nevelde weg in ’t goudblank geluk dier
kinderoogen.
Na al die kinderpret waren we dòòd-op. Het was dik over tweeën.
In de alkoof kleedde Georgine zich uit, praatte na over de
opgewondenheid van Kaatje. „Wat ’n zonde om zooveel geld voor Netje uit
te geven,” meende ze.
„Zàchies wat.—Ze kunnen hóóren,” waarschuwde ik.
„Ze zijn al láng naar bed.”
Hangelend in den luierstoel, m’n beenen op tafel, keek ik naar de
photografie van een slangenbezweerster boven het kastje. ’t Was een
mooi jong meisje in vleeschtricot, slank van bouw, met naakte schouders
en armen. Een dikke zwart gevlekte slang was om ’t keurs gewrongen—een
ander kronkelde om de naakte schouders—de derde hield ze bij den kop
van zich af. Bizar van contrast was ’t slank meisjeslichaam met ’t fijn
melankoliek kopje en de logge, vette slangen. Bij den linkervoet stond
met dikke halen geschreven A mon amie Georgine.
„Schei nou uit met rooke,” zei Georgine in de alkoof.
„Ja-a.”
„Kom je? Ik lég al.”
„Ja-a.”
„Is de deur op slot.”
„Jà.”
„Pak me kouse is an, Alf.”
Slaperig lei ik de kousen, gerold in de kousebanden, op den stoel met
’t hoopje rokken, gespte m’n broek los, kijkend naar ’t portret, naar
’t fijnstrak gezichtje boven de slangkronkelingen... A mon amie
Georgine.
„Leg me haarspelde effen op de waschtafel...”
Op ’t oude plekje kwamen ze te liggen. En wéér keek ik naar ’t
portret—’k weet niet wáárom—, waarom kijk je minutenlang naar ’n
koperglimmende schel, naar ’n pluisje—, ’n niets?...
A mon amie Georgine...
„Je heb je horloge niet opgehange...”
„Jawel,” zei ik, suffig.
„Niet waar!... Wat schéélt jou toch?”
„Mij? Niks. ’k Heb slááp.”
’k Lei het eindje sigaar op den schoorsteen, kwam nòg eens voorbij ’t
portret... ’t melankolieke kopje... de slangen... de kleine handjes met
de armbanden... de dikke, scherpe pen-krashaaltjes... A mon amie
Georgine... draaide de lamp af.
„Schuif ’n beetje om, dikkert... Pas op voor me kouwe voete... Hè, wat
lekker-warm!... Wat hèb jij... Is ’r iets?... Kom je niet op me arm
legge?... Hóór je me niet?”...
Ze hield het hoofd in het kussen, weerde me korzelig af.
„Wat is dat nou, Mol?... Doe toch niet zoo kinderachtig... Leg je te
huile?... Gòd, wat scheelt ’r an?”
„... La-me los, mispunt!”
„Wat heb jij?” vroeg ik verbluft.
„Ga maar weg!... Als je maar wéét, dat ’t uit is tusschen ons, hóór...
Als je maar nìèt denkt da’k krankzinnig ben, hóór!”...
„Ben je nou wakker of slaap je? Wat beteekenen je fratsen?... Is de
avond niet gezellig geweest?... Waarom snik je zoo, malle Mol?”
„’t Is uit, hoor!”
„Wat is uit?”
„’t Is uit tusschen ons, huichelaar!”
Ik, kregel om haar scheldwoorden:
„Zeg eens, ben je haast kláár?”
„Gemeene hùìchelaar!”
„Als je niet dadelijk zegt, wàt je heb—ga ’k ’t bed uit!”, dreigde ik
geweldig.
„Dàt zou je wel wille hè?... Dat zou je wel wille!... Van me àf zijn,
hè?... Gà d’r maar uit! Voor mij hoef je ’r niet in te blijve... Ga
maar weer kijke naar Lilly!”
„Lilly?... Lilly?... Wat wil je in Godsnaam van me?”
„... Zoo’n hùìchelaar... zoo’n judas... Eerst in de stoel ’n hallef
uur... en telkes wèèr naar d’r toe... ’k Ben niet blind, hoor!”
In ’t donker krijg ik in-eens de visie van het portret... het kopje met
de afhangende vlecht... de naakte schouders... de slangen... de
handjes... de tricotbeenen... A mon amie Georgine...
„Hahaha!... Màlle dikkert!” lach ik.
„La-me los... La me met rust!”
„Meen je dat nou héúsch, Mol?... Wees toch verstandiger... Ben je
jaloersch op ’n portret?... Kom nou?”
„Nee. ’t Is ùìt! Lach maar met je válsche lach!”
„Toe wees niet zoo opgewonde... Hoe kun je zoo dòm zijn?”
Ze snikt, antwoordt niet. Klaarwakker, met ingehouden pret, lig ’k
naast haar. „Toe nou... verneder jezelf zoo niet, gezellige snuit...
Met je jaloezie!... Hahaha!”
„En tòch ben je verliefd op ’r! Eerst heb je op je gemak zitte
kijke—terwijl ’k me broek uittrok—toen wéér is—toen je me kouse had
angenome—toen heb ik je de haarspelde angegeve—heb je weer staan kijke
met verliefde oogies—toen voor je de lamp uitdraaide—Om me zoo met ópen
oogen te bedriege!”...
„Schei toch uit!” schater ik. „’k Rol uit ’t bed van ’t lachen!... Wat
’n onnoozele idioot!... Hoe hiet ze die juffrouw, waar ’k verliefd op
ben?”...
„Jij ben net zoo min te vertrouwe als andere!”... huilt ze.
„Nou-nou-nou! ’t Is nou wélletjes.... Alles heeft z’n grenze!”...
„Met Lisy in de kleekamer in Den Haag heb je dadelijk staan
coqueteere—’k ben niet blind—Met zùlke kleine oogies stond je naar d’r
bloote arme te kijke. En die avond bij Guus en Dirk heb je onder tafel
Trees—dat del—dat kreng van ’n meid—angestoote!”
„Hoe kóm je op de verzinsels!”...
„Hebbie niet van d’r vorrek ’n uitje gegete?”
„Nou ja! Ben ik je dáármee ontrouw?”
„Als je op straat loopt, kijk je èlke vrouw an!”
„Da’s niet waar!”
„Da’s wèl waar!”
„Wor je nou verstandig of niet?”
„’k Voel wel da’k voor jou maar ’n capriecetje ben!”
„Georgine! Moet ’k nog langer je vìèze verwijten anhooren?”
„Lisy en Trees en nou zoo brutaal waar ’k bij ben naar Lilly kijke...
Die heeft mooiere schouers dan ik, hè!.... Die is mooier gebouwd, hè!”
„Ik zal de wijste zijn—goeien nacht.” Driftig draai ’k me om. Báh, wat
was dat stòm—’n scène maken om ’n portret—en blijven doordrensen als ’n
kind—Bah!—Maar ’k was niet héélemaal gek.—Morgen zou ze zien, da’k geen
kwajongen was.—’n Heelen prettig begonnen avond bederven om niks,
letterlijk om niks! Maar dan zakte m’n drift weer. Was ’t juist geen
bewijs dàt ze van me hield?—Was ’t wel noodig geweest dat ’k zoo láng
naar ’t portret had gekeken? Nóódig, nóódig! Op zoo’n manier kwam je
absurd onder de pantoffel. O zoo! O zóó. Nou níét toegeven. Gaf je niet
tèlkens toe, als zij begon te huilen bij ruzietjes. En wat ’n ignobele
verwijten. Ik, nèt als àndere mannen. Bah! Daarmee schopte ze weer
alles ondersteboven wat je in d’r opgebouwd had. ’t Moest úít wezen met
die kinderachtigheden. Was je ’n man of ’n kind? Beneden alles, benèden
àlles was ’t om ’n herrie te maken over ’n onzinnigheid. Zoo. Zóó. Nou
eens zien. Wat dee ze? Ademde ze niet? Nee, ze ademde niet. Zeker lag
ze te denken. Als ze nou verstandig was, zou ze d’r armen om me heen
slaan; kan je begrijpen! Net iets voor haar!—Zou ze soms niet goed
wezen? Ze was al is eens flauw gevallen?—Nee—ze begon weer te huilen
ònder ’t dek. Wat ’n ellèndig gehoor, ’n vróúw die huilt! Die goeie
meid! Was ’t niet héérlijk dat ze zoo van je hield? Hoe lam, ’n
Sinterklaasavond die met ruzie eindigde—als je vrindelijker,
verstandiger geweest was, zou ’t niet gebeurd zijn. Omdraaien? D’r in
je armen nemen? Wat ’n kinderachtigheid van twee menschen, die van
elkaar houwen, om elkaar zóó te hinderen... D’r maar afzoenen...
„Georgine... Mol!”... Geen antwoord... „Toe nou, kind”... Wat een
stugheid!... Goeie God, wat hing ’t leven aaneen van vieze
kleinigheden. Was ’r dan plaats voor groots, als zoo telkenmale ’n
prullige jammerlijkheid, die buiten je èìgenlijk leven omging, je bloed
ophitste naar je hoofd en je warm-levendig dee staan te midden van
klein, schrijnend kamertjesdoen. Was het mooi dat je in ’n vrouw zag en
vereerde, niet afhankelijk van diezelfde, stomme, armoedige nesterijen?
Werd zoo niet tègen je wil in, je sterk idealen-leven duf en muf, als
het vreten van ’n mot in vergane pelzen?...
„Kom nou, kindje... Wat is dat naar om zulke disputen te hebben... ’k
Geef je mijn woord dat ’k an niets, an absoluut nìèts gedacht heb—toen
’k stond te kijken... Hoe kun je zoo dom zijn?”
„Dat vervloekte portret!”—stoof ze op:—„maar je zult ’t niet méér doen,
hoor!”
Ze sprong het bed uit. Haar bloote voeten smakten over ’t zeil.
„Wat ga je doen?”
„Dat zul je zien!”
De lucifer kraste. ’t Lampglas klikte tegen ’t koper, ’t vlammetje
pieterde in ’t kousje. En bij het licht, met woedend-harde rukken, trok
ze het portret stuk:
„Dáár, dáár, dáár!”
Triestig-verwonderd, lichtschuw, zag ik het aan—de vrouw—het hemd—de
bloote armen—het afhangend haar—het licht vinnig-invretend op hals,
schouders—de ruw-scheurende handen—de snippers op de tafel in de vuile
koppen. Wat stonden we nog vèr van elkaar, vèr in ons denken, vèr in
ons voelen.
„Zoo!”, zei ze opgelucht.
Ze blies in ’t lampeglas, stapte weer in bed, kroop in de warme holte,
waarin we gelegen hadden. ’k Lag op mijn rug, kijkend met open oogen in
de volkomen duisternis der kamer. Zij aan ’t praten, aan ’t overtuigen
met ’n begin van berouw.
„... O zoo... Ik ben me daar gek geworde... Jawel!... Ik ben me daar
gek geworde... Zès maal naar ’n portret staan kijke... Omdat zij
zulleke mooie schouers heeft... zulleke mooie beene... Ik ken jullie...
Jullie zijn net als de hondjes... Dat begint met ’n portret... Dat
eindigt met bedriege... O zoo... Ja, ik ben me daar gek!... ’k Heb
oogen in me hoofd... Zès maal staan kijke naar d’r beene, d’r arme...
Met díé zou je wel is wille, hè?... Jawel!... Nee, mannetje... Dan heb
je ’t glad mis... Me kouse zoo maar neersmijte... En z’n horloge
vergete op te winde... En me haarspelde anneme, zóó onverschillig!...
Jawel!... Da’s ’t begin... Niewaar?... Eérst onverschillig... Dan naar
andere vrouwe kijke... Natuurlijk... Bij mij is ’t nieuwtje ’r af...
Jawel... Ik ben me daar gek geworde... Jawel... Jawel... Nou, kan je
geen antwoord geve?... Hoor je me niet?... O—meneer is beléédigd!...
Jawel... Ménéér is beléédigd... Ménéér wil doen wattie wil... En ik mag
geen anmerking make... Nou!... Blijf uit je humeur!... Mot ’k me
omkeere?... ’k Ga zóó slape zònder j’n zoen te geve... Toe nou, Alf...
Blijf-ie boos?... Zòò?... Blijf jij boos?... Nou dàt zulle we is zien,
of jij boos blijft!... Wil je je hoofd na me toedraaie... Allée!...
Allée!... Hoor je me niet?... Wacht is ventje!... Wacht jij is!”... En
dan zoende ze me met passie op m’n mond, beet me, kwam er gegiegel
onder de dekens, waren we allebei èrg lief voor elkaar nu de vrede er
weer was—en vijf minuten ná die huilpartij, na haar woede en mijn
kregeligheid, stonden we allebei op, stak ik de lamp aan, waschte zij
zich in de alkoof, spoelde ik me af bij de tafel, waar de snippers
lagen, waar ’n afgerukte voet dreef op ’t nat bakje van een kopje met
koffiedik. Dan liep ik me af te drogen, keek naar de leege plek boven
het kastje, had een vreemd, zonderling gevoel—gevoel van onvoldaan,
triestig mensch met bevredigd lichaam. En in bed wéér, in het donker,
terwijl haar rustige, warme ademhuifjes in mijn hals puften, keek ik in
de verre, vèrre donkerte, die onze twee lichamen als een lijkwa
omgaf.—„Hou je van me?—Hou je van me?”—, vroeg ze, kinderlijk, vóór ze
voor goed slapen ging. „Ja. Zéker”—, zei ik, mijn arm om haar
lijfwarmte. Haar ademhuifjes bliezen warmer op mijn bloote borst en
mijn oogen keken vol-open in ’t donker, alsof ik nog was achter het
masker van Sinterklaas.
Zoo was de éérste ruzie. Ik heb dagen gehad, dat Georgine’s ijverzucht
mij drukte, hanteerde, dat ’k diep en met meerder smart voelde den
jammer van burgermans-leed in klein-warme kamers, uren zelfs dat ik
haar háátte. Het zijn de kleine dingen die bij tijden het leven tot een
walg maken—het koppig zijn van eene vrouw—, het langdurig, gemelijk
kibbelen met vlaagjes van drift—, het mokkend gezwijg—, het thuiskomen
in een niet opgeruimde kamer, als de vrouw onwillig te bed ligt—óf als
’t eten te dampen staat en ze niet eten wìl—, het zijn de kleine dingen
van vijandschap—mokken—boudeeren—die al de benauwenis van kleine
kamerwanden, lamp, stoelen, tafel, kast, prentjes—heet naar de keel
jagen, het hoofd doen branden van kleine kamertjessmart, wijl er
zooveel schoons, goeds op de wereld is en al het schoone, het goede van
den sterksten man vastgenepen ligt aan morrelende, ophitsende
kamerkleinigheden. En dit vind ik van een zúlke droevige smart, van een
zúlke smartelijke wanhoop dat ik over mijzelve in geen uitgesponnen
details wil treden,—wat een nutteloos verwijt zou zijn aan de vrouw die
ik liefheb èn een verontschuldiging voor de eigen
kleine-kamertjes-gebreken. Er is geen ontloopen aan, geen ontkomen.
Kamertjesleven heeft ons vast, houdt ons àllen gestrekt op een
martelbank. Verleden, herinneringen zijn bedrog. Verleden is ons tot
een samenstel van feiten geworden, dingen die zijn bijgebleven door
meerder vreugdelijks of smartelijks. Maar het gewèldigst, benèpenst,
dróévigst van datzelfde verleden, de kwelling van kleinigheden, de
nooit ophoudende pijnlijke schrijning van kamertjesdingen—tèlkens
opnieuw verdrongen, óvergolfd door àndere kamertjesdingen, tèlkens
verstorend, prikkelend, tèlkens verstikkend-opdringend de kamerwanden,
de zotte gevangenis—dàt zwaar-wegendst van het verleden vermoffelen we
onder vreugdevolle of smartelijke „feiten”. Ook om díé reden háát ik
beschrijvingen van leven, beschrijvingen die liegen en romantiek voor
kamertjeswáárheid in de plaats stellen. Als ik thuiskom, te laat, de
visch koud is geworden, huilt Georgine, die me had willen laten
smúllen. Er is kamertjesruzie, drenzende, mokkende, ónvermijdelijke
kamertjesruzie, mét de wanden van behang er-om-heen. Als ik haast heb
en ’t eten ’n half uur te laat op tafel komt, kijk ik zuur, zeult het
onvrindelijk gezwijg tegen ’t behangsel, de gordijnen. Als er
vetvlekken zijn op mijn papieren, grolt ’r ’n drift in me op. Als ik
bitter bij ’n vrind of in ’t koffiehuis, kwelt me de ingehouden woede
mijner vrouw. Zoo is er duizend en meer, alles kamertjespijn—, die ’n
lief lezer glimlachen doet, kamertjespijn, die het bourgeois-publiek
aan hetwelk literatuur door literatuur joden versjaggerd is—in
lief-humoristischen trant ingelepeld wordt—, kamertjespijn afhankelijk
van ’n gesteven boord, van koud geworden aardappelen, van gebrek aan
geld, van zorgen, van ’n geschonden stel porselein, van gemis aan
tabak, van heele schoenen, van kindergeschreeuw, van burengepraat, van
stoomende lampen, van wintervoeten, van aangebrand vleesch, van ’n
omgestooten inktpot. Kamertjespijn en kamertjesdingen. Het
groote-feit-looze leven gaat zwaar van kleine adders die de beste uren
dooden met giftigen steek. Kamertjespijn is heen om ons állen,
benauwend, kwalachtig, vies, droevig. Liefde, haat, woede, hartstocht
wentelen rondom de aarde, worden beschreven, ontleed, komen niet toe
aan kamertjespijn, aan ’t kleine leed der kleine dingen, aan ’t groote
leed der kleine menschen, aan de smarten, zorgen, ellenden van
kámertjesmenschen. En zoo ik mijzelf bij ’t schrijven dezer kleine
gedachten, terugdwing naar de herinnering van veel kamertjespijn, van
veel stroeve uren, voel ik dat vele daarvan mij hinderlijker,
moeielijker, levenslust-versmórender waren, dan wat anderen in mijn
leven fèìten zullen noemen. De jaloezie-scènes van Georgine—als ’k een
vrouw had aangekeken—of ’n brief van een vrouw had gekregen—en ’t
zeurig, hatelijk, loom-hangend drensen in de kleine kamer, met de lamp
bij onze hoofden, met het behang—vergorend in slappe bloemetjes—aan de
wanden, met het schel-glimmen der tafelschel, met de portretten op ’t
kastje, de vazen op den schoorsteen, het tafelkleed in rimpels—de
zwak-dreunende straatgeluiden, maar vóóral het drensen, het
langzwijgend mokken, het opgehitst over elkander zitten, als
vréémden—zijn mijn óngelúkkigste momenten geweest. En zoo anderen
meenen te staan boven deze wàre dingen—bedotten zij zichzelf, líégen
ze. Zoolang de huizen aansteunen tegen elkander in stadsluchten,
kamertjes naast kamertjes, straten grauw van cement, en lompe keien
heen-grijzen en menschen samenhokken in verderfelijken
gezelligheidszin—zal kamertjespijn er zijn, zullen sterken én zwakken
haar ondergaan. En wie een beeld tracht te geven van eigen of anderer
leven, die is altijd er náást. Want nóg eens, nìèt de feiten maken dit
leven smartelijk, niet de „lotgevallen” of „gebeurtenissen” benauwen
het zwáárst—maar dè kamertjesdingen. De triestige wanhoop van een
schrijnend kamerruzietje is gróóter dan een uiterlijk smartelijk ding.
Géén biographie deugt. Bij alle fameuze kulmenschen der historie wàs
het kamertjesleven, stonden vier wanden te grijnzen om het clownesk
klein gedoe van-den-dag—en ik, dwalend in deze herinneringen wéét dat
evenmin iemand een beeld van mijn leven kan hebben, die niet tusschen
elk gebeurtenisje rééksen van klamme kamertjesdingen ziet, voelt, weet.