SALOMO: Prospiciendum nobis est, ne pro argumento1 assumatur, quod erat
concludendum, scilicet Jesum, quem pro Deo colitis, esse Deum. Ac
primum illud christianorum veterum theologos fefellit, quod non
perceperunt vim Hebraicae legis, cujus ignoratione tam multa in legum
divinarum interpretatione peccantur, ut quidem2 maxime non facile dici
possit3. Argumento sit, quod Justinus Martyr4, cum ab homine Judaeo
rogaretur, quid vellent Christiani, cum canerent Halleluja et Osianna,
respondit5: Laudate concinne et magnitudo excellens, quo quid ineptius?
Nam vox Hallelu significat: laudate, Jah: Deum, vox Hosia: serva, nah:
quaeso.
1. Addunt alii: _id_. 2. Alibi: _quod_. 3. Alii: _potest_. 4. In
quaest. 10 ad orthodox. 5. Addit alius: _significare_.
CURTIUS: At D. Hieronymus, cum a Judaeis irrideretur, quod quid esset
Hosianna nesciret, in Judaeam usque profectus, Judaeos ipsos in eo
genere facile superavit.
SALOMO: Illud admonendum putavi, quod Messiae vox, quid significaret,
veteres Latini et Graeci non satis intellexerunt1; est enim2 Messias
nihil aliud, quam unctus, et quoniam reges ac principes inungi
solebant, Messiae dicti sunt3. Quam vocem4 interpretes LXXII χριστὸν
206 reddunt5, non χρηστὸν, ut olim putabant Graeci. Ex quo adversarii,
in contumeliam Christi, togati hominis statuam altero pede mancam et
auriculis asino consimilibus6 fingebant vel librum manu tenentem, cum
hac epigraphe: Christus! Quod vero Messiae vox populi principem
significet, ex eo satis intelligitur, quod David Sauli satellites
increpans: _Cur_, inquit7, _praesidium Domini nostri8 Messiae
deseruistis?_ Idem, iratus ei, qui Sauli ab hostibus caesi caput
secuerat9: _Non veritus es_, inquit, _inferre manum Messiae?_ Item cum
Samuel Eliabum, Davidis fratrem primogenitum, intueretur: _Certe_,
inquit, _hic est Messias Dei._10 Quin et Samuel et David se ipsos
vocant Messias. Fuisse autem quam plurimos Messias, docet Nehemias in
concione post reditum ab exilio: _Tu_, inquit11, _populo tuo plures
Messias dedisti, qui ab hostibus illum vindicarent._ Nam vox משּׁיח,
quam interpretes LXXII reddunt χριστός, eadem usurpatur hoc versu: _Ne
attingite Christos meos, Messias meos12._ Id13 autem explicat Samuel in
maxima populi concione, priusquam regem designatum renunciaret: _misit
dominus14 ad populum Messias Jerubbahalem, Jephtham, Samuelem._
Falluntur15 igitur, qui unum tantum Messiam esse aut fore arbitrantur.
Omnium tamen16 errorum nullus fere capitalior est, quam eorum, qui
putant, eum Messiam, quem venturum speramus, Deum fore; gravius tamen
mihi peccare videntur, qui Messiam, quisquis fuerit aut venturus sit,
humani generis servatorem appellant, cum tamen nihil aliud futurum17
speremus, quam hominem ex homine, ducem belli strenuum fore, qui
Israëlitas, huc atque illuc dispersos ac dissipatos, in Palaestinam et
avitas majorum sedes reducat18 et ab imperioso aliorum19 dominatu
vindicet, quales fuere Moses, Josua, Maccabaei ac principes omnes, Dei
munere majoribus nostris concessi. Nec desunt, qui Messiam ab Helia
unctum iri putant. Ac tantum abfuit, ut Jesus vester majores nostros a
servitute Romanorum20 vindicarit, ut etiam a praeside provinciae caussa
cognita servili supplicio fuerit affectus.
1. Alius: _intelligerent_. 2. Alibi: _autem_. 3. 2 Regum 9, 1. 4.
Alius: _Quum vero_. 5. Alibi: _reddiderunt_. 6. Alibi: _consimilem_,
vel: _similem_. 7. 1 Regum 1, 34. 8. Alius: _vestri_. 9. 1 Regum 26, 9.
10. 1 Regum 26, 16. 11. Psalm. 6. 17. 83. 88. 12. Psalm. 105, 15. 13.
Viginti haec proxima verba desunt in alio codice. 14. Alius: _Deus_.
15. Alibi: _Fallunt_. 16. Alii: _autem_. 17. Alii: _venturum_; vel
deest hoc verbum. 18. Alius: _educat_. 19. Alibi: _impiorum_. 20. Deest
alibi.
CURTIUS: Illud est pingui Minerva Messiae arcanum ad principes et
tyrannos adducere velle, quod quidem arcanum plane divinum nemo
percipiet unquam, nisi id ei divinitus tributum fuerit1 et concessum.
_Nemo_, inquit Christus, _venit ad me, nisi pater traxerit eum2._