„Mòrge mijneer.”
„Mòrge.”
„Lekker geslape?”
„Jawel. Dank-u—één keer gáúw is voldoende. Me vrouw wacht met ’t
ontbijt.”
„Hiendere die klante u niet als u op bed leit... Vanmorgen was d’r een,
die praat altijd zoo hard... Die ies doof weet u?... Da’s ’n koopman
ien vee, ien varrekes uit die Van Woustraat... Warm of koud water?”
„Koud.”
„Neem u nou nog èlke morgen ’n bad?”
„Winter en zomer.”
„U liever dan iek... Iek ben bang van ’t water... mein vrouw ook...
Hebbu d’r hoore huile vannacht?”
„Nee... Niet zoo zàchies inzeepe... dat vin ’k zoo wee...”
„U kan ’t gedaan krijge zooals u ’t hebbe wiel.”
„Was uw vrouw ziek?”
„Kiespijn mijneer, kiespijn van af de eerste dag dat-wij getrouwd zijn.
Ies dat niet om te lache?”...
„Jaja.”
„Ze heeft nog een kies en die ies zoo rot dattie ook getrokke moet
worde... Dat kost een boel geld. Wiel u geloove? Als iek ál ’t geld nog
had, wat die moend van mein vrouw mij gekost heeft, dan had iek nou een
aardieg, een héééél-aardieg spaarduitje... Mot uw haar ook niet
gekniept worde?”
„Nee—Eénmaal scheren.”
„Vanmorge ies ’r een mijneer geweest—van de Sienger naaimachien of zoo
iets—voor de joeffrouw—’k Heb iem gezeid dattie maar eens terug moest
komme—en dan was’r ook nog een quitantie van een goelden of veertien
van een rieng.”
„’n Quitantie van ’n ring?—o ja—o ja.”
„’k Heb gezeid dat u niet thuis was. Heb iek goed gezeid?”
„—Welnee—Laten ze maar ná eenen komen.—Als ik tot drie uur werk, ben ik
voor twaalf voor niemand te spreken.”
„Dat ies recht. Heb u de bovenbuurman hoore thuiskomme?”
„Ja, die was weer smoordronken.”
„Dat moet u mein niet kwàlijk nemen. Iek kan ’r nieks aan doen. Iek heb
’r al zooveel an geprobird en de polizei ’r bij gehaald, maar
bienenshuis kan die polizei geen end an skandaal make.”
„Hindert ’t u niet, als we ’s nachts wat laat visite hebben?”
„O volstrekt niet. Mijn vrouw zegt datte de twee kienderen maar samen
moesten slapen. Die houen toch zooviel van elkander. Net twee zusjes,
vien u niet?”
„Ja, Netje is ’n lekker kind.... ’k Zal ’t eens an mijn vrouw vragen.”
„Niewaar? Ze kunnen best samen slapen. Dan hebben ze ’t allebei warm en
die kienderen zijn zoo voor gezelliegheid—Mein hoend moet over een paar
weken joengen—’k Heb aan die joeffrouw een van die joengen beloofd”....
Hij wrijft ’t mes op z’n handvlakte en begint me te scheren.
„.... Iek denk, dat ’k mein kiepen opruim.... Tegen den wienter worden
ze geregeld ziek.... De tuin liegt op ’t noorden.... De haan heeft nou
al zóó een diek gezwel aan zein kop en twee kiepen hebben ’t snot ...
noemen zij dat zoo niet in ’t Hollandsch?.... Even niet praten....
Frietz wat sta jij nou bij ’t raam?.... Gooi die kom eens uit.... Die
joenge ies nog zoo lui, mijneer.... Niewaar Frietz?”
Frits, de barbiersjongen, lacht sullig in den spiegel aan den overkant.
„.... Als die maar eerst naar die meiden geweest ies—zal die wel
opknappe niewaar Frietz ... die meiden zullen ’t foet ’r wel ienbrenge,
niewaar Frietz?”....
„’k Bèn al bij de meiden geweest,” zegt de jongen driest, nou z’n baas
zoo familiaar met ’m spreekt.
„.... Zoo een broekie van vijftien jaar.... Hoe hebbie ’t dan gedaan
Frietz?.... Effen stilzitten mijnheer.”
„Nou nìèt zoo as de hondjes,” lacht de jongen in den spiegel,
terwijl-ie ’n zeepkwastje uitspoelt.
„Hèhèhèèè! Zoo een aap van een joengen—hoor u dat mijneer.... Bij oens
ien Duitschland fieken ze niet voor ze achttien zein.”
„Nou—we binne hier niet in Moffrika”—lacht Frits weer.
„Nog eens òverschere, mijneer?”
„Nee—zoo is ’t goed.”
„Most-ie niet voor z’n broek hebbe, mijneer, dattie al naar die meiden
geweest ies, mijneer?”
„Laat jij dat maar Frits—daar ben jij nog te jong voor. Als je
aangestoken raakt is ’t te laat,” zeg ik, kort.
„O zoo—Dat zeg iek hem ook—’n sjanker of een Spaansche kraag, niewaar
Frietz?”
Verlegen—angstig, met ’n òngeloovig bètweterig gluren van de waterige
oogen, kijkt Frits, die den grond schuiert en de haren met ’t stof op
een hoopje veegt, z’n baas an.
„.... Nou ja!”
„.... Wàt nou ja?.... Ies ’t niewaar, mijneer Spier?.... Geef de
kaaretjestang ies an Frietz.”
Netjes drukt-ie een gaatje in ’t abonnementsboekje.
„.... Vlammetje mijneer?”
„.... Nee ik moet nog ontbijten. Mòrge.”
„.... Mòrge mijneer.”
In de achterkamer is Georgine bezig ’t bed in de alkoof af te halen. De
tafel is gedekt, ’t kind is naar school.
„Weet je wel, Alf, da-we voorzichtig met prate moete zijn?”
„Hoezoo?”
„’t Is verschrikkelijk gehoorig. ’k Geloof dat ze in de winkel elk
woord kunne verstaan, wat we ’s morgens in bed spreke.”
„Dat weet ik wel. Ik waarschuw je dikwijls genoeg.”
„En benede kunne ze heelemaal alles afluistere. Toen jij gister met Ka
an tafel zat te prate en ik effen beneden was om wat water te hale, kon
’k jullie duidelijk verstaan.”
„Ik praat altijd zachies.”
„Onzin, jij vergeet ’t net zoo dikwijls als ik.”
„’t Is hier ’n prachtige inrichting. Kijk is hier. Begrijp je nou
waarom je àlles hooren kan, wat ze in de barbierswinkel praten?”
’n Stukje behang had ’k met m’n zakmes opgelicht. Het behangsellinnen
was voor twee glazen deuren gespannen. De winkel, de alkoof, de
achterkamer waren drie kamers en suite. Heel handig hadden ze de deuren
bedekt met behangsel.
„Ze zouen zóó in de alkoof kunnen komen.”
„Wel nee. De deuren zijn op slot en an onzen kant staat ’r ’n
waschtafel voor.”
„Toch niet heel veilig, vin je wel?”
„Malligheid.—Is de koffie klaar?—Hij vroeg of je d’r wat op tegen had,
om de kinderen samen te laten slapen.”
„Samen?.... Da’s wel goed, hè?.... Ze legt zoo alleen in de gang en die
Netje is ’n zindelijk kind, niet?”
„Nou—béter is ’t, als kinderen apart slapen, maar nou de juffrouw, Ka
toch elken morgen voor de school aankleedt, zal Ka minder kou vatten,
als ze niet in d’r nachtpon over ’t portaaltje heen moet.”
„Kom je zitten?”
„.... En d’r is iemand van Singer geweest....”
„.... Van Singer.... O.”
Ze deed de alkoofdeur dicht en we begonnen te ontbijten. Een week ruim
woonden we hier, zonder incidenten.
De barbier Jacob Doedelaar, praatziek en opdringerig-beleefd, had geen
gewetensbezwaren gehad, toen ik ’m ruiterlijk zei dat we niet getrouwd
waren, dat Georgine van d’r man ging scheiden.—„Mein vrouw en iek,” zei
die: „hebben drie jáár samen geleefd voor wij getrouwd zein.” Wij
bewoonden de kamer en de alkoof, gelijkvloers, grenzend aan den winkel,
zij de benedenverdieping. We hadden niets met elkaar te maken. Naast de
kamer was ’n kleine keuken, die wij voor ons gebruik hadden. Zij
kookten hun eigen potje, beneden. Beter kon ’t al niet. Vrijheid. Geen
gescharrel van vreemde menschen over den vloer. Georgine, die ’k nog
niet anders gezien had dan als café-chantant-zangeres, was hier in die
ééne week zoo reusachtig veranderd, dat ’k haar haast niet herkende. Ze
was weer net, zei ze, als in de eerste huwelijksmaanden met dien
ànderen man, ze voelde zich typisch burgerlijk huismoedertje, maakte
alles zelf schoon, de kamer, de alkoof, de keuken en kóókte zelf.
Juffrouw Doedelaar mocht niets doen. Die wou ze niet zien. Ze ging met
haar om als met een vriendelijk-babbelgrage buurvrouw, maar an de
keukenkast mocht zij niet komen. Ellek z’n eigen huishoue ... ellek
voor zich ... dat bleef ’t langst vrinde.... Lachend zag ’k alles
gebeuren, die woedende ijver voor ’n blankgeboenden keukenvloer—dat
geplas met water—die vreemde kamerhelderheid—die grinnekende regelmaat
van opstaan—op tijd eten—op tijd thee—op tijd koffie—op tijd naar
bed.—Den vierden dag beweerde Georgine da’k dikker begon te worden en
nooit sterker dan in die rustige dagen heb ik gevoeld de walg, die an
’n vervettenden hangbuik vastzit. Maar ’t wèl verzorgde lui-leventje
was zoo kwaad niet. Voor ’n man is ’t héél gemakkelijk als ’n vrouw z’n
dienstmeid is. De mannen hebben de vrouwen in de gòèie richting
opgeleid. Er is geen huisdier op de wereld, béter gedresseerd dan de
vrouw [1]. Bij al dit huiselijk gedoetje van schoonmaken, wrijven,
poetsen, plassen was Georgine van ’n verwonderlijke, gelukkige
blijheid. Als ze op den grond lag met ’n boezelaar voor, ’n wit jak aan
en ònopgemaakte haren—als ze den borstel in den pot met groene zeep
stak en ’t houtwerk in een goor, schuimend sop zette, zong ze met
opklaterende, luchtige vroolijkheid haar café-chantant-moppen. En dat
dee me zoo aan—als ’k dacht dat ze ’t allemaal dee voor mij—da’k soms
naast haar ging zitten in het vuile sop en haar zoende tot ze ’t
uitgilde. Eens heb ’k ’n stuk gezien, waarin ’n patser-artist voorkwam,
die z’n neus optrok voor z’n vrouw, die naar water en groene zeep rook.
Wat ’n gelògen stuk. Al wat ’n vrouw doet, waarvan je houdt is goed en
mooi.
Nog terwijl we zaten koffie te drinken kwam Doedelaar zeggen, dat ’r
iemand voor de joeffrouw was.
„Wie?”
„Ja, dat weet iek niet.”...
„Hoe ziet-ie ’r uit?”
„Ik ben ’t... ik ben ’t... mottik me tegenwoordig late àndiene?”
„Hé, vader ben-u ’t?”
Hij ziet er even blauw paars uit, met dezelfde te groote beloopen
oogen. Z’n verschoten fantasiehoed houdt-ie op ’t hoofd. Er is een
oogenblik van drukkende stilte. Georgine vraagt wel gejaagd hoe moeder
’t maakt en wat voor weer ’t is en ik zeg wat en hij zegt wat, maar de
stilte blijft drukkend als ondergrond voor leege woorden. Georgine
denkt aan mijn chamberloek, aan mijn pantoffels, aan mijn boord en
overhemd die op een stoel liggen, aan mijn laarzen, die bij de deur
staan—ik denk er aan—, hij denkt er aan. Wij denken alle drie aan dat
eene, aan de pijnlijke hardheid van de ontmoeting: hij, een „heer”
aantreffend bij z’n getrouwde dochter. En over die pijnlijkheid wrokken
we alle drie. ’t Is te zien. ’t Is te voelen, terwijl de leege woorden
door de kamer drensen.
„Hoe vin u de kamers?”...
„Nou die zijn wel aardig.”
„D’r is ’n keuketje ook bij.”
„Zoo is d’r ’n keuken bij.”
„Lief uitzicht op de tuin vin u niet?”
„Ja je zal ’t hier best kenne wenne...”
„O ja, best... niewaar Spier?
„Wil u ’n sigaar opsteke?” vraag ik.
„Nee dank-u ’k rook ’n pijp.”
„Kom vader, steek u ’n sigaar op... ’t zijn lekkere”...
„Nou geef me d’r dan maar een.”
Georgine presenteert ’t kistje. Hij neemt er een, bijt ruw de punt af,
zoodat ’t dekblad aan zijn lippen blijft plakken, hecht ’t met wat
speeksel en bedient zich van de lucifer die ik vasthou.
„Waar is Kaatje?”
„Ka is naar school.”
„Naar school?”
„Naar ’n beste school voor jonge juffrouwe. ’k Betaal vijf gulden in de
maand.”
„Waarom op zoo’n dúre school... Dat kan jij toch niet betale”...
„O da’s niks... Wil-u ’n glaasje ouwe klare?”
„Nee. Da’s me te vroeg.”
„Kom één glaasje... ’t Is buiten guur niet?”
Zenuwachtig scharrelt ze met flesch en kurkentrekker, rukt, maar de
kurk wil niet. ’k Moet haar helpen.
„Lekkere klare, vader... Wil u soms een beetje elixer ’r bij?”
„Sjongen je ben voorzien... Nee, geef maar enkel.”
Hij lept van ’t glaasje, dat dadelijk halfleeg is en ’n trek van
toch-welvergenoegd-zijn komt op zijn gezicht.
„Geeft die barbierswinkel vóór geen last?”
„O nee—niet veel, wèl Spier?”
Ik eet verder, vraag hem of hij niet mee wil aanzitten. Nee hij heeft
al ontbeten.
„Waarom heb-je ons niet laten wete, da-je niet meer bij die Bok ben?—’k
Heb ’n aardig gek figuur geslage, toen ’k in de Van Wou kwam. Dáár
bè-je maar één nacht geweest, hè?”
„Ben u éérst bij Thomas geweest?”
„Ja. Wat heb je met die voorgehad? Toen ’k vroeg: woont me dochter
hier, toen zei ze, die is hier geen 24 uur in huis geweest... Net kwam
die tenor... hoe hiet-ie ook weer... Karel Lammers, niet?—Ja, Karel
Lammers—de trap af—die gaf me je adres op... Wat is ’r gebeurd?”
„O niks... ’t mensch was zoo vuil. ’t Heele huis stonk van vuilheid.”
„Waarom hoore we niks van je? ’t Is net in de laatste maande of je niet
meer bestaat.”
„Nou, me huishoue mot u rekene.”
„’k Kom je ’n commissie brenge... Piet Brams was vanmorge bij ons om
naar je adres te informeere... Hij heeft je hard noodig... Vier dage in
tournée kan die je hebbe”...
„Vier dage... da’s veertig gulden... Daar hè’k wel idee in.”
„’k Heb ’t maar voor je angenome.”
„O da’s wel goed.”
Ik kuch en kijk haar strak an.
„... Niewaar?”
Kort schud ik van née, terwijl haar vader naar de platen kijkt.
„Nou da’s onzin,” zegt ze vlug: „véértig gulden”...
„Nee, nee, nee,” knik ik.
„Wanneer is ’t vader?”
„Nou... begin December, geloof ik.”
„Nee... dan kan ’t niet.”
„Waarom kan ’t niet? Piet was nijdig dat-ie zoo naar je zoeke moest...
Heb jij geld te veel?”
„Nou, allesbehalve... maar... ik ben bezet...”
„Bij wie?”...
„Bij Van Haarlem”...
„O... als je bezèt ben is ’t wat anders... ’k Zal ’m je adres opgeve.”
„Da’s goed... Voor later met pleizier.”
„Je moeder komt daar ook hier. Daar zal je wel ruzie mee krijge”...
„Zoo... Waarom?... Wil u nog een halfje?”
„Nou... omdat Jan vanmorge zoo over jou opgespeeld het... ’t Wàre weet
’k niet.”
„Jan kan voor mijn part stikke... Ik bemoei me niet met zijn zake...
Laat hij zich niet met de mijne bemoeie.”
„’t Is toch je broer.”
„Nou dat zit nog.”
„Hahaha! Je zegt daar wat moois,” lacht hij.
„Nou ja, ’k bedoel dat-ie net ’n vreemde voor me is.”
„Je ziet ’r ’n beetje betrokke uit.”
„Ikke?... Wat laat naar bed gegaan... ’k Had visite van wat vrinde...
en de juffrouw beneje lag zoo te kerreme met kiespijn... Wat heeft dat
mens geschreeuwd.”
„Ja,” zeg ik, onvoorzichtig. En dat ja-tje geeft weer ’n dikke gaping
in ’t gesprek. Maar dan de vader weer met meer takt dan ’k van ’m
verwachtte:
„Ja... kiespijn is lastig”...
„Ik heb ’r nog nooit last van gehad,” zegt Georgine.
„Nou maar ik wel”—de vader—: „’k heb is eens ’n kies late trekke—dat
zal ’k nooit vergete... die knapte af—precies alsof ’r ’n kogel wer
afgeschote.”
„Nou dat zal wel pijn hebbe gedaan.”
„’k Dacht da’k door de grond zonk—Lekt ’t hier zoo?”
„Wel god nog toe—kijk nou is, Alfred—da’s toch verschrikkelijk met die
vuile vent bòve... die smerige dronkelap!... Net op de tafel... Roep
Doedelaar is hier!... Dan kan die ’t net zien!... Wat ’n huishoue!...
Wat ’n huishoue!”...
Ik aan ’t kloppen tegen ’t beschot.
„Mijnheer Doedelaar... Hallo! Kom u is effen hier!”
Doedelaar met z’n wit-beenigen, geligen doodshoofdenkop, witter nog
door de zware inplanting van zwarte wenkbrauwen, ’t zwart-rullig sikje
en de blauwige tint van z’n geschoren gezicht—mee an ’t kijken. Ja, nou
zag-die ’t ook.—Dat was omdat die kerel nou nog op zijn nest lag en
zijn hoenden—twee hoenden hield-ie ’r op na—an ’t piesen waren. Hij zou
’m is opbelle. Die schoeft, die schweinhund!... Als hij nijdig werd,
was z’n Duitsch accent sterker.
„Nog lekkerder! Hondenpies op je ontbijttafel!... Da’s toch niet om uit
te houe... Je mot ’m zegge”...
Ze hield op voor d’r vader—om ’m niet alles te laten begrijpen, alsof
de man niet precies wist, hoe de vork in den steel zat. Langzaam—’k
móést om halfdrie ergens zijn—begon ’k m’n laarzen aan te trekken, die
Frits netjes gepoetst had. Bezig met ’t anrijgen van de eene, kwam mama
Casper binnen, zag me in m’n chamberloek, en ’t overhemd op den stoel,
en zei rustigjes: „Goeie middag.” Weer sprak Georgine gejaagd-druk over
ditjes en datjes, voelde ik haar onrust nu haar ouders getuigen waren
van een huiselijke ochtendscène. Mama zat aan de ontbijttafel, smeerde
zich een beschuitje, informeerde naar Kaatje, naar de menschen waar
Georgine nù bij woonde, naar de brieven van haar schoonzoon uit Amerika
en haar oogjes, haar zwarte bij-de-pinken, alles oplettende oogjes,
volgden terwijl—achter ’t lorgnet-gedribbel—elke beweging van den
vreemden mijnheer. Papa rookte zijn sigaar, hield z’n mond.
„U neemt me niet kwalijk,” zei ik erg beleefd, toch nu wel met een
kietelende pret om ’t théatre-libre-achtige van het geval: „u neemt me
niet kwalijk da’k me wat haast. ’k Heb om half drie belet.” En dan
onder stilte van ’t gezelschap, reeg ’k m’n tweede bottine, die de
algemeene aandacht had. Het strijken van de veters tegen de koperen
pennetjes was te hooren. Toen moest de chamberloek uit. In de alkoof
was geen licht en op ’t gevoel kon ’k mijn das niet strikken. Wat gaf
’t ook of ze me zagen bewegen als man... des... des... des... dès
huizes?—Ze zouen wel an meer gewennen. Georgine wou afleiden, sprak van
achttien vette tongscharren die ze voor zestien stuivers gekocht
had—d’r moeder vond dat tien genoeg was—, vroeg hoe ze havermout moest
klaarmaken—maar mamma, knabbelend van ’n tweede beschuitje, hield het
wipneusje niet van me af, beloerde met haar slaperige oogjes m’n front,
m’n boord, m’n nieuwe das—van Georgine—mijn manchetten, de knoopen van
mijn vest, m’n horloge, m’n colbert en den borstel waarmee ik me
schuierde.
„Dag mevrouw,” zei ’k, toen ’k klaar was.
„Dag mijnheer.”
„Dag mijnheer Casper,”—hem dorst ’k ’n hand geven.
„Dag mijnheer.”
Even moest ’k Doedelaar nog aanhooren. Hij had vijf minuten aan de bel
staan luien. Toen had de „schoeft” hem open gedaan—Ien zein hemd
stond-ie mijneer.—Weet-u wat hij zei?—Jij kan verrekken—zei hij.—Zoo’n
schoeft.—Maar iek zal met die huisbaas reden.—Iek laat mein boel niet
onderzijken! Mama Casper liet zich uitleggen wat dat was. Georgine wees
haar ’t piesplekje op ’t tafelkleed. Mama vond ’t ook een schande. En
papa gaf den raad ’n pot zwavel een paar dagen onder ’t plafond te
laten branden, dan zou die kerel ’t wel benauwd krijgen.
Thuis lag Scherp op de kanapee in mijn kamer. Een kussen was onder zijn
hoofd. Hij werd zelfs niet wakker toen ’k binnenkwam, zag ’r bleek uit,
met zware schellen onder de oogen.
„Scherrèp!”
„Watte?”
„Bè-je ziek?”
„Hè—watte?... O bè-jij ’t?”
„Scheelt ’r wat an?”
„Nee... ’k Had wat koorts... Nou voel ik me al heelemaal anders... Hoe
laat breng je ’t mee?”
„Half vijf.”
„Wat is ’t voor weer?”
„Ben je nog niet uit geweest?”
„Uit geweest?... ’k Ben maar blijven doorslapen... Zou ’k nog
ontbijten?”
„Wil ’k wat voor je halen?”
„Wil je?”
Ik ging even uit, kocht wat broodjes en ’n haring. Dat zou ’m wel
opknappen.
Nog lag-ie toen ’k terugkwam, met z’n gezicht naar de kanapeeleuning.
„Hé Scherrèp!... Bè-je alweer gaan slapen!”
Geen antwoord.
„Scherrèp!... Kom nou jongen... ’t Is zoo laat.”
Nog geen antwoord.
„Wel jij luie kwibus! Wacht is even.”
Ik trok ’m an ’n been.
„Nee laat dat nou,” zeide hij, zonder zich om te draaien. An z’n stem
merkte ’k dat-ie huilde. Wat was dat lam om iemand zoo grof te storen.
Eerst hakkelde ik. Toen begon ik te vloeken.
„... Wat is dat... Nou maar, wat is dat nou!... Neem me niet kwalijk...
Wel godverdomme... kom nou, godverdomme kerel, wat is ’r?”
„Niks. Niks. La-me maar stil liggen.”
„Wi’k den dokter late kommen?”
Nee schudde-die en ’k drong niet verder aan, dekte de tafel met ’n
schoone Telegraaf, waschte één van de stapel vuile bordjes in de
keuken, zette water op ’t stel, stak de lamp in de kamer aan, veegde
den vloer, dee precies als ’n vrouw met kleine attente zorgjes voor den
jongen op de kanapee.
„Je ontbijt staat klaar.”
Hij ging opzitten, keek de kamer rond, die er voor ons doen
gezellig-opgeruimd uitzag, keek naar z’n ontbijt, zakte weer terug op
’t kussen met hortende snikken, uithuilend zonder ’n woord er bij te
zeggen. Verlegen scharrelde ik an de dingen op mijn schrijftafel. ’n
Man die huilt is ’n lamentabel ding en ’t maakt me
wanhopig-melankoliek.
„Wat is ’r dan, Scherp? Toe nou.”
„La-me maar gaan. La-me maar gaan.”
Stil bleef ’k bladeren in ’n boek, tot z’n snikken bedaarde. Toen zei
’k héél zeker:
„... Uit met Trees, niewaar?”
„Ja”...
’k Bladerde verder. Een weer òpkomende groote strooming van sympathie
was in de kamer. Al de ouwe voorwerpen, de stoelen met hooge leuningen,
de tafel, ’t bruine vloerkleed, de schilderijen lijnden vrindlijk in
het wéér dagende goeie gevoel voor elkander. Het was een oogenblik van
téére gevoeligheid, waaraan àlles deel had, zoo ’t er onbewogen en
juist in die houding stond. Abrupt hield hij op met snikken, ging naar
de keuken, waschte zich onder de waterleiding. Met ’t haar in plakkende
kleefpriempjes kwam hij terug, begon te ontbijten.
„Hoe gaat ’t met Georgine?”, vroeg hij na een rust.
„Goed.”
„Waar wonen jullie ook weer?”
„Zie je—hoe ráár onze verhouding geworden is, dat je dàt nog niet
weet.”
„Dat zal nóú wel anders worden.”
„Wat had je eigenlijk tegen me al dien tijd?”
„Niks.”
„’k Heb me verbeeld”...
„Onzin.”
„Zooveel te beter.”
’n Poosje stilte.
„... Maar ’k lìèg... ’k had wèl wat tegen je...”
„... Was je soms gepiqueerd over die middag... hier... weet je wel?”
„... Nee... Je was toen wèl hard... Maar je was oprecht en je had ’t
bij ’t rechte end... jij ben ’n eerlijke kerel... Ik ben ’n ondankbare
stomme ploert geweest.”
„... ’k Begrijp je niet.”
„... ’k Nam jóú kwalijk—’t is wèl dol, als ’k ’r nou an denk, ik geneer
me om ’t te zeggen—’k nam jou kwalijk, dat zij telkens over jou sprak.”
„Over mij?... Maar wat ’n wáánzin beste jongen!”
„Anders let jij op alles.—Dàt heb je niet opgelet. Ze maakte jou ’t
hof.”
„Wat ’n krankzinnigheden heb jij je in je hoofd gehaald!”
„Dat vin ’k nou ook wel—maar d’r waren zooveel kleinigheden—jòù keek ze
telkens an—om jóúw aardigheden lachte ze—om jòùw oordeel maalde
ze—telkens vroeg ze waar jij toch zat—en laatst nog bij Guus en Dirk an
tafel... met dat uitje uit de pot met pickles waarmee ze mij sarde...
en dat jij opat...”
„Hahaha! Hahahà... wat ’n volmaakte idioot!”
„Ja, ’t is om te lachen—al zulke dingen zijn om te lachen, maar op ’t
oogenblik zelf—heb je dat wel eens opgelet—op ’t eigen oogenblik
prikkelen ze je en maken je helsch... En jij ben toch altijd zoo luizig
goed voor me geweest en nòg... Weet je... dat ze nou met Druif is...”
Zachies, bijna terloops, zei-die ’t.
„... Met die smàùs”...
„... Ja, met die smaus”...
„... Zoo”...
„... Jij had wel gelijk toen je d’r pervers-Treesje noemde.”
„Héb ik ’r zoo genoemd?”
„... Toen je d’r uitschold—herinner je je nog?—toen ze Ophelia zou
spelen... ’t Is nou alles uit... Ze kan niet buiten weelde... Met mij
moest ze in de Quelle ’n glas bier van een dubbeltje drinken... Ze
heeft ’t nog lang volgehouden, hè?... Wel heel lang... Hoe lang heeft
’t geduurd?... De laatste avonden moest ze hier zitten omda’k geen
centen meer had—zaten we bij ’n koppie koffie... Nou, je begrijpt
hè?... Dat vond ze vervelend, hè?... Dat hield ze niet uit, hè?... Daar
droogde ze bij weg, hè?... Die hoereboel van ’t tooneel!... Die
hóé-rè-boel!... Maar ’k zal me niet kwaad maken, wat?... Wat helpt
’t?... Ik kan maar wat gebrekkige verzen stellen tegenover de diamanten
van die smaus!... Eén avond is ze héélemaal gelukkig met me geweest...
Eén avond, zèg... weet je wèlleke?... Kan j’t niet nagaan?... Die
éérste avond... Weet je da’k toen van me moeder ’n bankie gekregen
had?... Tòèn was ze in d’r sas... toen hebben we gevreten, gevreten
voor twintig gulden bij Van Laar, met koffie na, zeg... en groene
chartreuse na, zeg... en ik met ’n sigaar met ’n bandje in me handen
zeg... en ’n gulden fooi, zeg... en toen allebei half-dronken naar ’n
rendez-vous dat zij wist in de Warmoesstraat... Ogotogot... Wat ’n
wanhopige misère is het leven... Wat ’n rotte stinkboel!... Wat ’n
drek! Wat ’n drek!”
Opgewonden zat-ie achter z’n bord, kijkend met rooie oogen in de
schemerende lamp.
„... Hoe lang is ’t af?”
„... Twee dagen... En we zijn nog góéie vrienden, begrijp je dat?...
Vin je me niet goed voor Meerenberg?... We zijn nog goed met elkaar...
Gister was ze nog hier... Van morgen bracht de post ’n briefje van
d’r... Daar legt ’t. Kijk maar.”
Op ’t groen briefje met gouden randjes, stond heel-lief:
Beste Moos.
Zend me nog wat mooie boeken van jou of van Spier en vergeet niet
me de eerste akte van je treurspel te laten lezen, als je er mee
klaar ben. Dag beste vrind
Je Treesje.
„En doe j’t?”
„Zeker... We zijn goed gebleven zeg ik je toch al... Ze heeft me niet
bedrogen. Ze heeft ruiterlijk gezegd: ik hou van jou, maar ’k kan geen
armoe lijjen en toen vertelde ze dat Druif ’n huis voor d’r zou huren,
’n heel huis en dattie vijftigduizend gulden op d’r hoofd zou
vastzetten en dattie d’r elke week honderd gulden zou geven... En toen
vroeg ze me wat ra-je me?... Wat rà-je me, hoor je?... Wat rà-je me?...
Dat was genoeg, niet?... Ik heb d’r natuurlijk Druif angerajen, toen
begon ze te huilen, zei dat ze bij me wou blijven, dat het maar gekheid
was, maar toen wou ik niet meer... voel je?... Nou ben ’k op me woord
d’r vríénd geworden... Ze heeft me al angebojen om me wat te leenen.
Hahaha! Zeg! Hoor je, zeg! Goed, zeg?... Ze had ’n lappie van honderd
bij zich, zeg! Ze wou me vijftig pop leenen, zeg!... Hahaha! Ze had
zoo’n meelij met me, zeg!... Of ’k geld van d’r wou, zeg!... En d’r
haar heeft ze kort laten knippen, zeg!... Druif had ’r niks tegen
zeg... Kort als ’n jongen, zeg... Hahaha!... ’n Huis in ’t
Sarphatipark, zeg...”
„Kom, wees nou ’n beetje kalm... je ben zoo zenuwachtig.”
„... Ben ik zenuwachtig? Ik ben volmaakt kalm. ’k Ben er nou
overheen... Een ding hindert me nog. Een enkel ding. Niet dát van haar.
Niet dat ze nou in de armen van die smaus legt—god nee—maar m’n
willoosheid—me willoosheid... ’k Dacht dat die ééne nacht in ’t
Toevluchtsoord me sterk had gemaakt...”—altijd door gloeiden z’n rooie
oogen in de richting van de lamp, als in ’n zien van de dingen—: „...
die eene nacht van wakker liggen... in die lange zaal... en die rijen
van bedden met de kerels er op... en de schoenen... en ’t kouë licht...
en de vlammende potkachel... en ’t gesnurk... en ’t nachtworden
buiten... geen tramgerinkel meer op de brug en geen gestap... alleen ’t
luien van de klokken... en de schrikkelijke eenzaamheid... en m’n eed
toen—hè’k je verteld dat ’k toen ’n eed gezworen heb.—Nee wel?—Hè’k je
ooit van die nacht verteld?”
„... Eens—’n paar woorden.”
„... Ja ’n paar woorden, dat zal wel... ’k kon niet inslape... de klok
had drie geslagen... Ze lagen allemaal stil... Ik zat op in ’t bed,
tobbend over de ruzie thuis... kijkend naar ’t slappe licht van de maan
door de ruiten... ’r Zat ’n sonnet in m’n hoofd... dat maakte me kláár
wakker, zoo opgewonden wakker, da’k er uit moest en bij ’t schijnen van
de kachel ’t ding opschreef. Den volgenden morgen deugde ’r niks van,
maar op dát oogenblik von ’k ’t mooi, zat ik in ’n groote extase—’n
extase zoo helblank, zoo onmetelijk-groot... Toen liep ’k op me kousen
langs de bedden... hoe was ’t?... Ja, in een groote verwóndering over
die menschen... ’k Begon te voelen d’r gruwelijke eenzaamheid en in
eens had ik ’n vlammende haat tegen de stad, tegen de stad van daken en
straten, tegen de stad die te slapen lag, die zoo weldadig-rechtschapen
was om Toevluchtsoorden te stichten... Met d’r zestigen sliepen ze.—Ik
alleen was wakker—al de haat, al de wrok van die kerels groeide in me,
dee me haast huilen van woede.—Me frisch bed thuis stond nou leeg en ik
was van die vervloekte stad, die ronkte op leugens en diefstal... Als
’k toen de macht had gehad om de daken en straten en menschen met één
slag te pletten ha’k ’t gedaan—heeft God voor niet minder Sodom
verwoest?—om de uitgestooten eenzaamheid van die zestig te wreken...
Niewaar?... ’n Toevluchtsoord is een ghetto in ’n kapitaalstad?...
Niewaar? En hoe langer ik dacht, hoe meer ik keek naar de lompen op de
bedden, naar de ruwe platgeloopen schoenen, naar de rijen van bedden in
de zwarte schemering... hoe meer ik kwam tot ’t extatisch gelooven da’k
wat zijn zou voor die uitgestootenen... Zoo lucide-opgewonden was ’k,
da’k ze wou wekken en tot ze wou spreken van liefde, van bloemen in
Meiluchten, van groen dat aan boomen stoeit, van zonnegoud op landen en
water, van vogelgejubel, van geluk bij groen en zon—dat ze nìèt moesten
wanhopen, dat ik bij ze zou blijven, ze zou opheffen met ’n blijden,
onbreekbaren wil, dat ze bij mij nooit zouden voelen de triestigheid
van uitgeworpenheid—dat ’r weer eens ’n Christus zou komen, die alle
menschen zou maken tot gelukkig hopenden, blij-vereenigden...
... Zóó sterk was ik toen, Alf... O God, hoe prachtig-sterk was ik
toen... en knielend terwijl zij sliepen, knielend naast de vuile
slijkschoenen en m’n voorhoofd aandrukkend op den grond dee ’k ’n eed
da’k zou leven voor hèn, da’k zou trachten die stumpers wat geluk te
geven of zoo ’k me ziek stootte aan onmacht, da’k in mijn kring, in
mijn heel kleinen kring zou leven, zou leven met ’t bloed uit m’n
lichaam, met ’t licht uit m’n oogen, met de warmte van m’n hart voor ’t
volk—geen begeeren voor mezelf zou hebben. Dat lijkt alles
mal-opgewonden als ’k ’t hier zoo vertel, hè? Maar ’t was een eed voor
’n leven.—’k Ging hier werken, ’k dacht áltijd aan die zaal van smart
daar boven, aan de nieuwe eenzaamheid van wèèr andere verschopten—toen
’k van haar ging hòùen... weer bourgeois werd... voor twintig gulden in
een uur vrát en chartreuse zoop en met ’n sigaar van tien stuivers in
me poote zat... en haar achterna liep... en zorg had voor den avond om
háár te drinken te geven... en me ongelukkig voelde toen we hier zaten
over elkander bij koffie... omda’k geen centen meer had”...
Nog altijd gloeien z’n oogen, die grooter geworden waren, bij ’t starre
kijken naar de lamp. Er was iets heel smartelijks om hem, iets dat door
de kamer waarde en de voorwerpen in triestigheid zette.
„... Nou is ’t voorbij, is zij bij Druif... Kan ’k me eigen weg weer
gaan... God heb ’k gesmeekt als een groot zondaar om vergiffenis...
Maar die willoosheid drukt me, hitst me op, maakt me ongelukkig... Als
je eenmaal struikelt wor je nooit meer sterk... Niewaar?... Niewaar?...
Als ’k nou maar eerst heelemaal over m’n verdrietigheid heen ben...
niet meer zulke buien heb als straks, zal ’t wel gaan... maar zoo’n bui
breekt me, maakt me slap... Zeg eens eerlijk, oprecht... maar volkòmen
oprecht: Gelòòf jij in me?”
„Ik geloof,” zei ik eenvoudig, toen ’k ’m zoo zitten zag met de harde
trekken in z’n jong gezicht:... „dat jij beter zult leven dan andren,
dat je góéds zult doen, onverschillig hoe. Ik gelóóf in jou.”
„Dank je.”
Voor ’t eerst, sinds maanden, gaven we elkaar ’n hand van ouwe
hartelijkheid.
„En hoe staat ’t met je familie?”
„Me moeder is ziek.”
„Is je moeder ziek!”
„Ze is bedlegerig.”
„Hoe weet je dat.”
„Van me zuster Saar. Die was ééns hier.”
„Hier?”
„Ja... toen moest ’k Trees in de voorkamer stoppen... Vader is nog
altijd pisnijdig... Als ’k weer in de zaak wil kommen—hij heeft ’r ’t
zuur an, dat Tobie alleen in de firma Kaan en Scherpenzaal
blijft—wil-ie me ontvangen... Saar heeft gesoebat, maar ik verdomde
’t... ’k Vroeg an Saar of ’r niks tegen zou zijn als ’k moeder an d’r
ziekbed opzocht, maar ze zei dat de ouwe heer zóó woedend was, dat ze
bang was voor ’n vechtpartij. Als d’r gevaar was, zou ze me’n boodschap
zenden. ’t Zal wel losloopen. Bij ons thuis leggen ze om ’n
haverklap... Maar ’t is toch wel lam... Dat goeie ouwetje, altijd met
d’r manie van ’n net jodenmeissie met geld... wel opgevoed... en
beschaafd... Haha!... Heb jij De navolging van Christus gelezen?”
„.... Van Thomas a Kempis”....
„.... Veel moois, hè?.... En dan ben ’k Kant begonnen.... Maar die kom
ik niet door.... Wat ’n zuurkool-ziel moet die vent gehad hebben! Kant
kan ’k me alleen voorstellen bij zuurkool met veel garstig spek en veel
spekworst ... en dan nog ’n gestampte pot na en voor dessert ’n paar
pond rijstebrij.... Jij wil mij toch niet wijsmaken, dat je verder ben
gekomen dan de inleiding?”....
„.... Nou de kritiek van de Reine Vernunft heb ’k doorgeworsteld.”
Hij ging mee eten. De huiselijkheid sloeg ons tegen in de kleine
achterkamer. Georgine zat bij ’t raam en Kaatje holde op me toe. Haar
mollige armpjes hingen om m’n hals en dan wou ze me niet loslaten.
„.... Nou-ou ... u geef mamma veel meer zoene dan mijn!”
„Hier heb je d’r ’n dozijn.... Tel maar is.... Zoo goed?”
Georgine was stil. Zeker mot met de ouwelui gehad. In ’t keukentje,
apart, terwijl Scherp met Kaatje speelde, kwam ’t los, haast op huilen
af. D’r moeder had haar zoo bang gemaakt. Of ze wel wist wat ze dee om
samen te gaan wonen met ’n vreemden man, die ze tóch niet vertrouwen
kon. Wat ’t ’n herrie en ’n spectakel zou geven als Isaak ’r
achterkwam. Daar kreeg je moord en doodslag van èn de schande voor de
menschen. Ze vond me wel ’n nette man, dat had ze dadelijk gevonden,
maar wat voor staat kon je op iemand maken, met wie je niet getrouwd
was en die niet van je stand was. Vroeg of laat werd zoo iemand op ’n
meisje van z’n eigen stand verliefd en zat zij met de kinderen. En die
Jan die had zoo opgespeeld! Wie of Jan was? Nou d’r broer natuurlijk.
Die had de ouwelui opgezet. De collega’s van ’t orkest waarin die
meespeelde, nammen ’m in de maling dat z’n zuster overal gezien werd
met die Spier.... Of z’n zuster van plan was ’n hoer te worden?—Dat
waren z’n eigen woorden geweest.—Zoo iets godverdommis brutaal van een
getrouwde vrouw had-ie nog nooit gezien. Alles zou die an Isaac
schrijven.—Want al was Isaac nou ’n jood en geen plezierig mensch: hij
verdomde ’t om ’t mee an te zien dat z’n zwager zoo verneukt werd.—En
wat of zij an d’r moeder geantwoord had?—Zij had gezegd dat ze van me
hield en dat ’t ’r niks kon schelen wat Jan dee.—Maar wie boter op z’n
hoofd had, die most niet in de zon gaan staan, had ze gezegd.—Want die
Door die was zwanger van Jan en daar probeerde die nou van af te
kommen.—Dat was wel waar had d’r moeder gezegd, maar Jan was in elk
geval ’n vrije jongen en zij was ’n getrouwde vrouw met twee
kinderen.—En of ze d’r zeker van was dat ze op me rekenen kon, als d’r
wat gebeurde?—En toen had zij ja gezegd, maar die gesprekken hadden ’r
zoo zenuwachtig gemaakt en of ’k ’t nou heusch met d’r meende, heusch,
en ’t geen scharrelarij van me was—want dan sprong ze de Amstel in. Ik
zoende haar tot bedaren en met de nog natte oogen, ging ze voort met ’t
stampen van de boerenkool. Het was een heel rustig-gezellig middagmaal.
De honden boven piesten niet en er kwam geen verstoring. Moos
kalm-bleek had ’t over Thomas a Kempis. Kaatje snapte over haar
vriendin Netje, die nou al elken avond d’r schoen voor Sinterklaas
uit-zette. Georgine was ongerust over dien man van Singer die ’s
morgens geweest was. Ze had de Singer machine op afbetaling gekocht. In
’t kontrakt stond dat elke naaimachine ’t eigendom van de maatschappij
bleef, zoolang die niet afbetaald was. En ze was zoo stom geweest om ’m
naar ’n lommerd te brengen—of liever d’r vader had ’t voor haar gedaan,
toen ze in geldnood zat. Als die inspecteur morgen terugkwam of
overmorgen en die de machiene moest zien, kreeg je de poppen an ’t
dansen.—D’r stond gevangenisstraf op. Of ’k nou nìèt wou dat ze vier
dagen met Piet Brams—’k kende ’m toch wel, ’t was die komiek, die Piet
uit Den Haag—op reis ging? D’r vader had ’t nou toch eenmaal aangenomen
en veertig gulden was geen kattepis. Zaten we toch al niet in de zorg
door de dubbele huur? Dan kon zij de machien inlossen. Over ’n paar
weken was ze over d’r tijd en was ze de machien kwijt. Nee. Daar hoefde
ze nou niet meer over te spreken. Ze was nou juffrouw of mevrouw—wat ze
maar hebben wou ... Spier en meneer Spier liet z’n vrouw niet meer
alleen op reis gaan én zeker niet om café-chantant ponshoer te zijn. Ik
zou wel ergens geld zien te krijgen of anders wat meubeltjes verkoopen.
Als ze me maar hielp herinneren. Ze dee nou wijs met ’n briefkaart aan
Singer te schrijven, die zou ’k haar wel dicteeren. Frits moest ’n
briefkaart halen en Georgine schreef. Toen ze klaar was liet ze ’t
lezen, zag ’k wat ze er van gemaakt had:
Weleedele heer ik ben de gehele week. Afweezig daar ik uit de stad
moet. En zal u betale de volgenden week hoogachtend uw.
Dienstwillige dienaares
Georgine Davidson.
Op verschillende plaatsen had ze gekriebeld, met e’s of a’s gesmokkeld.
Een letter die ze te veel vond had ze met haar vinger weggedoezeld.
Maar ’t grappigst was ’t eigenwijs opzetten van nieuwe regels.
„Waarom lach je?”
„Om je nieuwe zinnen. Waarom zet je achter week ’n punt en begin je ’n
nieuwe regel met Afwezig?”
Ze kleurde. Die opmerkingen had ze niet graag.
„.... Staat ’t dan niet goed?.... Weten jullie nou zoo precies waar je
komma’s en punten moet zetten?.... Dat vin ’k nou nèt zoo lastig als
vermenigvuldigen.”
Scherp en ik begonnen te lachen.
„Hè, wat doe je kinderachtig!”
„Zonder gekheid, vin je dat moeilijk?”
„Ja ... onmogelijk lastig!”
„Hoeveel is bijvoorbeeld zeven maal een en twintig?”
„Dat weet ik niet.”
„Kom nou snuit, hou je nou niet zoo!.... Als je an zeven personen elk
een en twintig appelen geeft, hoeveel hebben ze dan bij mekaar?”
Geprikkeld omdat Moos er bij was, spande ze zich in met ’n kleur van
onwil en wrevel.
„Zeven maal een en twintig.... Da’s.... Da’s.... Hoor is, me hoofd
staat ’r nou niet naar! ’k Wil nou niet”—en ze ging in groote drukte de
tafel afruimen. Maar dat wàs ’n zwak van haar. Komma’s, punten en
vermenigvuldigigen—daar stond ze buiten. Ik vond het
goddelijk—heerlijk.
Nog terwijl Georgine bezig was, werd er geklopt, kwam juffrouw
Stengevis op bezoek. Met de kalkhanden in den schoot, gluuprig
rondkijkend met de onrustige oogen, lief-lachrig,—wat de velopbobbeling
om den blauwigen neus telkens weer aandikte, zat ze te informeeren naar
de gezondheid van Georgine.
„Zeker kom u om geld, hè?” viel Georgine haar in de rede.
„Nou d’r bepaald om kòmme doe ’k niet. Maar às je ’t heb sal ’t me
wellekom sijn; me huur, weet je”....
„Hoeveel weken krijg-u dan?”
„Twee weke. Meer niet en dan ’n rokkie van sestig cent, voor ’t kind.”
„Hoe gaat ’t met Toosie?”
„Nou je moeder was van middag bij me en die het ’r gesien. Se het nog
wat nahoeste van de kinkhoes.... Geen brief van je man, wat?”
„Nee, hij zendt tegenwoordig heelemaal niks.”
„Wat ’n rare swabber toch voor een getrouwde man.”
„Wil u ’n koppie thee?.... ’t Geld zal ik morrege of overmorrege wel
brenge.”
„O best, hoor. Niks gehaast hoor.... Ja ’n koppie thee lus ’k wel.”
Georgine zette thee in de keuken. Bij de lamp zat juffrouw Stengevis
met de kalkhandjes in haar schoot, àlles bekijkend zonder evenwel iets
lang an te zien. Ze probeerde met mij in gesprek te komen, maar dat
lukte niet bijzonder. Vies-lachend, alsof hij moppen aan ’t vertellen
was, luisterde ze naar Scherp, die het over den Aureus libellus had.
„Woon je hier prettig, Ka?” zei ze dan, lieverig.
„Nòù!”
„Maggie met één woord spreke?”
„Ja, moeder.”
„Zoo is ’t goed.—Niewaar meneer!”
’k Gaf ’r geen antwoord. Ouwe rancune. Dat vóélde ze.
Voor ’t allereerst zag ’k het hoekig, kamerbleek gezicht zònder lach,
zònder vies velbobbelen rond den blauwigen neus, zònder zoet vertrekken
der sneedjes-lippen. Ze leek zoo precies op een afgeleefde, ziekelijke
koppelaarster, die ’k wel eens in de Nes gezien had—, precies dat
vermoeid-gluuprige, dat grootegebitachtige van ’n jakhals bij ’n
rottend kreng. Scherp begon de krant te lezen die Frits binnenbracht.
Ik leunde slaperig in den leunstoel.
„Hier is de thee.... Koud, hé?” vroeg Georgine.
„Nou.... En ’n Sinterklaasdrukte op straat!.... Je mag Toosie wel wat
sende hoor.... Se set elleke avond d’r schoentjes uit.”
„Binnen!”
Dat was juffrouw Doedelaar met ’n kiespijndoek om.
„Maggik Kaatje al meeneme, juffrouw?”
„Nou-ou eerst thee, mamma.”
„Netje legt al in bed.... Wil je met Netje same slape?.... Da’s lekker,
hè?.... Same warmpjes onder de wol.... hè?”
„Maggik, mamma?”
„Als je zoet ben.”
„.... Hè, heerlik! Hoor u oome Alfed.... ’k Mag met Netje same
slape.... Geef u nou gauw me nachtpon mamma! Hè heerlik!.... Hoor u,
moeder, ik mag met Netje same slape!”
„Heb-u nog altijd zoo’n kiespijn?” vroeg Georgine. De barbiersvrouw
bevoelde tragisch den kiespijndoek:
„O juffrouw vreeselik.”
„Doe u d’r niks tegen?”
„Morrege wordt-ie getrokke.... Ja ’k doe d’r wel wat an ... maar an ’n
kies kan je niet véél doen.”
„Nee, allemaal geknoei,” zei juffrouw Stengevis met een bijzonder vies
lachje—„allemaal geknoei. Je mot niet veel an ’n kies wurreme.”
„Dat zeg ik ook”—meende juffrouw Doedelaar—„’k hè-d’r alles an
geprobeerd: tabak, kamferspiritus, kreosoot, maar dat helpt alles ’n
òògenblikkie en dan krijg je de scheute weer—got, juffrouw, je denk soo
dat-se je hersene wegbore.... Maar da’s nog niet ’t erregste.... Was ’t
maar ’t èrregste! ... ’t èrregste dat sijne de droome... o, wat ’n
àkelige droome as je even inslaapt.—Hè-du d’r ook soo’n last van van
droome?—Net of je hoofd barst... Hoe sou je nou altijd zoo droome van
kiespijn?”...
Ze steunde met de rooie bolle handjes op de stoelleuning, praatte met
vrindlijk-dikke lippen boven den kiespijndoek.
„Als je maar van prèttige dingen droomt,” zei Georgine met een knik van
deelneming: „alle droome zijn niet ’t zelfde. Gister hè’k èllèndig
gedroomd van ’n hoop paarde, allemaal paarde van de tram die op de Dam
stonde en me woue bijte.”
„Dan krijg je polisiesake—daar kan je sèker van sijn”—lei juffrouw
Stengevis met de sneelipjes uit: „paarde da’s polisiesake.”
„Da-weet ’k ook,” zei Georgine bezorgd; „da’s vroeger ook al is bij me
uitgekomme—net de nacht voor ’k ruzie met ’n directeur kreeg, die niet
wou uitbetale.”
„Nou maar,” meende juffrouw Doedelaar, wrijvend met rooie vingertjes
over de stoelpolijsting: „an droome hecht ’k niks hoor. Elleke nacht
droom ’k wat ánders en as je kiespijn heb, sie je de akeligste dinge.
Van nacht sag ’k zoo de berge van goud voor me en me man die lag me d’r
nakend in!... Got, juffrouw, ’t was gewoon om je dóód te lache... en
toen kwam d’r ’n gouwe kat en die stond tegen ’m te blaze... ’t Was
sonder overdrijving om je te bedoen”...
„Nou da’s geen plezìèrige droom,” meende Georgine: „’k ben blij dat-ik
niet zoo gedroomd heb. Goud da’s àrmoe, niewaar juffrouw Stengevis?”...
„Ja, goud da’s árremoe,” bevestigde juffrouw Stengevis, wijsknikkend.
„... En as je van katte droomt ga je met valsche mense om, niewaar?”
vervolgde Georgine.
„Ja, dat kan nòòit misloope.”
„Nou,” zei juffrouw Doedelaar, smalletjes-lachend boven den
kiespijndoek: „nou daar geloof ik niet zóóveel van... droome is
bedrog... geloof ù nou in droome?... ’t Is benauwd as je ze het... maar
d’r in geloove!... Ik geloof in niks... In geen god, in geen duvel...
en me man ook niet. We sijn allebei vrijdenkers”...
„Nou,”—beweerde juffrouw Stengevis, bezorgd het hoekig hoofd
schuddend—: „je mot niet spotte met dinge as droome—daar sou ’k je
verhale van kenne doen—niewaar Sorsien?”
„Mamma, geef u nou me nachtpon!”
„Dadelijk,” zei Georgine: „Ik geloof wàt an droome. Bij mijn komt alles
uit... Vanmorgen was ’k wàt blij da’k van ’n huis dat in brand stond
gedroomd had... ’k Zag zóó de vlamme en vonke... Weet-u wat dat zegge
wil?”
Juffrouw Doedelaar plooide het gezicht in ongeloovige
belangstelling—juffrouw Stengevis schudde wijslachend dat zij ’t wel
wist.
„... As je van vuur en vlamme droomt krijg je fortuin in je leven”...
„Nou daar hè’k wel hònderdmaal van gedroomd”... lachte de
barbiersvrouw.
„... En zoo is d’r véél meer, niewaar juffrouw Stengevis?... Bloed da’s
schande, niewaar?... Enne ’n bruiloft... wà’s ook weer ’n bruiloft?”
„... ’n Bruiloft da’s verdriet en ’n bruid met ’n bouquet da’s ’n
dooie,” lei juffrouw Stengevis uit.
„... Enne d’r zijn nog méér dinge die ’n dooie beteekene... Visch da’s
’n dooie,” zei Georgine weer.
„... O God,” bobbelde juffrouw Doedelaar in-ééns-angstig achter den
kiespijndoek: „... ’k Hè-van-nacht van lévende bòt gedroomd.”
„... Nou let u nou is op of d’r geen dooie in uw familie of in uw’s
mans familie komt,” troostte Georgine: „Tande uitvalle is ook ’n dooie,
niewaar, juffrouw Stengevis?”...
„Nou en hóé!”
„... Enne as je van ’n dooie droomt dan krijg je met ’n levende te
doen—is ’t zoo niet?—Paarde da’s politie... dat hè’k al gezegd.—Paarle
da’s trane...”
„’k Hè-nog nooit paarle gesien,” slaplachte juffrouw Doedelaar, den
kiespijndoek wat verschuivend—„dus dáár sal ’k wel niet van droome.”
„Dat kè-je nooit wete”—waarschuwde juffrouw Stengevis, met ’n smijdig
dichtknijpen der sneelipjes en ze weer met een smak opengeulend: „ik
heb as kind van de brandweer gedroomd, voor ’k de brandweer ooit gesien
had.”
„... Nou dat sou ìk wel is wille sien,” glimlachte juffrouw Doedelaar
èrg ongeloovig.
„Nou maar ’t wàs soo.”
„... En je hoeft niet eens van paarle te droome,” vulde Georgine aan:
„brillante die zal u toch wel is gezien hebbe—die zijn óok trane... En
dan heb je muize: da’s armoe, net zoo as goud... en luize da’s
ziekte”...
„... Enne koek niet te vergete,” viel juffrouw Stengevis haar in de
rede: „as je van kòèk droompt krijg je ’n siekte... Me man droomde van
koek en twee dage later had-ie ’n aambeie van belang.”
„... En weet je wàt geluk is?... Soldate... en spinnekoppe”...
„Kijk nou is an,” glom juffrouw Doedelaar achter den kiespijndoek: „’k
kan d’r ’n èed op doen datter zóó’n kanjer van ’n spin op me hoofd sat
vannacht... Da’s dan geluk, hè?... En hoe zit dat dan met die gouwe
bergen en die gouwe poes... Onsin is onsin... Me man en ikke geloove an
geen god, an geen koninge, an geen duvel, an niks.... Wij lese allebei
De Rooie Duivel.... Hèhèhè-è-è!”
Haar lach van voldoening nu ze zich zoo weergaas-brutaal èn òngeloovig
toonde, kwebberde achter den kiespijndoek.
„Lache om sulleke dinge is geen kunst,” verdedigde juffrouw Stengevis
met ’n bits trekken van den blauwigen neus: „je kan best van geluk
droome terwijl je arremoe heb.... Hoeveel mense die niet te vrete hebbe
sijn d’r niet gelukkig, niewaar? Is dat nou soo niet? Ik ben niet rijk
en tòch gelukkig.... En jij Sorsien?”....
„Nou èn òf!”, zei Georgine: „ik zeg u dat droome uitkomme. D’r is nog
véél meer. En let d’r nou maar is op nou u ’t weet.”
„O soo,” zei juffrouw Stengevis: „heb u wel is van essetee gedroomd?”
„Van essetee—niet da’k weet.”
„Nou esse-tee da’s óók geluk.”
„Enne as je droomt dat je over ’n groot water gaat, over de see
bijvoorbeeld dan hè je ’n groote sonde op je gewete.”
„Got, da’s wel aardig,” zei juffrouw Doedelaar den doek verknuffelend.
„En”—zei weer juffrouw Stengevis....: „... honde dat wil segge dat je
met trouwe mense omgaat.”
„Zie je,” kleflachte juffrouw Doedelaar weer: „daar hè-je weer soo ies:
van me hond die jongen mot, droom ’k dikkels, hoe kan je dan met
valsche en trouwe mense omgaan, as je van ’n kat èn ’n hond droomt! Is
’t nou waar of niet?”
„Kan je niet met valsche èn met trouwe mense tegelijk omgaan,”
verklaarde juffrouw Stengevis: „nee, díé is goed—nou, ik ga met àlles
om, met valsche én met trouwe—en jij Sorsien?—en soo sal ’t wel bij
ieder mens sijn—is ’t niet?—As u niet an droome gelooft—geloof u dan
niet da-je ’n mensch sijn karakter kan sien uit de lijne van sijn
hand?”
„Nee, daar geloof ’k niks van.... Dat sijn van die dinge uit de
middeleeuwe.... Ik geloof an niks,” pootig-beweerde de barbiersvrouw.
„Mamma!.... Mamma!.... Hè, toe geef u nou me nachtpon”....
„Niet zoo dwinge, Ka!”
„In ’n mens sijn hand ka-je alles sien—niewaar Sorsien?—Dat vin je al
bij Koning Salomo, hè?.... Nou en wat staat ’r in ’t testament?.... In
’t boek Job?.... Nou?”—Even zweeg ze, om met dichtgesmakte lipjes de
kamer triomfantelijk-wijs rond te kijken:——„In ’t boek Job staat: „God
die het in de hand van alle mense de teekene geschreve.... opdat ieder
sijn lot kan leere”.... Dat mot je toch niet uit vlakke, niewaar?....
In ’t testament staat niks of ’t is waar.... Sommige dingen ka-je al
van buite sien... Bijvoorbeeld”—even loerend naar de rooie dikke
handjes van juffrouw Doedelaar—„om soo van buiten te sien heb-u ’n
vochtig temperement.”
„Hè-hè-hè-èèè!” bobbelde juffrouw Doedelaar met veel pret—„wat is
vòchtig, juffrouw?”
„Nou da’s koel.... Mense met korte dikke hande hebbe ’n vochtig
temperement—dat kompt dikkels uit. Meneer, bijvoorbeeld”—hier schrikte
ze Scherp op, die achter z’n krant te gnuiven zat van pleizier: „meneer
die het vèèl te lange hande—da’s sooveel as spotzucht en soms—maar dat
slaat natuurlijk niet op meneer—en soms geslepenheid en bedrog.”
Scherp en ik kregen ’n proestbui.
„Nou tòch is ’t soo,” hield juffrouw Stengevis vol, blij dat ze de
algemeene attentie had en met ’n sterker velgerimpel om den
vouwbeenneus:.... „D’r sijn soo’n boel dinge, waar je eerst om lacht en
waar je later van huilt.... Heb-u nou bijvoorbeeld juffrouw”—da’s weer
tot juffrouw Doedelaar, die net meelijdend ’t hoofd schudt—„geen
moeilijke bevalling gehad?”....
„Ja, dà’s waar,” bevestigt juffrouw Doedelaar èrnstig-verrast: „en wàt
’n moeilijke.... de dokter most de tang gebruike.”
„Nou sie je,” triomfeert wèèr juffrouw Stengevis: „da was nou an uw
vingers te sien en dat kompt meestal uit, niewaar Sorsien, vrouwe met
heele korte vingers, die bevalle altijd moeilijk en gaan ook wel is
dood in d’r kraambed.—Meneer”—da’s tegen mij—„die het slanke vingers
met groote geledingen, dat wil segge dattie ’n hoogvliegende geest het,
gepaard met boosheid en vermetelheid... Ja lach u maar... Se lache
allemaal as se ’t voor ’t eerst hoore.... Sorsien, die het witte stippe
op d’r wijsvinger—weet u wat dat segge wil?.... Dat wil segge eer en
waardighede”....
„En ’n zwarte stip?” lachte Scherp smakelijk, zijn hand onder de lamp
houdend.
„Swarte stippe sijn ’n slecht voorteeken... ’t Sou me niks verwondere
as u.... maar u mot ’r niet boos om worde.... as u nog is in de
gevangenis kompt.”
„Voor béértjes: Nou dàt kan wel! Hahaha! Hahaha!”
„Hahaha!”
Een oogenblik schateren we ’t uit.
„Nou seg u mijn dan is uit de lijne van me hand,” zegt juffrouw
Doedelaar, tegen mij knipoogend: „dan wil ik wel is wete hoe ’t met me
leve staat.”
„Sie u,” zegt juffrouw Stengevis, terwijl ze ’t rooie, vette handje in
haar eene kalkhand houdt en met den wijsvinger van de andere de lijnen
aanwijst:—„Dà’s de Venusberg.... daaromheen loopt de lefenslijn... da’s
de voornaamste lijn... da’s de lijn waaran je alles sien kan”...
„Hè-hèhè-èèè-èèè!”—giegelt juffrouw Doedelaar achter den kiespijndoek,
met een pogen om haar groote belangstelling achter drukte van praten te
verbergen: „en wat lees u d’r voor wijs in, hèhè-hè-èèè!”
„... Uw lefenslijn is lang en dun—da’s van ’n bedaard karakter en lang
lefen...”—molligjes, viezeris, rimpelt het witte vel om den neus en de
kalkhanden betasten het rooie vleeschpootje... „—da’s de natuurlijke
lijn, die begint vlak onder de berg van Jupietèr... sie u... die is
kort bij u... da’s aanleg voor een beroerte... sie u... dat wil niet
segge dat u ’n beroerte hèppe sal, maar u het d’r anleg voor...”
„Nou je voorspelt me wat, hè-hè-hè!”
„... Uw lefenslijn wordt van ’n andere lijn doorsneje... da’s ’n
toefallige siekte... sie u... da’s kiespijn... en da’s de lijn van
Saturnus of de gelukslijn... sie u... die kronkelt in de verdieping,
da’s arremoe, siekte en hoofdpijn”...
„Nou da’s ’n heeleboel voor me geld... Wie gelooft nou sùlleke
onsin!... Me man en ikke geloove an geen god en geen duvel... Dat is me
soo ies... anleg voor ’n beroerte, arremoe, siekte en hoofdpijn... Ik
kom nog is terug, seg!... Wat seg u meneer?... Hè, wat ’n
bijgeloovigheid!”
Sipjes kijkt ze over den kiespijndoek, zuur lachend, druk in haar
ongeloof.
„En ’t kompt altijd uit, niewaar Sorsien?... ’k Heb is ’n kemiek
gekend—je weet wel wie, Sorsien—, die had vereelte puiste in sijn
lefenslijn en die het later ook ’n moord begaan, niewaar Sorsien—die
stak ’n vrouw waarmee die leefde met ’n mes in d’r sij dat d’r
ingewande d’r uithinge—en as d’r rooie lijne op de natuurlijke lijn
sijn, dan heppie ’n moordenaar voor je... Vraag is an Sorsien, die het
’n plotseling afgebroke lefenslijn... Vraag d’r is of ze niet gelooft
dat se plotseling an d’r end sal komme...”
„Ik geloof d’r waarachtig in,” zegt Georgine met groote overtuiging.
„Nou maar juffrouw, daar mòt u niet in geloofe... sulleke onsin... daar
sou je siek van worre—as je d’r an geloofde...” adviseert juffrouw
Doedelaar.
„Seg dat nou niet,” vermaant juffrouw Stengevis: „d’r sijn meer
bofennatuurlijke dinge... Bij ’n man die met sijn eigen dochter geleefd
het—’t is gebeurd, hoor! ’t Meissie was swanger van ’m!—vonde ze in de
gelukslijn ’n witte snee...”
„Nou maar ’k vin ’t alle-jezische-larie... Je levenslijn afgebroke...
Hèhèhèhè-èèèè! Hoe is ’t gosmogelijk!” lacht de barbiersvrouw,
zenuwachtig-druk.
„Nou en ik gelóóf d’r an,” herhaalde Georgine.
„Kom juffrouw wees wijser.”
„Ja, ja,”—knikkelt juffrouw Stengevis: „je mot maar ongeloofig sijn...
U is de eerste en de laatste niet... De profeet Jesaia... wat sei
die?... Die sei... Uwe hand verkondigt, dat gij lang lefen sult.”
„Ach met die profeete!... Hermans van De Rooie Duivel da’s geen
profeet... En die bemoeit zich met de mindere man!... O soo!... Kom Ka,
hebbie je nachtponnetje?...” Er is iets van ruzie in haar toon nu haar
hand niet fortuinlijk is.
„Dag mamma,” wenscht Kaatje, blind van slaap.
„Dag snòèt—bè-je ’t kind van mamma?... Zal je zoet slaapies gaan doen?”
„Ja mamma...”
„... Enne morgen zal ’k wat lekkers in je trommeltje legge, hoor.”
„Willik meneer is in sijn hand kijke,” smoezelt juffrouw Stengevis,
even naar Scherp kijkend, dan naar de kopjes, dàn naar ’n prent.
„Dànk u,” zegt Scherp, grinnekend. „De gevangenis is al welletjes.”
„O soo,” valt juffrouw Doedelaar zurig uit: „meneer is net soo wijs as
ik... Sulleke ònsin—got watte-’n onsin—hoe haalt ’n mens ’t in s’n
hoofd om an sulleke onsin te geloove.”
„Da’s nou maar omdat u gelukslijn niet gunstig staat,” begint juffrouw
Stengevis weer, een weinig valsch. De eerste de beste barbiersvrouw die
je met zoo’n arrogantie tegenspreekt!
„Op me woord van waarachtig niet. Nou as u dàt denkt, dan het u ’t glad
mis. Ik gloof an niks—an niks van die kul.—Je komt altijd bekocht uit,
as je an die lutteputtigheid gelooft... Op de kermis hadde se me eens
voorspeld da’k met ’n offesier sou trouwe... sulleke kies van die
mense... Jeesis nog toe!... Met ’n offesier! ’t Is se allemaal om je
dùbbeltjes te doen...” Dat klinkt als een beleediging.
„Nou,” zegt juffrouw Stengevis, gepiqueerd-ingehouden: „elk sijn meug
sei de boer én die vrat essetee.”...
„Nou laat mijn dan maar essetee vrete,” valt juffrouw Doedelaar vinnig
uit: „essetee is ook ’n eten! Hèhèhè! Mijn man die seit altijd:—Pas op
de cente; da’s àlles!—Ga je mee Ka?—Seg de heere goeiendag?” Er is even
een stilte van vrouwen die slàg geleverd hebben. Dan zegt ze weer
rustig tot Georgine: „Juffrouw u mot ’r an denke om meneer s’n schoene
vóór de kamerdeur te sette en niet voor de voordeur, de eerste de beste
die ’s morges ’t portaal in loopt sou se anders kenne gappe, niewaar,
as me man d’r niet op let.”
„O, da’s goed. Dank u.”
En die laatste woorden vormen een gèbèùrtenis.
De oogjes van juffrouw Stengevis flitsen in ééns op uit hunne doellooze
dwaling, gluren schuinweg naar juffrouw Doedelaar.
Georgine is van kleur verschoten.
„Frits poest se anders wel netjes, niewaar meheer?... Ach as u ’m ’n
footje in de maand geeft, gaat-ie voor u door ’t vuur.—Nou Ka—Nou gààne
wij.—Lekker met Netje in één bed, hè?...”
„Dag mamma. Dag oome Alfed. Dag moeder. Dag meneer”...
Juffrouw Stengevis wrijft met een kalkhandje over den mond. Nou wèèt ze
door een toeval hetzelfde wat papa en mama Casper weten, het gróóte
geheim van den meneer met wie Georgine het hóúdt,—want niewaar às
elleke morge de schoene van ’n heer voor de deur staan... Nou en sóó’n
ontdekking is wel ’n visite waard... En op soo’n lollige, stiekeme
manier als je ’t merkt... En soo’n sodejuus schandaal van ’n getrouwde
vrouw... en hoe se verneukt is geworde op die middag toen se wou wéte
of die meneer Spier bij Sorsien bleef eten... Maar nou wist ze. Nou
wist ze...