Hoc dicit clerus, quod, quamuis crimine plenus
Sit, non est laici ponere crimen ei;
Alter et alterius cleri peccata fauore
Excusat, quod in hiis stat sine lege reus.
Non accusari vult a laicis, tamen illos
Accusat, que sibi libera frena petit.
Libera sunt ideo peccata placencia clero,
Sit nisi quod laici iura ferantur ibi. 1680
Presbiter insipiens populum facit insipientem,
Et mala multa parit qui bona pauca sapit:
Clerus lege carens populum dat lege carentem,
Sic parat et causam presbiter ipse suam:
Nam quia lege caret laicus, sine lege ~manentem~
Ignorat clerum, quem videt esse reum.
Si foret et sapiens clerus, sapiencia plebis
Staret, vt in lege perstet vterque simul;
Set quia iam fatui patet insipiencia cleri,
Despicitur vita desipientis ita. 1690
Pluribus exemplis natura iuuat racionem,
Doccius vnde suum iudiciale regat.
Hinc est quod latitans bubo lucis iubar odit,
Escam vestigat nocte, veretur aues:
In quam forte greges auium si lumina figant,[409]
Conclamando volant et laniando secant.
Presbiteros notat iste reos, qui corpore fedi
Que sunt luxurie feda latenter agunt;
Hos laici quasi lucis aues restringere querunt,
Zelo succensi legis, amore dei. 1700
Preuaricatus enim Iudas non amplius inde
Seruorum Cristi dignus honore fuit.
Dum iuga luxurie supportat presbiter, ipsum
Si pungant laici, computet ~inde sibi~.
Iusto iudicio lex vult, quod iuris abusor
Amittat vicio quod sibi iura dabant.
Ecclesie fratres in Cristo nos sumus omnes,
Semper et alterius indiget alter ope:
Lex tamen hoc dicit, frater quod si tuus erret,
Corripe, sic et eum fac reuenire deo: 1710
Si te non audit, dic ecclesie, set et illam
Si non audire vult, nec adheret ei,
Amplius ille tibi velut Ethnicus est reputandus,
Quo sibi de culpa parcere nullus habet.
Presbiter ergo suis assistens cotidianis
Peccatis nullo debet honore frui:
Non erit exemptus, nam qui neque iura veretur,
Non est iusticie quod quis honoret eum:
Qui contra legem vetitis presumpserit vti,
Debet concessis lege carere bonis. 1720
Omne quod occultum latet, vlteriore patebit
Fine, nec excusat ordo vel ille status.
Dic, sibi quid valuit tunc excusacio ficta,
Dum foliis fici se male texit Adam?
Quid valet aut, culpam carnis si presbiter vmbra
Contegat ipse sui fultus honore status?
=Hic scribit contra hoc quod aliqui presbiteri dicunt, qualiter ipsi
in carnis luxuriam committendo non grauius hominibus laicis deum
offendunt.=
Cap^m xxiii.
Dicunt presbiteri, non te peccant magis ipsi,
Dum carnis vicio fit sua victa caro:
Sicut sunt alii fragili de carne creati,
Dicit quod membra sic habet ipse sua. 1730
‘Sum velut alter homo,’ dicit ‘cur tunc mulieres,
Sicut habent alii, non retinebo michi?’
Argumenta sui sic criminis ipse refingit,
Liber et est vicio, dicit, vt alter homo.
Hec tamen, vt credo, fingit contraria vero,
Nam magis est sanctus omnibus ille status.
Ex improuiso sumi reliqus valet ordo,
Quo minor est culpa, si cadat inde rea;
Assumi subito set presbiteri sacer ordo
Non valet, immo suas spectat habere vices. 1740
Nam per quinque gradus scandit prius, estque probatus,
Quolibet vnde suum preuidet ipse statum:
Omnis et inde gradus a presule sanctificatus
Est et non alio, sanccior vt sit eo.
Per caput atque manus est crismate presbiter vnctus,
Vt sit ob hoc aliis dignus in orbe magis;
Accipiensque iugum votum vouet ammodo castum,[410]
Quo faciat munda mundior acta sua:
Et quia preuisa sic vota facit, puto culpa,
Dum facit econtra, fert grauiora mala: 1750
Qui daret exemplum virtutis et est viciosus,
Errat plus ducto ductor in ore meo.
Hiis circumspectis michi sic per singula causis,
Estimo presbiteros te magis esse reos.
Se licet excuset fingens sibi verba sacerdos,
Nulla sue mentis interiora iuuat;
Inmemor immo sacri quem ceperat ordinis, vltro
Scandala sic facti querit in orbe sui.
Non puto presbitero sutorem quod status vnit,
Culpa nec in simili lance coequat eos:[411] 1760
Presbiter et laicus non sunt Bercarius vnum,
Nec scelus in simili condicione grauat.
Castum se vouit sibi cum fuit vncta corona,
Stringitur et voto quis~que~ fidelis homo.
Non foret hic tanti mercede locatus honoris,
Sit nisi quod maius inde subiret onus:
Nam nequit hoc facere rex est qui maior in orbe,
Quod minor in Cristo presbiter ipse potest:
Sic, quia de iure reliquis prefertur honore,
Ledit eum grauius crimine iuris onus. 1770
Heu! quod iniqua manus mulierum feda pudendis
Debet in altari tangere sacra dei!
Qui corpus domini tractabit, et est meretrici
Turpiter attractus, Cristus abhorret opus.
Qui fierent Cristi serui, sunt dumque ministri
Demonis, heu! nostram quis reparabit opem?
=Hic describit qualiter omnia et singula que sacerdocii concernunt
officium magne virtutis misteria designant: et primo dicet de vestibus
sacerdotalibus ex vtraque lege competenter dispositis.=
Cap^m. xxiiii.
O bene si penset que sunt sibi iura sacerdos,
Quid sit honor, quid onus, quid vel honoris opus,
Singula qui iuste sibi ponderat, instat et eque,
Res est mira nimis, si male gestet onus. 1780
Omne quod ille status sibi vendicat esse beatum
Cernitur, vt sancti sint magis inde viri.
Non est tam modicum quod misse spectat ad vsum,
Lege sacerdotum quin decet esse sacrum.
Ornatus varii, quibus vtitur ipse sacerdos,
Virtutis varie mistica signa gerunt.
Poderis est vestis, aliter que dicitur alba,
Presbiteri corpus que tegit vsque pedes:
Vt foris est albus, fieret sic albior intus
Presbiter, vt mores gestet in orbe bonos. 1790
Cinctus ephot Samuel domini studet esse minister,
Cui paruam tunicam texuit Anna parens:
In tunica tenui fidei doctrina notatur,
Qua tenues animos gracia mater alit:
Ex lino factum per ephot signatur honestas
Carnis, quam mundam presbiter ipse geret.
Balteus est eciam, tunicam qui stringit honeste,
Ne femur in luxu facta pudenda sciat:
Fert humerale decens, vt nostras presbiter egras
Confortans animas ad meliora ferat: 1800
Et ligat in summo sapiens capitale sacerdos,
Vt capitis sensus non sinat ire vagos.
Infula vestit eum circumdata, que nitet auro,
Quod virtute sua cuncta metalla regit;
Splendet et in simili forma virtute sacerdos,
Si bene conseruet ordinis ipse statum:
Aurum veste gerit sanctus, cum splendet in illo
Pre reliquis rutilans clara sophia dei.
Ne tunice leuiter possit ruptura minari,
Nobilis in giro texilis ora micat: 1810
Se nec et ipse bonus disrumpat in orbe sacerdos,
Ne pateat rima criminis vlla sui.
Hac se mundicia precinctus presbiter ornat,
Vt totus mundus munera munda sacret.
Aron et electis vestes texuntur, vt horum[412]
Quisque sacerdotis possit honore frui:
Sic modo presbiteri, seu summi siue minores,
Efficiunt Cristi corpus idemque sacrant.
Nam nos cum vinum panemque sacramus in ara,
Hoc verus sanguis vna fit atque caro: 1820
Qui Cristi carnem matris confecit in aluo,
Corpus in altari conficit ille sacrum.
Quadra fit altaris species, vt quatuor orbis
Partibus ecclesie sit solidata fides.
Vestibus ornatus qui sic et moribus extat
Dignus, non aliter, presbiterandus erit.
Quos tante vestes, quos gloria tanta perornat,
Sint magis vt sancti causa requirit eos:
Dedecus ecclesie presul qui talia prestat
Presbiteris laicis, iure negante, parit. 1830
Quos sinus ecclesie recipit, noscat sinus aptos
Esse deo, reliquos euomat ipsa foris.
=Hic loquitur qualiter sacrificia de veteri lege altari debita fuerunt
in figura ad exemplum nunc noue legis presbiterorum: dicit vlterius
qualiter ex vtraque lege sacrificantes altari debent esse sine macula.=
Cap^m. xxv.
Lex vetus instituit animalia, de quibus olim
Immolat altari plebs holocausta deo;
Semper et ex omni mactato sic animali
Debita presbitero porcio certa fuit.
Hoc tamen ad Cristi legem latitante figura
Presbiteris nostris mistica iura notat.
Illa sacerdoti que spectat pars holocausti,
Curatis nostris est memoranda satis: 1840
Heeque sacerdotis sunt partes, pectus et armus
Diuisus dexter, lege iubente sacra.
Pectus doctrine locus est, nam quisque sacerdos
Debet subiectos recta docere suos:
Forcior est armus dexter, signatque quod eius
Actus sit fortis, nulla sinistra gerens:
Armus diuisus docet vt viuendo sacerdos
Excedat populum, nil populare gerens.
Non est tam modicum quid in ordine presbiterorum,
Grande ministerii quin sibi pondus habet; 1850
Nam lex iuncta vetus cum lege noua manifestant
Vndique presbiteros quod decet esse sacros.
Petrus in Aurora que scribam scripsit, et ille
Testis in hac causa verus et auctor erit.
Lex vetus ista iubet, noua que confirmat, vt omnis
Sacrificans aris inmaculatus erit;
Absque sui macula sit corporis actus et eius,
Displicet vnde deo, feda nec vlla gerat:
Non habeat maculam, nec sit mixtura reatus,
Ne purum maculet accio praua bonum. 1860
Que tamen hee macule dicuntur in ordine dicam,
Presbiter vt lector sit magis inde memor.
Dicitur hic cecus, qui mundi puluere plenus[413]
Ad lumen vite carpere nescit iter:
Est lippus, cuius mens ingenio micat intus,
Set carnale tamen eius opacat opus:
Albugo cecat oculos, et denotat illum
Qui tumet, ascribens candida facta sibi:
Est paruo naso qui nec discernere parua
Sufficit, et quod agit perficit absque sale: 1870
Est nimio naso, qui non intelligit illud
Quod legit, et doctum se tamen ipse facit:
Est torto naso, qui dulce fatetur amarum,
Et sanctos actus iudicat esse malos:
Est claudus, qui nouit iter, set currere tardus
Heret in hoc mundo, carne ligante pedem:
Fractus pes et fracta manus reputatur in illo,
Qui claudo peior tardat ad omne bonum:
Hic est gibbosus, quem mundi sarcina curuat,
Lumina nec cordis summa videre sinit: 1880
Corporis in scabie succensa libido notatur,
Que corrupta suo crimine plura facit.
Predictis viciis si quis se senciat egrum,
Lex iubet vt panem non sacret ille deo.
Oza manus tendens accessit vt erigat archam,
Set nimis audacem mors fuit vlta manum:
Hinc ideo dicunt meruisse necem, quia nocte
Transacta cohitu coniugis vsus erat.
Declaratur in hoc, quod qui pollutus ad aram
Accedat, mortis vulnere dignus erit:[414] 1890
Experimenta docent, quod ab hoc detergere sordes
Feda manus nescit, dum tenet illa lutum.
Presbiter est dictus prebens aliis iter, et si
Erret, tunc errant ducere quosque putat.
Dans sacra siue docens, notat ista loquela, sacerdos
Si malus est, alii sunt magis inde mali.
Non sine stat cura quicumque professus in huius
Ordinis est opere, si bene seruet opus:
Ergo prius videas qui scandere vis, et in illum
Si scandas, facias que iubet ordo tuus: 1900
Non solum faciem, mores set confer et artes,
Proficias curis ex quibus ipse tuis.
=Hic loquitur quod etas sufficiens, priusquam gradum sacerdocii sibi
assumat, in homine requiritur: loquitur eciam de suorum rasura pilorum,
et dicit quod talia in signum mundicie et sanctitatis specialiter
presbiteris conueniunt: dicit vlterius quod presbiteri a bonis non
debent esse operibus ociosi.=[415]
Cap^m. xxvi.
Quam prius assumat, matura requiritur etas,
Presbiter officium, plenus vt ipse regat:
Nam flos etatis temptanti congruit hosti;
Carnis et etatis feruet vterque calor:
Iam quos vexat ad huc tenere lasciuia carnis[416]
Improba, pastores non decet esse gregis.
Vt regnare deo possint, sibi rasa corona
Restat, et vt facta nobiliora gerant. 1910
Radices non extirpat rasura pilorum,
Set rasi crescunt multiplicando magis:
Sic licet expellas omnes de pectore motus,
Non tamen hec penitus cuncta fugare potes:
Non ita rasus eris, quin semper habet caro pugnam;[417]
Intus habes cum quo prelia semper agas.
Si quando mundum fugias, a puluere mundi
Perfecte purus non potes esse tamen:
Nam, licet eniteas summis virtutibus, omnes
Ex animo culpas non resecare vales. 1920
Fit tamen ex minimis hec quam retines tibi culpa,
Ne tua mens tumeat, dum bona multa geris:[418]
Ex tali culpa tibi soluitur ergo tributum,
Vt tua mens paueat labe remorsa breui.
Sepe cadit iustus, fragilis quia vir manet omnis,
Ne nimis exaltet gloria vana virum:
Qui leuiter cecidit, vt surgat forcius, ille
Casum felicem suscipit ante deum.
Lux estis mundi, set non penitus sine fumo,
Nam sine peccato viuere nullus habet: 1930
Sepe boni fructus post temptamenta sequntur,
Mercedemque suam prelia carnis habent.
Vtile nempe foret seuas extinguere flammas,
Et sanum vicii pectus habere tuum:
Ne videant oculi per quod temptentur, et aures
Obtura, vicii ne sonus intret ibi.
Tucius est aptumque magis discedere pace,
Ponere quam bellum, vincere quale nequis:
Integer est melior nitidus gladiator in armis,
Quam cum tela suo sanguine tincta madent: 1940
Inque dei missis nitidus sine labe sacerdos
Victor in hoc placidum fert sibi lucra deum.
Quale sit hoc quod amas celeri circumspice mente,
Et tua lesuro subtrahe colla iugo:
Debet homo sapiens nascentes pellere morbos,
Inueniet tardam ne sibi lentus opem:
Opprime, dum noua sunt, subiti mala semina morbi,
Et tuus incipiens ire resistat equs;
Nam mora dat vires, teneras mora conficit vuas,
Et validas segetes quod fuit herba facit. 1950
Si Venus agreditur, tibi sit magis aspera vita,
Flamma recens modica sepe retardat aqua.
Vt corpus redimas, ferrum pacieris et ignem,
Quantum fert anime plus medicina tue.
Ocia si tollas, periere Cupidinis arcus,
Extincteque iacent et sine luce faces.
Vt non delinquas, debes imponere culpe
Frena, vagos gressus, ocia queque fugans.
Presbiteros opere de re sibi que sit honesta,
Aut se de precibus sollicitare decet: 1960
Fecit enim sportas, vt frangeret ocia, Paulus,
Namque vagans aliquo noluit esse modo.
Ex requie cerpit pestis seuissima luxus,[419]
Armiger et fame prodigus hostis honor:
Ex requie sequitur infortunata voluptas,
Pauperies anime, criminis omne nephas.
Luxuriant animi varia sub ymagine moti,
Saltem virtutis dum caro nescit opus:
Vtile nempe dabit deus omne viris operosis,
Debet mercedis pondera ferre labor. 1970
Sollicitudo decet animam discreta, labores
Dum subit, vt vicia carne domare queat:
Sollicitudo iuuat corpus, perquirat vt illa
Victum, quo licitis viuat in orbe modis:
Ocia dumque caro petit et torpet labor exul,
In scelus ex solito more paratur iter.
Demon femineos et molles diligit actus,
Quando viri virtus omne virile negat;
Ocia quippe nocent in talibus absque labore,
Quorum Cristicolis non valet esse salus. 1980
Culpa quidem longe facit esse deo, prope virtus;
Displicet ista deo, placat et illa deum.
=Hic loquitur de presbiterorum dignitate spirituali, et qualiter hii,
si bene agant sua officia, plus aliis proficiunt: sinautem, de suis
malis exemplis delinquendi magis ministrant occasiones.=
Cap^m. xxvii.
Presbiteri fit magnus honor maiorque potestas,
Si procul a viciis sit pius atque bonus.
Hii sacramenti manibus misteria summi
Tractant, quo verbo fit caro iuncta deo:
Hiique scelus lauacro baptismi tollere sancto
Possunt, quo primus corruit ipse parens:
Hii quoque lege noua celebrant sponsalia nostra,
Et si iura petunt cassaque nulla ferunt: 1990
Hii quoque confessis veniam prestant residiuis,[420]
Errantique viro dant remeare deo:
Hii quoque celestem nobis dant sumere panem,
Post et in extremis vnccio spectat eis:
Hii quoque defunctis debent conferre sepultis,
Inque sua missa reddere vota pia.
Hii sunt sal terre, quo nos condimur in orbe,
Absque sapore suo vix salietur homo.
In sale, quod misit in aquas, Heliseus easdem[421]
Sanat, nec remanet gustus amarus eis: 2000
In sale signatur prudens discrecio iusti,
Vt discretus homo condiat inde suos.
Hii sunt lux mundi, quapropter si tenebrosi
Sint, tunc nos ceci stamus in orbe vagi.
Dans offendiculum ceco quo leditur vllum
Vt deus instituit, hic maledictus erit:
Ceco preponit obstacula, qui maledicta
Peccandi prebet per sua facta viam.
Hii sunt scala Iacob tangens celestia summa,[422]
Plena satis gradibus, vnde patebit iter: 2010
Hii sunt mons sanctus, per quos conscendere debet
Virtutum culmen quisque fidelis homo:
Hii sunt consilium nostrum, via recta superne,
Legis doctores, et noua nostra salus:
Hii claudunt celum populo, reserant et apertum,
Possunt hiique boni subdere cuncta sibi.
‘Crescite,’ dicitur hiis, ‘et multum reddite fructum’;
Pertinet ad mores ista loquela bonos:
Dicitur hiis, ‘Terram replete’; nota tibi dictum:
Plenus in ecclesia fructibus esto bonis. 2020
Ante deum vacuus nemo veniet, quia nullus
Expers virtutis debet adesse deo.
Sic placare deo iustosque reosque sacerdos
Debet, et ad celos fundere thura precum:
Oret ne iustus a iusticia cadat, oret
Vt prauus surgat et mala prima fleat.
O quam res vilis, dum presbiter est vt asellus,
Moribus indoctus, et sine lege rudis!
In numero sunt presbiteri celi quasi stelle,
Vix tamen ex mille si duo luce micant: 2030
Scripta legunt nec scripta sciunt, tonsi tamen ipsi
A vulgo distant, quod satis esse putant.
Sunt tales; et sunt alii quos ardua virtus
Ornat in ecclesia, qui bona multa ferunt.
Emittit coruum Noe, non redit ille; columbam
Emittit, reditum missa columba facit:
Sic et in ecclesia sunt corui suntque columbe,
Sunt cum felle mali, sunt sine felle boni.
Cras primam cantant, cum se conuertere tardant,
Set tollit tales sepe suprema dies: 2040
Tales sunt pigri, quos mundi vincula nectunt,
Nec promissa dei regna sitire volunt.
Ordinis ipse sui qui seruat iura sacerdos,
Rebus et exemplis dogmata sancta docens,
Non honor est tantus, quo non sit in ordine dignus,
Laus sibi nec populi sufficit, immo dei:
In clero fateor, quos approbat ardua virtus,
Illorum merito gracia maior erit.
=Postquam dixit de errore illorum qui inter seculares sacerdocii
ministerium sibi assumpserunt, intendit dicere secundum tempus nunc de
errore scolarium, qui ecclesie plantule dicuntur.=
Cap^m. xxviii.
Nomine sub cleri cognouimus esse scolares,
Ecclesie plantas quos vocat ipse deus. 2050
Orti diuini bonus extat planta scolaris,
Ecclesie fructus que facit esse bonos.
Qui studet in morum causis et non viciorum,
Qui sibi nec mundum computat, immo deum,
Clericus ipse dei super hoc reputatur, et eius
Principium fine clauditur inde bono.
Summi doctoris virtutum regula iusta
Discipulos dociles de racione fouet:
Qui studiis herent, cor ad alta leuant et in altis
Figunt, hii vera sunt holocausta deo. 2060
Nunc tamen inter eos puto multos esse vocatos,
Electos paucos condicione probos:
Moribus hii dudum studii virtute vacabant,
Nunc viciis studia dant vigilare sua.
Vix pro materia si nunc studet vnus habenda,
Solum set forme sufficit vmbra sue.
Clericus ire scolas animo paciente solebat,
Gloria nunc mundi statque magistra sibi,
Discurrensque vagus potator et accidiosus,
Deditus et veneri, circuit hic et ibi. 2070
Ex planta sterili non fiet fertilis arbor,
Nec faciet fructus arbor iniqua bonos:
Sepe senecta tenet, tenuit quodcumque iuuentus;
Si malus est iuuenis, vix bonus ipse vetus.
Est bona que radix bonitatis germina profert,
De radice mala germinat omne malum.
Quisque suos igitur pueros castiget, vt illa
Virgula non licite mentis agenda fugat:
Qui virtutis habet iuuenis cum flore magistrum,
Discat et ipse pie que probitatis erunt, 2080
Proficiet talis; set quem doctor viciosus
Instruit, hic raro fructificabit homo.
=Hic querit causam que scolarium animos ad ordinem presbiteratus
suscipiendum inducit: tres enim causas precipue allegat; tractat eciam
de quarta causa, que raro ad presens contingit.=
Cap^m. xxix.
Sunt aliqui, studio modo qui perstant animoso,
Nescio que causa sit tamen inde rea.
Quicquid agant homines, intencio iudicat omnes;
Corde quod interius est capit ipse deus:
Istis prepositis, verum michi pande, scolaris,
Dic que sit studii condita causa tui:
Muniri primo cum te facis ordine sacro,
Cum te principiis presbiterare venis, 2090
O que mente tua fuerit tunc mocio summa,
Hoc vel pro mundi sit vel amore dei?
Aut tu certa tue michi dic primordia cause,
Aut tibi que sapio dicere vera volo.
‘Sunt plures cause, per quas communis in orbe[423]
Est sacer hic ordo carus vt ecce modo:
In prima causa fugio mundana flagella
Legis communis, que dat amara viris:
Vlterius video quod non sudore laboro,
Ocia que quero sic et habere queo: 2100
~Tercia~ causa meum dat vestitum quoque victum;
Sicque meo placito persto quietus ego.
Ex hiis causata mea stat deuocio tota,
Qua poterit cerni rasa corona michi:
Hec est causa scole, ciuilia iura studere
Que facit, et logicam me docet arte suam.
Ipsa scoleque gradus michi dat conscendere summos,
Sic et in ecclesiam scandere quero bonam:
Nam si fama viget, puto quod prebenda vigebit,
Sicque vacare libris est labor ipse leuis. 2110
Sic sacer ordo michi placet, et sic litera cleri
Confert, dum studio pinguia lucra gero.
Nunc causas dixi, constat quibus ordo scolari,
Sic propter mundum me reor esse reum;
Nam michi nil melius, dum sufficit ipsa facultas,
Estimo, quam mundi gaudia ferre michi.’
Est set adhuc causa melior tamen omnibus, illa
Qua scola discipulum gaudet habere bonum.
Hec solet antiquis, non nostris stare diebus,
Que de virtute concipit acta scole. 2120
Nuper erant mundi qui contempsere beati
Pompas, et summum concupiere bonum;
Et quia scire scolas acuit mentes fore sanctas,
Scripture studiis se tribuere piis.
Non hos ambicio, non hos amor vrget habendi,
Set studio mores conuenienter eunt:
Hii contemplantes celum terrena negabant,
Causa voluptatis nulla remouit eos:
Hii neque serviciis optabant regis inesse,
Nec foris in plebe nomen habere Rabi: 2130
Hos neque precellens superabat comptus inanis
Nec vini luxus, nec mulieris amor:
Moribus experti dederant exempla futuris,
Que sibi discipulus debet habere scolis.
Nunc tamen in ~vicium virtus conuertitur, et~ que
Nuper erant mores turpia plura gerunt:
Que modo scripta dei dicunt se discere laudi,
In laudem mundi vertit auarus honor.
O res mira nimis! legit et studet ipse scolaris
Mores, dum vicia sunt magis acta sua: 2140
Sic quia stat cecus morum sine lumine clerus,
Erramus laici nos sine luce vagi.
FOOTNOTES:
[340] _Heading_ Hic incipit exquo L Incipit prologus libri tercii _om._
L
[341] 9 set et S (et _in later hand_)
[342] 13 vulgus] p_o_p_u_lus (_ras._) C
[343] 16 Vt sit D Sit sic L
[344] 46 conciliumq_ue_ H
[345] 58 malo C
[346] 69 pot_er_untq_ue_ C
[347] 90 Quodq_ue_ prius D Quod p_ri_us L
[348] _In place of_ Incipit &c., L _has here the four lines_ ‘Ad mundum
mitto,’ _with picture below: see p._ 19.
[349] 4* exempla D humus] mundus DL
[350] 18* eum] ei D eni_m_ L
[351] 22* ille CD ipse HGEL
[352] 27* pot_er_int D
[353] 1** regentes H₂
[354] 4** mundit T
[355] 24** ipse] ille H₂
[356] 58 periat HCGL
[357] 81 Marcenarius G m_er_cennarius E
[358] 86 Glebas D
[359] 141 ip_s_eq_ue_ D
[360] 176 ouis CEHGDLH₂ onus ST
[361] 193 possint D
[362] _Heading_ Hic loquitur quomodo de legibus positiuis quasi cotidie
noua instituuntur nobis peccata, quibus tamen priusquam fiant prelati
propter lucrum dispensant, et ea fieri libere propter aurum permittunt
LTH₂ (Hic quom_odo_ diligentib_us_ positiuis ... p_ri_us fiant &c. L
liberi LT)
[363] 229 numq_uam_ L vnq_ua_m D
[364] 258 iugum] suum C
[365] 273 Dum S Cum CEHDL
[366] 300 gerarchiam SHT Ierarchiam CL ierarchiam ED
[367] _Heading_ 2 dicit_ur_ tamen nunc D dicit_ur_ t_ame_n L
[368] 351 vinximus SDL vincimus CEHG
[369] 375 ff. _marginal note om._ ELTH₂L₂
[370] 375 _margin_ hic _om._ S
[371] _margin_ in guerris S guerris CHGD
[372] 380 _margin_ spoliantes S _om._ CHGD
[373] 379 neq_ue_ C
[374] 401 reperare S reparare CED
[375] 454 cotinuatq_ue_ H
[376] 462 saruat H
[377] _Heading_ deuincant EL deuincat SCHD
[378] 516 Solennes CEL Solemnes D
[379] 536 Hec DL
[380] 546 sit CE
[381] 561 _No paragraph_ S
[382] Cap. ix _Heading_ 2 nec decet CEDL
[383] 579 sceptrum C
[384] 595 tetram CEH terram SGDL
[385] 617 _No paragr._ CE
[386] 633 sunt vmbra velud (velut) fugitiua CEG sunt fugitiua velut
vmbra L
[387] 641 piper vrtice _om._ D (_blank_)
[388] 685 Ne C
[389] _Heading_ 2 incontrarium S
[390] 840 lucri] dei EHT
[391] 934 ruet CH
[392] 989 sit] sic S
[393] 1124 Et CEGDL Est SHTH₂
[394] 1149 subectos S
[395] 1214 ad hec CEHGDTH₂ ad hoc L et hec S
[396] 1265 fallit S
[397] 1374 timuisse EHL
[398] 1376 vngat vt D vngat et SCEHGL
[399] 1454 plus sibi sensus hebes est SGDL fit sibi sensus hebes CEHTH₂
[400] 1498 Nec CE
[401] 1518 circueu_n_tis C
[402] 1533 Est et S Est sed (set) CEHGL Est _set et_ D
[403] 1541 Durior CEHGDLT Durius S
[404] 1552 modicicum S
[405] _Heading_ 1 Qostq_ua_m S
[406] 2 iam _om._ S
[407] 1617 solennia CEDL
[408] 1642 Hoc S Hec CEHGDL
[409] 1695 si CEHGDLTH₂ sua S
[410] 1747 vouet CEHGT vouit SDLH₂
[411] 1760 n_e_c i_n_ simili conditione grauat (_om._ ll. 1761 f.) C
[412] 1815 Aaron CED
[413] 1863 puluere CEH vulnere SGDL
[414] 1890 Accedat SL Accedit CEHGD
[415] _Heading_ 5 f. a bonis non debent operibus esse CE a bonis
op_er_ib_us_ no_n_ debe_n_t esse L a bonis op_er_ibus non esse D
[416] 1907 ad huc SGT adhuc CEHDL
[417] 1915 pugnam CEHL pu_n_gnam SGT pingua_m_ D
[418] 1922 Nec C timeat EDL
[419] 1963 serpit CE
[420] 1991 residiuis SET recidiuis CHDL
[421] 1999 Helizeus C Helyseus EL
[422] 2009 _No paragr._ S
[423] 2095 _No paragr._ S
=Exquo tractauit de errore cleri, ad quem precipue nostrarum spectat
regimen animarum, iam intendit tractare de errore virorum Religiosorum:
et primo dicet de Monachis, et aliis bonorum temporalium possessionem
optinentibus; ordinis vero illorum sanctitatem commendans, illos
precipue qui contraria faciunt opera redarguit.=
=Incipit liber Quartus.=