Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a
patre luminum. Huius patris datum optimum, post passionem et gloriosam
resurrectionem et ascensionem domini nostri Iesu Christi, omnes regiones
proueniens, qui omnes homines uult salvos fieri, ad orientalem
Hungarorum regionem usque defusum est, quos Iesus Christus, qui est deus
optimus, non in propria regione, in aliena que Sclaviania nominatur,
post multos labores et erumnas ad fidem catholicam mirabili sua
prouidencia uocare dignatus est.
* * * * *
(1) _De Aquila rege_. Cum autem rex eorum qui Aquila proprio nomine
nuncupabatur, esset locupletatus argento et auro et gemmis, hominorumque
animalium uolucrum ac bestiarum siluestrium maxima multitudine, ita ut
delicie mundi ex omni parte ei affluerent, exaltatum est et elauatum est
cor eius, et decreuit in animo suo ut omnia regna terrarum et omnes
naciones consurgeret et suo imperio subiugaret. Exit edictum ab ipso ut
omnes naciones super quas timor eius erat ad bellum ualidum parati et
armati congregarentur. Quod cum convenissent et innumerabiles campos
onerassent, elegit acies de uiris strenuissimis et ad bella
promptissimis, a nemine consilium disquirens, ne quis sibi ob pigriciam,
uel amore possessionum, uel dolore uxoris aut puerorum suorum
dissuaderet, sed cum probitate cordis sui et corporis constancia
consilium iniens, contra Lithuam acies mouit, quos statim oppressit et
omnem terram uastavit. Quibus subiectis Scuciam, ubi sanctus Brandanus
requiescit, intrauit, et sue potentie suppeditauit. Inde uero Daciam
ingrediens cum ipsis conflictum habuit, quibus terga uertentibus multos
occidit, reliquos suæ dominacioni subdidit. Congregatis autem carinis in
Dacia mare ascendit, et ubi fluuius qui Rhenus dicitur mare intrat, per
Rhenum exectis remis Theutoniam ingressus est, et ad Coloniam ciuitatem
egregiam ueniens tentoria fixit.
(2) _De occisione XI uirginum millium_. Mox illi contra occurrunt XI
millia uirginum, uisitatis liminibus sanctorum apostolorum Petri et
Pauli de Uerona ueniencium. Quas cum uidissent perterriti sunt custodes,
et celeriter nunciant regi, quia nondum aliquis perturbauerat, postquam
Allemaniam intrauerat. Rex et acies subito territi contra uirgines
Christi exierunt, et eas cedere ceperunt. Cum autem fere omnes cese
fuissent, et rex ipse ad uirginem christianam Ursulam appropinquasset,
et eam intuitus fuisset, et quod uirgo non uir esset cognouisset, dixit
ad eam: O si ad nostram regiam magnificentiam tam tua nobilis uirginitas
nuncium direxisset, et nobis tuum gloriosum aduentum significasset,
nunquam nostrum militum ferocitas tuas acies occidisset. Unde quia hoc
per ignoranciam factum est, noli de tuis collegis tristari, sed magis
consolari, quia mihi copulaberis et regina omnium regnorum eris. Cui
respondens beata Ursula dixit: inique canis ferox et audax. Ego regi
Cesari copulata sum, te autem qui est draco iniquus uorans christianos
ut diabulum despicio. Quod cum uituperatum coram exercitu suo se
cognouisset, rex iratus uehementer decollari eam percepit cum reliquis
uirginibus suis. Una autem cui nomen erat Cordula, inter funera uiua
latitabat. Cum autem media nox esset descendit Iesus Christus cum luce
clara et angelis canentibus, et deportauit animam sancte Ursule et
animas sanctarum uirginum ad regna celorum. Quod cum uidisset sancta
Cordula lacrymari cepit amarissime, quod sodales suas dereliquisset.
Mane autem facto statim surrexit, et per funa deambulare cepit. Quod cum
uidisset quidam paganus, gladio caput ejus amputauit.
(3) _De uictoria Aguile regis_. Mouit autem de Colonia tentoria sua ad
Austriam, et ibi pugnavit cum rege Theutonico. Quo deuicto Apuliam
ingressus est. Ibi cum Normandis et Francigenis pugnam habuit, et eos
deuincens sue magnitudini subiugavit. Post hoc montes pertransiens,
Lombardiam planam terram inueniens ciuitatibus multis repletam, muribus
ornatam, turribus altissimis decoratam, terram uastavit, mures
dissipauit, turres confregit, pro iniquitate autem tali plaga dei
appellatus est. Totum autem mundum peragrare uolens et romanum imperium
sibi usurpare cupiens, Romam exercitum suum mouit, et armatus feroci
animo procedebat. Cui in prima stacione nocturni, siue cum in cubiculo
dormiret, per uisum angelus sanctus: precepit tibi dominus deus Iesus
Christus, ut cum ferocicitate tua ciuitatem sanctam Romam, ubi
apostolorum meorum corpora requiescunt, ne introeas, sed reuerte et meum
electum regem Casimirum, qui in Sclauonie et Chruacie partibus toto
cordis ac mentis affectu fideliter seruiuit, et in eis qui ipsum
tradendo turpiter occiderunt, ulciscere. Quia dixerunt nunquam rex erit
super nos, sed nos ipsi regnabimus. Generationem autem tuam post te in
humilitate Romam uisitare et coronam perpetuam habere faciam. His dictis
discessit angelus. Cum autem mane factum esset, rex mouit exercitus suos
in ciuitatem quæ Uenetia uocatur, et inde progrediens uenit supra littus
maris, ibidemque ciuitatem nouam edificauit, eamque ad honorem nominis
sui et ad memoriam posterorum Aquileiam nominauit, unde ab Aquila rege
Hungarorum nomen sumpsit. Mouit autem inde se et exercitus suos, et
pertransiuit alpes Carinthie, et uenit in terminos Chruacie et Sclauonie
inter fluuios Sauam et Drauam. Ibique occurerunt ei principes Chruacie
et Sclauonie, et direxerunt acies, et refulsit sol in clypeos aureos, et
resplenderunt montes ab eis. Et fecerunt conflictum magnum octo diebus.
Tradidit autem eos deus in manus Aquile regis propter regem eorum
Casimirum, quem tradiderunt et turpiter occiderunt. Cesi sunt autem
Sclaui et Chruati, alii fugierunt, alii in captiuitatem ducti sunt.
Cum autem post uictoriam fluuium qui Draua dicitur pertransisset, et
uidisset terram planam atque frugiferam, et post XXV annorum curriculum
ab egressu terre sue orientalis Ungarie computasset, et post tantorum
bellorum uictorias se debilitatum presensisset, quid agere deberet
cogitare cepit, utrum in terram propriam redire, uel istam occupatam
possideret. Unde cum multos dies in cogitatione et tristicia duceret
rex, hoc ei bonum uisum est consilium, si uxores Sclauas et Chruatas
copularet, ita terram in pace et quiete possideret. Quod cum retulisset
exercitui suo, placuit omnibus consilium. Obambulauit autem terram et
delectabatur in ea, quia terra promissionis, tanquam terra israelitico
populo. Missis autem nunciis suis accepit a principe Sclauorum filiam de
tribu eadem, et copulauit sibi eam in uxorem, similiter et exercitus
ejus de eadem tribu uxoribus copulatus est. Pertransiens autem Danubium
inuenit terram planam et campestrem, herbisque superfluis uirentem,
pastoribus et pecudibus seu jumentis et poledris indomitis plenam. Nam
in terra hac solum pastores et aratores morabantur. Rex uero Sclauonie
et Chruacie circa mare delectabatur in ciuitate que Sipleth dicitur,
quam sanctus Paulus apostolus ad fidem christianam conuertit, et ipsam
episcopalem cathedram V annis tenuit, deinde ordinato episcopo Romam
peciit.