M. A. Den honingh wordt onsuyver afgedaen als hy met onreynen broet
wordt in de ton geworpen en alsoo door gedaen. Van desen saek sullen
wy daernaer spreken.
3do Wordt den bye ongesondt als gy hem jaegt eer hy bequaem is, want
door het jaegen wordt den bye syn volk ontnomen en alsoo onbequaem
om synen broet te besetten. Door de koude sterf hy. Somtyds verweckt
den broet het eeninghe ongesontheydt en vuyligheydt, maer dit is niet
soo schadelyk als die van ongesonde en onsuyveren honingh. Voorts
komt dus, om deselven reden, dat er syn vele van gevoelen (en niet
sonder fondament) dat in koude lentens, als men sterk voert, de byen
meer broet maeken als sy konnen besetten en daerom er veel sterft en
vuel wort. Want dit heb ik ondervonden, dat in een seer koude lenten
dat ik de byen gevoert hadde, op den ondersten randt van het kaer en
het kaer snaegs dikwyls hadde opgestaen, dat dan door de koude veel
broet gestorven was, maer evenwel had dese vuyligheydt geenen schaede
veroorsaekt in dat jaer, omdatter weynig volk in de byen gevonden
wiert. Maer het jaer daernaer was het een goet jaer en heb geen
quaet gevonden, soodat ick vast houde dat desen vuyligheydt door de
byen wordt uytgeworpen en daerom soo schaedelyk niet is als die van
onsuyveren honingh. Voorts om deselven reden ben ick van gevoelen,
dat eenen jaeger of swaerm desen vuyligheydt kan bekomen als hy
op alte natten of kouden grondt staedt; want men siedt dat door
de nattigheyd de kaer van binnen heel grys worden en omdat de byen
uytvlyegen om honingh te haelen, soo wordt door de koude den broet
styef en sterft den broet, wordt somtyds door de byen uytgeworpen,
maer niet altydt. En waer het saeken dat sulken swaerm werde getont,
soo sou den honingh ongesont en onsuyver worden, daerom moet gy de
jaegers en de swaermen op drooge en waermen aerden setten.
4do Anderen syn van gevoelen dat de byen het quaet konnen haelen, of
van de bloemen, of van de andere byen; en desen opinie is waerschynlyk
omdat de ondervynding leert dat de byen die staen onder een en deselven
hut, die een en denselven honingh gegeten hebben, evenwel den eenen
gesont en den anderen ongesont is.
5do Konnen de byen ongesondt worden van het kaer, want is het
een kaer in hetwelcke te voren eenen ongesonden bye is geweest,
het is een groote vrees dat den bye sal gesont blieven, hetgeene
ick door de ondervynding geleert hebbe. Daerom wilt gy sulken kaer
gebruken dan moeten het veel jaeren liedig gelegen hebben, soodat
het geheel uytgedroogt sye, en ontsmet en uytgebrandt. Edoch is het
geraetsaem sulke kaer tot hoegsels te maeken of tot een ander saek te
gebruken. Worden de byen ongesondt, ist ook soms dat gy haer eenen
honingh geeft van eenen ongesonde bye, want desen wordt ongesondt,
besonder want het eenen eerste swaerm of jaeger is; maer aen eenen
naerswaermen is het niet soo schaedelyk. De rede is omdat den eersten
of jaeger met den quaden honingh begyndt te werken en terstondt
broet maekt, en soo is het groot peryckel dat de jonge byen of den
broet worden onsteken. Ter contrarie der naerswaermen heeft eene
jong moer, die ontryndt 10 ad 12 daegen en somtydts langer geenen
broet maekt. Desen jongen moer verteert en suyvert den honingh eer sy
broet maekt, soodat de ondervynding leerdt dat het aen desen selden
schaede doet.
1mo Bemerkt dat den minnaer der byen altydt moet sorgen dat hy wel
voorsien is met goeden en gesonden hoeningh, besonder in het begyn
van het voeren, opdat syn byen niet ongesont worden; want worden sy
ongesont in het begin, dan kander niets goedts van de byen komen,
maer syn de byen gejaegt dan kont gy honingh voeren aen denwelcke gy
twyffelt of weet dat hy niet alte suyver is, want naer het jaegen
maeken de byen geenen broet (omdat sy van de moer berooft syn) en
vervolgens dat desen honingh geenen schaeden doet, want de oude of
vlyegende byen worden door den onsuyveren honingh niet beschaedigt,
maer alleen de jongen of den broet. Dit is een observaetie en
geheymnisse der byen, te weten dat de byen, in het maeken der jongen,
honingh moeten gebruyken; is den honingh onsuyver, de jonge byen
sterven en den bye wordt ongesondt. Vraegt iemant de reden, waerom
dat het meerder de jonge byen als de oude byen schaedt, dan kan ick
geene andere reden geven alsdat de ondervynding sulks leert.
2do Bemerkt dat niet altydt ongesontheydt of vuylligheydt is, dat
sommige byenmans vermeynnen te weten dat als sy een tuytjen in de
raeten gelaeten vynden, in hetwelcke geene bye in is, maer eenen
vuyllen worme, dit een teeken is. Ick denk niet, alhoewel men dit niet
gernen siet, en als dit met den honingh vermeyngt wiert, schaede soude
doen. Eventwel is het geen ongesondtheydt, en als dit verdroogt is,
wort het door de byen uytgeworpen, maer is het opregt vuyl dan heeft
het geenen gelyckenyssen van een bye ofte worm, maer het sit in de
raeten, ick vraeg verschooning voor het woord, gelyk snot, en den
bye is rot.