Swelwn echrysa golwg,
Gwael iawn ddrych y galon ddrwg:
Calon afradlon o fryd,
Annuwiol heb ei newid:
Calon yw mam pob cilwg,
An-noeth drefn, a nyth y drwg;
Drwg ddi-obaith, draig ddiball,
Pwy edwyn ei gwŷn a’i gwall?
Effaith y cwymp, a’i ffrwyth cas,
A luniodd pob galanas;
Grym pechod yn ymgodi,
A’i chwantau fel llynnau lli;
Glennydd afonydd y fall,
Dengys bob nwydau anghall;
Dîg-ofid yn dygyfor,
Tân a mŵg, fel tonnau môr:
Uffern yw hon, o’i ffwrn hi
Mae bariaeth yma’n berwi:
Ysbyty, llety pob llid,
Gwe gyfan gwae a gofid;
Trigfa pob natur wagfost,
Bwystfilaidd ’nifeilaidd fost:
Treigle a chartref-le trais,
Rhyfeloedd, a phob rhyw falais;
Rhial pob an-wadal wŷn,
Ty ac aelwyd y gelyn.
Meirch, a chwn, a moch annwn,
Sy’n tewhau yn y ty hwn,
Seirff hedegog mewn ogo,
A heigiau dreigiau blin dro.
Pob lleisiau, arw foesau’r fall,
Sy’n dwad i swn deall;
Swn t’ranau, sain trueni,
Swn gofalon greulon gri:
Melin wynt, yn malu’n wâg,
Rhod o agwedd rhedeg-wag;
A’i chocys afaelus fôn,
Yn troi’u gilydd trwy’n galon;
Drylliad, ag ebilliad bach,
Y maen isaf, mae’n hawsach,
Na dryllio, gwir bwyllo i’r bon,
Ceulaidd, drygioni calon,
C’letach a thrawsach ei thrin,
Mewn malais, na maen melin.
Llais hen Saul, a llys hwn sydd,
Fan chwerw, o fewn ei chaerydd.
Ni all telyn a dyn doeth,
Clywn, ennill calon annoeth.
Och! ni byth, achwyn y bo’n,
Wrth goelio, fod fath galon:
Gweddiwn, llefwn rhag llid,
Yn Nuw, am gael ei newid.
Nid oes neb a’i hadnebydd,
Ond gain y Tad, a’i rad rydd;
A’n gair os daw, gwiw-ras dôn,
A dry’r golwg drwy’r galon:
A drwg calon draw cilio,
Amen fyth, mai hynny fo.
PEDAIR COLOFN GWLADWRIAETH.
BRENIN, USTUS, ESGOB, HWSMON.
Rhyfela, Cyfreithio, Efengylu, Lluniaethu.
_Awyr_, _Tân_, _Dwfr_, _Daear_.
Anadl, Cyfraith, Efengyl, Cnawd.
YN gymaint ag i mi ryfygu argraffu y cyfryw waith distadl ag yw hwn,
oblegyd ei fod yn myned tan yr enw Chwaryddiaeth fe geir amrywiol yn ei
wrthwynebu, canys ni allant oddef i ddim da ddyfod o Nazareth. Fe fydd y
farn arnaf fi, yn enwedig ymhlith dynion ffroen uchel Phariseaidd, a
hidlant wybedyn, ac a lyncant gamel.
Ond yn fwy neillduol, mewn ffordd o amddiffyniad i’m gorchwyl, mi a
ddymunwn ar bob un esgusodi barnu cyn profi y dystiolaeth. Gwaith pawb a
brofir; felly mi a ddymunaf ar y rhai sydd barotach i farnu nag ystyried,
i ddar llen neu wrando yr hyn sy’n gynwysedig; ac yna hwy a gânt adnabod
fod pob gair yn wir at ei achos.
Yn gyntaf, fe ddaw un i adnodd y testyn, ac un dan enw Brenin; ac at
hwnnw, un i ddatguddio amrywiol o’r twyll sydd yn y deyrnas; yn ol hynny,
yr Hwsmon (sef y Cybydd); ac at hwn fe ddaw hen fenyw ddiog. A daw un
dan enw Esgob; ac at hwnnw fe ddaw un i gellwair am le i fyned yn
offeiriad; yn hyn y datguddir y trueni a’r llygnedd sydd mewn gosodiadau
eglwysig. Ac yn ganlynol daw yr Ustus, ac ato ef yr Hwsmon, ym mha le y
dangosir dull y cam-gyfreithiau a’r creulondeb sydd yn y wladwriaeth. A
daw yr Hwsmon i’w ddyrchafu ei hun, mai efe sy’n cynnal pawb; i ba un yr
atebir, na all un alwedigaeth ei chynnal ei hun,—fod sefyllfa ddynol yn
gyffelyb i un dyn, y pen a’r holl aelodau yn gyfatebol i un corff. Daw
yr Hwsmon, wedi ei ofidio gan glefyd, yn ymofyn Doctor, ac yn addunedu,
os cai hoedl hwy, y byddai yn ddyn duwiol; ac y mae yn ymddarostwng i
ychydig o enw diwygiad; ond pan gyntaf y gwellhaodd o’i glefyd, y mae yn
myned waeth nag o’r blaen, ac yn y diwedd yn marw yn druenus. Yn y modd
hyn y mae’r llyfr hwn yn treiglo.
Nid oes gennyf ond ei adael i’ch barn chwi oil, gan obeithio nad oes neb
mor foethus na allant “brofi pob peth, a dal yr hyn sydd dda.”
Yr eiddoch oll, &c.,