TORALBA: Tam absurdum est, essentiam infinitam finito corpusculo ad
finitum modum adjungere, quam vim infinitam finitae naturae tribuere,
cum sit eadem contrariorum disciplina. At ineptum est et ab omni
ratione alienissimum, vim infinitam tribuere corpori finito; igitur
ineptum quoque, essentiam Dei infinitam corpusculo, mundo finito
copulare. Atque illud quidem Averroi tam incongruum visum est et
abhorrens a natura, ut Aristotelis sententia repudiata secundae causae
tribueret primi mobilis conversionem. Idem tamen hic sui1 oblitus
mundum aeternum statuit, qua quidem ratione causam secundam, quam
finitam esse fatetur, aeterno (id est infinito) motui2 alligavit, et
eodem relabitur, quo3 Aristotelem delapsum criminibatur.
1. Deest alibi. 2. Alius: _motu_. 3. Alius: _unde_. Ceterum haec
sequentia Toralbae verba in aliis codicibus desunt.
CORONAEUS: Haec quidem demonstratio non minus1 efficax est ad
convellendam Aristotelis et Averrois de mundo aeterno sententiam, quam
superior illa de corporea daemonum et angelorum natura. Deum autem
motorem inquietum2 statuere, non modo a natura divina, sed etiam ipsius
Aristotelis scriptis inter se dissidentibus alienum est. Deos, inquit3,
arbitramur felices ac beatos, sed cum nullis actionibus impediantur,
nec Endymionis in4 morem dormire consentaneum sit, relinquitur5, ut
contemplatione aeterna fruantur. Si Aristoteles Deum contemplatione,
quae a motu quam6 longissime abest, si quiete beata perfrui7
arbitratur, cur illum irrequieto motu fatigat? Dicitur enim post mundi
creationem8 conquievisse, quid a 49 mundo alienius, quam quies? Quae
quum ita sint, consequens est, coelos9 per sese et a forma sibi insita
aut ab angelis moveri.
1. Alibi: _minimae efficaciae_. 2. Alii: _irrequietum_. 3. Lib. 10
Moralium ad Eudemum. 4. Alius: _in modum_. 5. Deest in alio codice. 6.
Deest in eodem codice. 7. Desunt haec sex sequentia verba in eodem
codice. 8. Alius: _conditionem_. 9. Alius: _coelum_.
OCTAVIUS: Video nos sensim a metaphysicis ad physica delapsos, siquidem
demonstratum est, angelos, daemones, mentes humanas corporea
coagmentatione vigere, nec ullam omnino essentiam praeter Deum
incorpoream existere.
TORALBA: Omne metaphysici argumentum ac subjectum ad essentiam
incorpoream spectat. Caetera quia1 corpora naturalia sunt, physicorum
propria dicamus. Angelorum tamen aut daemonum actiones, quae
voluntariae sunt, quis ad naturam pertinere dicat? Perinde non2 est, ac
si quis putet, liberas hominum actiones a voluntate profectas3
naturales esse, tametsi homo, quatenus corpus naturale, physicorum
subjectum erit.