TORALBA: Mihi quidem Plato1 sapienter dixisse videtur: parentem
universitatis invenire difficile est et cum inveneris pervulgare nefas:
τὸν μὲν οὖν πατέρα τοῦ παντὸς εὑρεῖν τε ἔργον καὶ εὑρόντα εἰς πάντα
ἀδυνατὸν λέγειν: non quia nefarium sit, ut plerique Tullium Platonis
interpretem voluisse arbitrantur, sed ne minus latine redderet τὸ
ἀδύνατον impossibile, ut eodem sensu Horatius: _Tu ne quaesieris, scire
nefas, quem mihi, quem tibi finem Dî dederint_, quia vulgus rerum
sublimium splendorem oculis caligantibus ferre non potest, aut si quis
acutius videat, nullius tamen est tanta vis eloquentiae, ut divinae
majestatis arcana complectatur, sed multa peccari2 necesse est. Ac
propterea Plato3, cum de angelis, quos ubique 126 Deos appellat,
quaestio incidisset: Per Deos, inquit, quaestionem de Diis cohibeamus,
de iis enim loqui metuo. Itaque praestabilius4 est, omnino tacere, quam
temere de re omnium sacratissima5 aut non satis pro dignitate
disputare.
1. In Timaeo. 2. Alibi: _precari_. 3. In Cratylo. 4. Alibi:
_probabilius_. 5. Alius: _sanctissima_.
SALOMO: Mihi quoque de religione1 sermonem serere, periculosum semper
visum est, tum quia de Deo aliter quam pro dignitate loqui, grave
scelus est, tum quia nefas est, cuiquam pietatis opinionem,
qualiscunque etiam sit, eripere, aut religionem cujusquam argumentis in
dubium vocare, nisi melius quiddam te2 persuasurum3 confidas. Omitto
illud, quod multis exitio fuit, cum alios de suscepta religione
deturbare conarentur, neque id praestare potuissent. Cujus rei cum
multa sint exempla, tum vero nullum gravius, quam Flori, Judaeae
praesidis, quem nostrae gentis pontifex maximus jure amicitiae cum ad
unius aeterni Dei cultum pertrahere et ab inanibus idolis revocare
conaretur neque id persuadere potuisset, capitales inimicitias cum
potente adversario contraxit, unde gens nostra tot ac tantis bellis
postea conflictari coepit, ut amissa libertate ac sedibus avorum,
durissima servitute a Romanis opprimeretur.
1. Alius: _religionibus_. 2. Alius: _nisi me quiddam a te_. 3. Alibi:
_persuasum_.
SENAMUS: Ut religio nova melior ac verior sit vetere, non tamen
evulganda mihi videtur, quia non tantum utilitatis allatura videtur
nova religio, quantum ex ipsius novitatis contemtu detrahitur de
pietate veteri, aut certe de mortalibus necessario numinis metu. Ut si
quis aedificii sua vetustate caduci lapides angulares mutare velit,
temere fecerit. Illud1 etiam periculosius, quod mutationem religionis
sequatur2, fere conversio ac miserandi rerum publicarum exitus,
gravissima bella, graviores etiam calamitates a popularibus morbis, a
daemonum vexatione.