Gabiing mangitngit. Maó pay paghagtok sa ika 10 ang takna. Pilá dá
ka buok ang bitoon sa Langit. Nagpangilat gihapon. Sa layó, nadungog
ang malanoyng lanog sa usá ka kitara inawitan sa usá ka tingog nga
masulub-on daw sinakit sa gugma. ¿Kinsa siyá? Walá hibaloi. Kahá maoy
pumopuyo sa usá ka diyutayng payag nga nagdamgo sa katam-isan sa
iyang hinigugma. Kahá usá ka kabus nga magdadaró nga nahinumdum sa
larawan sa iyang pinalangga ug, tugob sa kakapoy ug kasubó, migamit
sa matagming tulonggon, aron moduyog sa iyang mga kamingaw.
Kadtong gabhiona, maó ang gisaad ni Koring ug ni Kolás, aron silá
magtagbo pagusab sa kasagingan nga anaa sa luyó sa balay ni Koring. Sa
taliwala sa kahilum niadtong dapita, usá ka tingog nabati:
--¡Koring!
--Akó, Kolás.
--¿Buut ká nga atong hikaplagán ang himaya sa kinabuhi?--nangotana
dayon si Kolás--¿Buut ká nga maato ang langit, ang matuod nga
kalipay ning kalibutan? Nunot kanako. Karong gabii biyaan mo ang
imong kaugalingon ug magpakasal kitá sa atubangan sa Juez de Paz sa
Minganilla ugma sa buntag. Ang tanan hinikay ná; hangtud ang imong
"partida de bautismo" ania ná. Duna nay automobil nga sinabut. ¿Buut
ka?
--¿Nga akó mokagyo? Dili, dili mahimo. Buhat kaná nga kaugalingon sa
mga waláy ulaw. Akó nahagugma kanimo, akong nabati nga gawas kanimo,
walay kalipay kining kasingkasing. Akó walá mahagugma kang Pael ug
kong siya akong gibuut, dili tungud kay may gugma akó alang kaniya,
kong dili aron sa pagpanimalus kanimo. Apan ayaw akog tabana, ayaw
akog pakaulawi sa katawhan. Salig nga akó dili maminyo kang Pael
bisan pa magdapat ang langit ug ang yuta. Akó kay imong gisakit, akó
kay imong gitukmod sa kahiladman sa mga kagulanan, tahura intawon ug
ayaw pasipad-i. Kong ikaw nahagugma kanako, kong matuod ang pulong
mó nga imo nang gibiyaan si Ansat, kong ikaw buut moluwas sa akong
mapintas nga kahimtang, pangayoon ko kanimo nga luwason mó áko sa
maligdong ug matarung nga paagi ug dili mo pakaulawan ang akong banay.
Si Kolás walá makatingog, midukó ug unya miyanghag sa pagtuaw:
--Koring, ikaw maoy usá ka manolonda, usa ka langitnon ... Nan,
¿unsa may atong buhaton karon?
--Ang maayong buhaton maó ang paghulat. Kong ikaw may pagsalig kanako,
hulat sa akong pulong ug karon pauli ná lang una.
Ug nanagbulag silá. Si Kolás mipauli padulong sa ila, ingon man
si Koring.
V
Hapit ná ang kasal ni Koring ug ni Pael. Si Koring, tugob sa kasakit,
miduol sa sulatanan ug nagsulat ning mosunod:
Sugbo, 10 Mayo, 1916.
G. Rafael Errante,
Dinhi.
Maayong higala:--Pahibaloon kó ikaw nga akó dili ná mopadayon sa
atong gikasabutan, nga maó ang kaminyoon. Dili mahimo nako sa
pagbudhi sa akong gugma, sa akong "conciencia". Akó walá
mahigugma kanimo ug usá ka magtiayon nga walá magbinatiay, maoy
magtiayon nga alaut. Pasayloa akó sa akong kalapasan.
Imong matinahuron,
Socorro ESPINOSA.