CURTIUS1: Neque vero ecclesiam invisibilem electorum probare possumus,
ut qui ab ecclesia Romana defecerunt, sed visibilem tantum, a qua nemo
nisi sponte segregatur i.e. qui Deum aeternum repudiat, ut res genitas
amplectatur aut cum illis creatorem conjungat2.
1. Deest in aliis codicibus. 2. Alibi: _aut ... amplectitur ...
conjungit_.
OCTAVIUS: Veram Dei ecclesiam Ismaëlitarum esse facile1 convinci
potest, sive amplitudine regionum, quae sunt infinitae, sive origine
Abrahami, a quo Muhammedes Ismaëlita2 genus ducit, sive Dei aeterni
cultu, quem unum sanctissime adorant, sive execratione idolorum ac
imaginum, quas et publice et privatim abominantur, sive puritate
doctrinae, quae inexplicabilium quaestionum latebras, quibus caeterae3
religiones misere conflictantur, suo splendore diluit, sive legis
exsequendae facilitate, quae major esse non potest4.
1. Alibi: _fere_. 2. Alibi: _Ismaëliticum_. 3. Alibi: _exterae_. 4.
Alii: _possit_.
CORONAEUS: Si veram ecclesiam latifundiis metimur, ecclesia Christi1
longe superior futura2 est, tum antiquitate temporis, tum multitudine
populorum, tum principum pene omnium consensu. Nihil enim verius a
Seneca dici potuit, quam pessimi argumenti esse turbam, ac propterea
Pythagoras3 sequi vetuit viam popularem, i.e. ἐκτὸς λεωφόρου βαδίζειν.
Et certe viam regiam ac latissime patentem ad inferos deducere, nunquam
verius ac melius perceptum4 est, quam Noachi aetate, cum5 in ejus unius
familia ecclesiam dei constitisse planum sit. Cum autem Christi cruore
fundata sit ecclesia vera, quae in apostolorum, martyrum, confessorum,
pontificum continua quindecim seculorum serie6 floruit ac praecipuam
Romanae sedis dignitatem obtinuit, quis dubitare jure queat, hanc, quam
Romani pontifices tuentur, verissimam ac sanctissimam ecclesiam, ut ne
Lutherus quidem ipse dubitavit, sed aperte7 confessus est. Quamquam8
non video, quam ob rem Agareni de multitudine9 populorum aut regionum
gloriari debeant, 204 cum religio christiana nostro saeculo propagata
sit in omnes orientalis et occidentalis Indiae latissimas regiones,
Europa triplo majores, et antea ignotas mundi plagas pervaserit.
1. Alii: _Sathanae_. 2. Alii: _natura_. 3. Laërtius in Pythagora;
Clemens Alex. in Strom. 4. Alibi: _praeceptum_. 5. Desunt haec septem
sequentia verba in alio codice. 6. Alibi: _fere_. 7. Deest alibi. 8.
Sequentia haec verba ad finem usque interlocutionis desunt in alio
codice. 9. Alibi: _amplitudine_.
FRIDERICUS: De quatuor religionum generibus, scilicet Judaeorum,
Christianorum, Ismaëlitarum, Paganorum, plures unâ verae esse non
possunt. Pagana quidem a se ipsa refellitur, Ismaëlitarum vero, quae
Muhammedem conditorem arcessere1 solet, ineptior est, quam ut
argumentis refutari mereatur. Itaque contentio nobis praecipua est cum
Judaeis, qui de librorum sanctitate et antiquitatis origine gloriantur.
Primo igitur abs te, Salomo, peto, si Christum verum Deum esse
certissimis argumentis ac testibus omni exceptione majoribus
demonstrari possit, num christianam ecclesiam, cujus caput est
Christus, veram esse fatebere?