TORALBA: Profecto Thomas Aquinas, Aristotelis sententiam secutus,
confitetur, intelligentias coelestes, seu angelos seu mentes separatas
appellare libet, corporibus coelestibus adjungi. De duobus igitur
alterutrum necessarium est, aut plane uniri ad unius animati corporis
hypostasin constituendam, aut penitus a coelestibus corporibus esse
avulsas. Quodsi uniuntur ad animal constituendum, illud est rationale
aut irrationale, non hoc, igitur illud. Si vero coelum non est eadem
unius1 animati corporis hypostasis, neque idem corpus naturale ex
intelligentia et coelesti corpore constans2, profecto 94 necesse est,
orbium coelestium cursus esse violentos, non naturales, ac moveri ab
extrinseco motore, erga mobile ut angeli erga sidus, opifices3 erga
machinam, i.e. incorpoream substantiam abstractam nec coelo concretam
corpus coeleste naturale et exanime circumagere, quoniam nulla corporis
naturalis unio sine concretione existit. Cum autem nihil admirabili
coelestium orbium conversione constantius sit, relinquitur, motus
coelestes non esse violentos i.e. ab extrinseco motore, sed naturales,
i.e. ab intrinseca et sibi coëssentiali forma fieri4. Quid enim
violentum in rerum natura diuturnum esse possit? Quanquam mirum est,
Aristotelem5 coelestes naturas exanimes fecisse, nec aliter a mentibus
segregatis circumagi, quam rotas ab opifice, cum tamen non dubitarit,
appellare Deum ζῶον ἀΐδιον ἄριστον, ubique vero animal ex anima et
corpore constare affirmet6.
1. Alibi: _hujus_. 2. Alibi: _constat_. 3. Alibi: _opifex_. 4. Alibi:
_moveri_, vel: _cieri_. 5. De prima philosophia, de praedicamentis, de
anima. 6. Alibi: _confirmat_.
SALOMO: Corpora coelestia ipsaque sidera esse animantia, non modo
Toralbae perspicua facilique1 demonstratione, verum etiam auctoritate
divina constat. Cum Ezechiel in visione divinae2 majestatis rotas, quas
interpretes tum Ebraei tum Chaldaei שָׁמַיִם coelos interpretantur, per
sese moveri diceret, subjecit haec verba: _Quia spiritus vitae3 erat in
illis_4. Ubi aperte refellitur Aristoteles, qui putat coelos
extrinsecus et a motore extrinseco moveri, ac praeter coelos, quibus
spiritum inesse dixit, etiam animalia circa coelos denotavit, i.e.
angelos, deinde supra coelos speciem lapidis Saphirici5, qui ab eodem
chrystallus appellatur, ingens coelum scilicet aqueum, quasi
chrystallus, concreta, sedes Dei praepotentis. Et quemadmodum fontes et
flumina de mari derivantur et in maria refluunt6, praeter id quod a
terris et animantibus ebibitur vel ardoribus exspirat: ita quoque eorum
animi, quorum coelestis est origo, in illum intelligentem ac coelestem
oceanum, ubi stellae fulgent, revolare confitendum est, praeter eos
qui, terrestri labe conspurcati, affigunt humo7 divinae8 particulam
aurae, ut lyricus ille Epicureus scribit. Inter eos tamen, qui
coelitus9 delapsi coelestia repetunt, hoc interesse videtur, quod qui
multos ad verum decus erudiunt, non aliter quam coeli10 splendor, qui
autem ad veram pietatem ac sapientiam divinam, non aliter quam sidera
ipsa conspicui futuri sunt. Sic enim Daniel, Prophetarum princeps, non
obscure, sed aperte scribit. Id enim confirmat Philo Ebraeus11, ubi
haec verba interpretatur: _Intuere stellas, sic erit semen tuum_, non
tantum12 multitudinem, sed etiam felicitatem futuram, significat ad
coelestem animorum naturam.
1. Alii: _facilius_. 2. Alibi: _divina_. 3. Alibi: _quia vita_. 4.
Alius: _quia per sese moveri diceret, vita erat in illis_. 5. Alii:
_Saphirini_. 6. Alii: _defluunt_, vel: _diffluunt_. 7. Alius:
_affligunt hanc_. 8. Alii: _divinarum_. 9. Alii: _coelestibus_. 10.
Haec duodecim sequentia verba desunt in aliis codicibus. 11. In libro:
Quis rerum divinarum haeres. Opp. ejus Graeco-lat. p. 385. 12. Addit
alius: _inquit_.
OCTAVIUS: Hanc profecto disciplinam, ab ultima antiquitate receptam, 95
constat a Chaldais et Ebraeis ad Graecos manasse1: Hipparchus enim
mentes hominum coeli partes esse et in coelestem naturam redire
scripsit, et novam stellam sua aetate genitam et quo die fulsit,
denotavit. Dubitavit etiam, an saepius id fieret. Aristoteles autem
antiquissimam illam disciplinam posteritati traditam fuisse confirmat,
eos scilicet, qui virtutum eximiarum laude claruissent, tandem ex
hominibus angelos fieri, sed pauci quos aequus amavit Jupiter atque
ardens evexit ad aethera virtus.