IX. Urania.

Plenumo.

Muzoj, vi, kiuj volonte favoras la amon koregan,

Ĝis nun sur vojo kondukis la bravan junulon, al lia

Brusto ankoraŭ ja antaŭ la fianĉiĝfesto knabinon

Premis: Bonvolu do helpi konfirmi la ligon de l' ĉarma

Paro, tuj distri la nubojn, ĝenantajn l' ambaŭan feliĉon! 5

Plue precipe rakontu do, kio nun dome okazas!

Nun la mastrino jam malpacience eniris je l' tria

Fojo la ĉambron de l' viroj--apenaŭ ŝi ĝin nur forlasis--

Pri l' fulmotondro venonta, pri l' lunmallumiĝo rapida,

Pri l' forrestado de l' filo kaj pri la danĝeroj de l' noktoj 10

Paroladante kaj tre mallaÅ­dante l' amikojn, ke ili,

Ne parolinte, svatinte knabinon, forlasis Hermanon.

„Ne la malbonon grandigu pli!“ tede respondis la patro;

„Ĉar vi ja vidas, ke mem ni ĉi tie decidon atendas.“

Sed la najbaro, sidante, trankvile komencis paroli: 15

„Vere mi ŝuldas ja en maltrankvilaj okazoj nur dankon

Al mia patro, ĉar li al la knabo elŝiris de ĉia

Malpacienco radikojn, ke restis neniu fibreto,

Kaj ke mi lernis atendi, pli bone ol ĉiu alia.“

„Diru“, demandis la pastro nun; „kiel ĝin faris la patro?“ 20

„Ĝin mi volonte rakontos, ĉar tio utilos al ĉiu“,

Tuj la najbaro respondis: „Mi kiel infano dimanĉe

Malpacience starante, kaleŝon sopire atendis,

Kiu transportus eksteren nin al la tilioj ĉe l' puto.

Sed ĝi ne venis; ĉi tien kaj tien mi kvazaŭ mustelo 25

Kuris, malsupren kaj supren la ŝtupojn, kaj de la fenestro

Ĝis la dompordo, kaj malkvietiĝis la manoj; mi gratis

Tablojn, piedobatadis ĉirkaŭe kaj jam mi ekploris.

Ĉion la patro trankvile rigardis, sed kiam mi fine

Tromalprudente kondutis, li prenis trankvile nun mian 30

Brakon, kondukis min al la fenestro kaj diris instrue:

Ĉu vi jen vidas la lignaĵistejon, hodiaŭ fermitan,

Transe? Sed morgaŭ moviĝos segilo kaj la rabotilo,

Kaj de l' mateno ĝis lasta taghoro jen oni laboros

Tre diligente. Sed tion pripensu: Mateno aperos, 35

Kiam la majstro kun ĉiuj el siaj kunuloj penados,

Por vi prepari la ĉerkon kaj lerte, rapide fabriki,

Kaj laboreme alportos la domon el ligno, ja kiu

Pacienculon kaj ankaÅ­ malpacienculon plejlaste

Certe akceptos, kaj portos eĉ baldaŭ premantan tegmenton. 40

Ĉion spirite mi vidis reale okazi kaj vidis

Jen kunmetitajn tabulojn kaj jen kolorilon la nigran;

Nun pacience mi sidis kaj tiel kaleŝon atendis.

Kiam aliaj ĉirkaŭe kuregas en duba atendo

Malpacience kaj tede nun, mi rememoras la ĉerkon.“ 45

Sed ridetante la pastro: „De l' morto altega bildaĵo

Ne al saĝulo teruron, piulo finiĝon signifas.

Tiun ĝi en la vivadon repuŝas kaj igas lin agi;

Ĝi al ĉi tiu fortigas l' esperon al posta feliĉo;

Tiel la morto fariĝas al ambaŭ la vivo. La patro 50

Montris malprave al vi, la sentema infano, la morton

Per mortbildaĵo. Do de l' maljuneco valoran al knabo

Oni vidigu kaj al maljunulo junecon, ke ĉiu

Ĝoju pri l' rondo eterna, ke vivo en vivo solviĝu!“

Ĵus malfermiĝis la pordo. Vidiĝis la paro belega 55

Kaj la amikoj miregis kaj ankaÅ­ l' amantaj gepatroj

Pri la knabina figuro, simila al tiu de l' filo;

Ja, tro malalta nun ŝajnis la pordo, la altajn staturojn,

Kiuj nun kune transiris la sojlon, tralasi. Hermano

Ŝin nun prezentis al siaj gepatroj, rapide dirante: 60

„Vidu knabinon, jen, kian vi dome deziras. Amata

Patro, akceptu ŝin bone laŭ ŝia merito. Kaj kara

Panjo, tuj pri l' mastrumado entute demandu ŝin, por ke

Vi nun sciiĝu, ke ŝi bonmeritas fariĝi la via.“

Poste rapide li tiris aparten la pastron bonegan. 65

„Inda sinjoro,“ li diris, „min helpu nun baldaŭ el tiu

Zorgo, malligu la nodon tuj, kies disvolvon mi timas!

Mi ne jam diris al ŝi, ke fariĝu ŝi mia edziĝo,

Sed servistino ŝi pensas eniri la domon; mi timas

Ke ŝi indigne foriros aŭdinte pri posta edziĝo. 70

Tuja klarigo fariĝu. Ŝi ne en eraro plilonge

Devas restadi kaj mi ne pli longe eltenos la dubon.

Nun rapidiĝu kaj vian saĝecon de ni honoratan

Montru ĉi tie.“ La pastro tuj turnis sin al la aliaj.

Sed bedaŭrinde nun estis jam malĝojigita l' animo 75

De la knabino per konversacio de l' patro. Afable

Kaj bonanime li estis dirinta la gajajn parolojn:

„Tio, infano, tre plaĉas al mi, ĉar mi vidas plezure,

Kiel la patro posedas la filo do guston; mi pruvis

Ĝin miatempe, kaj ĉiam kondukis la plej belulinon 80

Al la dancado kaj fine venigis ŝin domen: la panjon.

Tuj ja elekto de l' fianĉineto tutklare vidigas,

Kian spiriton la viro posedas kaj mem ĉu li sentas

Propran valoran. Sed certe mallonge vi ĝin konsideris?

Mi opinias, ke estis ne tro malfacile, lin sekvi.“ 85

Nur senatente Hermano aÅ­skultis la diron, la membroj

Tremis al li, silentiĝis subite la ĉeestantaro.

Sed la bonega knabino, nun emociita profunde

Kaj ofendita interne de tiaj tre mokaj paroloj,

Superŝutita sur vango ĝis nuko per tuja ruĝiĝo 90

Staris; sed ŝi tuj sin regis kaj restis ekstere trankvila

Kiam ŝi al la dommastro parolis, ne tute kaŝante

Siajn dolorojn: „Ho, vere, al tia akcepto la filo

Ne min preparis; li mem ja priskribis la patron bonega;

Kaj mi bonscias, ke antaÅ­ vi, viro klerula, mi staras, 95

Kiu prudente kondutas al ĉiuj, kaj laŭ la personoj.

Tamen nun ŝajnas, ke vi ne sufiĉan kompaton sentadas

Pri mi, la malriĉulino, mi, kiu la sojlon transiris

Por vin servadi; alie vi certe ne montrus per akra

Moko, ke tre diferencas la sorto la mia de via. 100

Certe, malriĉe nur mi kun malgranda paketo eniras.

Domo per ĉio por vi provizita vin igas fieraj.

Kiu mi estas, mi scias kaj sentas la tutan rilaton

Inter ni. Sed ĉu nun estas kornoble per tiaj mokvortoj

Tuj min akcepti, min preskaŭ sur sojlo jam reen forpuŝi?“ 105

Maltrankvilege Hermano al pastro nun faris per mano

Signon, ke li enmiksiĝu helpeme, l' eraron forpeli.

Tuj la saĝulo aliris kaj jen de l' knabino ĉagrenon

Kaŝan, bridatan doloron, plorantan okulon rigardis.

Sed li decidis ne tuje la dubon dissolvi, kontraÅ­e 110

Provi la emociplenan animon de tiu knabino.

Kaj li post tio al ŝi per tentantaj paroloj komencis:

„Certe vi ne konsideris sufiĉe, fremdlanda knabino,

Kiam vi trorapidege pretiĝis servadi ĉe l' homoj

Fremdaj, ha, kiom signifas, eniri la domon de l' estro; 115

Ĉar la manpremo destinas la sorton de tuta la jaro,

Kaj unuopa jesdiro ŝuldigas vin, multon suferi.

Vojoj lacigaj ne estas la pleja gravaĵo de servo,

Ankaŭ ne l' ŝvito maldolĉa de ĉiam urĝanta laboro;

Kune ĉar kun la servisto penadas la mastro agema. 120

Sed la kapricon de l' estro elteni, se li tutmaljuste

Ĉion mallaŭdas, aŭ li kun si mem malkonsente postulas

Tion ĉi, tion; kaj plu de l' mastrino koleron facile

Okaziĝantan kaj de la infanoj petolajn, malklerajn

Malĝentilaĵojn: Ja, tion toleri kaj lerte plenumi 125

Devon kaj mem ne malgaje haltadi, ne estas facile.

Sed vi ne ŝajnas kapabla al tio, ĉar ŝercoj de l' patro

Vin jam ofendis, kaj tamen nenio pli ofte okazas

Ol inciteti knabinon, ke plaĉas al ŝi la junulo.“

Kaj Dorotea komprenis la ĝustajn bonegajn parolojn 130

Kaj sin ne plue retenis; montriĝis nun ŝiaj sentaĵoj,

Forte leviĝis la brusto, el kiu ekĝemo eliris;

Kaj ploregante ŝi tuj nun parolis: „Neniam ja scias

Viro prudenta, celanta al ni dum doloro konsili,

Kiel malmulte nur lia rigida parolo sukcesas, 135

Bruston senigi je iu sufero al ni destinita.

Kiel do ŝerco vin vundus; vi estas feliĉaj kaj gajaj!

Sed malsanulo eksentas eĉ plej delikatan tuŝadon.

Ne; ĉar neniel utilus eĉ trompa ŝajnigo, montriĝu

BaldaÅ­ nun, kio en tempoj venontaj pli grandajn dolorojn 140

Kaŭzus kaj eble min puŝus en mutan mortigan mizeron.

Lasu min ree foriri! Ĉe vi mi do povas ne resti;

Foren mi volas kaj iros, la miajn, la tre kompatindajn

En malfeliĉo de mi forlasitajn, serĉadi; pli bonon

Nur por mi mem mi elektis. Ja tiel mi nun decidiĝis; 145

Tial mi povas konfesi nun, kio alie dum jaroj

Estus ĉe mi kaŝiĝinta. Jes, trafis profunde de l' patro

Moko min, ne, ĉar mi estas fiera, maljuste sentema,

Sed ĉar, verdire, en koro la mia inklino naskiĝis

Al la junulo, jen kiu hodiaÅ­ helpinto aperis. 150

Kiam li min nur forlasis sur strato, mi lin rememoris

Ĉiam; mi pensis pri tiu feliĉa knabino, ho, kiu

Eble jam fianĉineto la lia fariĝis. Kaj kiam

Mi lin retrovis ĉe l' puto, mi ĝojis revidi lin, tiel,

Kvazaŭ ja estus al mi aperinta de la ĉieluloj 155

Unu; kaj mi nun lin sekvis volonte, post kiam li kiel

Domservistinon min dungis. Sed mi ja konfesas, la koro

Flatis survoje al mi, ke mi eble lin povus meriti

Iam, se mi helpulino valora de l' domo fariĝus.

Sed, ho, mi vidis nur nun la danĝerojn, en kiujn mi iris, 160

Tiel proksime ĉe tiu sekrete amato loĝadi.

Nun nur mi sentas, ha, kiom malriĉa knabino valoras

Male al riĉa junulo, se eĉ ŝi mem estus plej taŭga.

Ĉion mi diris, por ke vi do ne malkomprenu la koron,

Kiun okazo ofendis, al kiu mi ŝuldas la propran 165

Rekonsciiĝon. Ĉar mi, la sekretajn dezirojn kaŝante,

Devis supozi, ke baldaŭ li la fianĉinon kondukus

Hejmen. Kaj kiel mi tiam eltenus la mutajn dolorojn!

Mi avertita ja estas feliĉe kaj elliberiĝis

Mia sekreto el l' brusto, nun, dum ĝi ankoraŭ saniĝos 170

De la malbono. Nenio plu min nun ĉi tie restigos,

Kie mi staras timeme nur kaj hontigite, ĉar mi ja

Tutmalkaŝeme konfesis l' inklinon, l' esperon malsaĝan.

Kaj ne la nokto per malleviĝanta nubaro vastege

Nun kovriĝanta, nek tondro rulanta (mi aŭdas ĝin) povas 175

Min embarasi, nek la flueganta pluvego ekstere,

Nek la bruanta ventego. Ĉi ĉion mi dum la forkuro

En la proksimo de la malamikoj nin persekutintaj

Ĉiel eltenis. Mi ree nun iros eksteren. De longe

Mi ja kutimis, laŭtempe puŝite, disiĝi de ĉio. 180

Restu feliĉaj! Mi ne plu pli longe restadas; adiaŭ.“

Tiel ŝi diris kaj reen rapide turniĝis al pordo

Ŝi, sub la brako ankoraŭ tenante la pakon la sian.

Sed la patrino ekkaptis, per manoj ŝin tuj kaj la korpon

Ĉirkaŭprenante, kaj tutsurprizite en miro elvokis: 185

„Diru do, kion signifas ĉi tio kaj tiuj ĉi larmoj?

Mi ne forlasas vin. Ĉar fianĉino de l' filo vi por mi

Estas!“ Sed nun malvolonte la patro kontraŭis kaj diris,

Al la ploranta vidante, la tedajn parolojn: „Jen, kio

Laste hodiaŭ fariĝas pro mia plej granda indulgo, 190

Ke min ankoraŭ je l' tagofiniĝo la plej malagrabla

Trafas! Nenio ĉar estas pli netolerebla por mi ol

Larmoj virinaj, pasia kriado, ho, kiu komencas

Tion absurde nur, kion ni, iom pripense, plenumus

Vere kviete. Sed plu mi ne havas inklinon rigardi

Viajn strangaĵojn. Do finu ĝin mem nur! Sed mi nun kuŝiĝos.“ 195

Kaj li rapide sin turnis por iri en sian ĉambreton,

Kie la litoj troviĝis kaj li ja kutime ripozis.

Sed lin retenis la filo, dirante kaj lin petegante:

„Patro, ne iru nun foren kaj ne pri l' knabino koleru! 200

Mi ja nur kulpas je l' tuta konfuzo, kaj poste l' amiko

Ne atendite ankoraŭ ĝin per ŝajnigado pliigis.

Inda sinjoro, parolu! Al vi mi konfidis l' aferon.

Ne amasigu ĉagrenon kaj timon, plenumu pli bone

Ĉion! Ĉar mi vin ne poste honorus samalte, se vi nur 205

Ĝojon malican vidigus anstataŭ belegan saĝecon.“

Nun ridetante la pastro respondis: „Ja, kia prudento

Estus do nun elloginta el nia knabino la belan

Ŝian konfeson, al ni malkovrintan la virgan animon?

Ĉu ne la zorgo samtempe fariĝis por vi plezurego, 210

Ĝojo! Parolu vi mem! Ne atendu pri fremda klarigo.“

Tiam Hermano aliris kaj diris afable: „Vi do ne

Pentu la larmojn, nek tiujn ĉi malaperontajn dolorojn!

Ili ĉar mian feliĉon plenigas, kaj vian, espere.

Mi ne por dungi la fremdan bonegan knabinon pro servo 215

Venis al puto; mi venis, por amon la vian akiri.

Mia sed, ho, malkuraĝa rigardo l' inklinon de via

Koro ne vidis, sed nur afablecon en via okulo,

Kiam vi el la spegulo de l' puto trankvila salutis.

Domen vin gvidi, jam estis duono de mia feliĉo, 220

Sed nun vi tute por mi ĝin plenigas. Ho, estu benita!“--

Kaj la knabino, la kortuŝiĝinta rigardis Hermanon

Kaj ne rifuzis nun la ĉirkaŭprenon kaj kison, de l' ĝojo

Supron plej altan, ĉar ili ja estas certigo jam longe

Deziregita de l' posta feliĉo, senfina ŝajnanta. 225

Dume la pastro klarigis al ĉiuj aliaj l' aferon.

Nun la knabino alvenis kaj, antaŭ la patro ĉarmege

Kapon klinante kaj manon la lian kisante, parolis:

„Certe vi juste pardonos al tutsurprizita knabino

Larmojn unue de ŝia doloro, nun larmojn de l' ĝojo. 230

Tiun sentaĵon pardonu kaj ankaŭ ĉi tiun, kaj lasu

Min entroviĝi en mian feliĉon, la nove gajnitan.

Ja, la unua ĉagreno, de mi konfuzite kaŭzita

Estu samtempe la lasta. Al kio sin la servistino

Ligis, al servo plenama, ĝin via filino plenumos.“ 235

Kaj ĉirkaŭprenis la patro ŝin tuje, kaŝante la larmojn;

Kaj la patrino ameme alvenis kaj kisis ŝin kore,

Ŝiajn du manojn skuante, kaj ambaŭ plorante silentis.

Poste rapide la pastro prudenta ekkaptis unue

Manon de l' patro kaj poste de l' fingro fortiris l' edziĝan 240

Ringon (ne tiel facile, ĝin tenis la membro diketa),

Kaj de l' patrino ringeton, kaj nun fianĉigis l' infanojn.

Diris li: „Foje ankoraŭ de l' oraj ringetoj destino

Estu, firmligi kunligon nun, kiu egalu tutplene

Al la maljuna. Ĉi tiun junulon profunde penetras 245

L' amo al tiu knabino kaj ŝi ja konfesas l' inklinon

Al la junulo. Jen kiel mi vin fianĉigas benante

Kun la gepatra konsento kaj de la amiko atesto.“

Tuj la najbaro kun benodeziroj aliris. Sed kiam

Fine la pastra sinjoro la oran ringeton je l' fingro 250

De la knabino ekmetis, li nun miregante alian

Ringon ekvidis, la jam de Hermano pli frue ĉe l' puto

Tie viditan, kaj diris afable la ŝercajn parolojn:

„Kiel, vi fianĉiniĝis je fojo la dua jam? Ke ne

Via unua fianĉo vidiĝu kun ia protesto 255

Ĉe la altaro.“ Sed ŝi tuj parolis: „Permesu, ke mi nun

Unu momenton dediĉu al tiu memoro! Ĉar tute

Ĝin la bonulo meritas, ho, kiu la ringon donacis

Ĉe la foriro kaj reen ne venis. Li ĉion suspektis,

Kiam la amo al homlibereco, la volo agadi 260

Plu en aliaj rilatoj lin pelis Paris-on, ho, kie

Malliberecon kaj morton li trovis. ‚Vivadu feliĉe!‘

Tiel li diris. -- ‚Mi iras; nun ĉio moviĝas sur tero,

Ĉio ja ŝajnas solviĝi, praleĝoj de l' ŝtatoj plej firmaj

Ankaŭ nuliĝas, kaj la posedaĵo disiĝas de l' nuna 265

Rajtposedanto, l' amikoj disiĝas kaj amo de amo.

Mi vin forlasas ĉie tie, kaj kie mi iam vin trovos,

Kiu ĝin scias? Ja, eble ĉi tiuj paroloj nun estos

Niaj plej lastaj. Fremdulo nur estas la homo sur tero,

(Oni ĝin rajte asertas), sed nun pli ol iam do, ĉiu. 270

Ne plu al ni apartenas la tero; trezoroj ŝanĝiĝas;

Oro, arĝento fandiĝas el sanktaj antikvaj figuroj;

Ĉio moviĝas, ja kvazaŭ la mondo formita solviĝus

Remalantaŭen en nokton, ĥaoson, kaj nove formiĝus.

Ĉiam konservu fidelon! Ni kiam nin poste retrovos 275

Sur la ruinoj de l' mondo, ni estos pli bone kreitaj,

Aliformitaj, liberaj kaj tutsendependaj de l' sorto.

Tiun nenio katenos ja, kiu travivis tielajn

Tagojn! Sed se ĝi ne estos, ke iam ni post la danĝeroj

Nin ĉirkaŭprenos, denove feliĉe kaj ĝoje, ho, tiam 280

Mian memoron konservu en koro kaj pensoj, ke ĉiam

Vi kun egala kuraĝo pretiĝu al ĉiuj okazoj.

Kiam vin logos la fremda loĝejo kaj nova kuniĝo,

Danke ĝuadu nur, kion la sorto al vi nun pretigos.

Amu amotojn sincere kaj restu dankema por ĉio, 285

Sed ankaŭ tiam ne tro al ŝanĝema fatalo vi fidu.

Ĉar la duobla doloro de l' nova malgajno minacas.

Ŝatu la vivon, sed nepre ne ŝatu ĉi tiun pli alte

Ol nur alian donacon, ĉar ĉio ja estas trompema.‘

Tiel li diris. Neniam mi lin, la noblulon, revidis. 290

Dume mi ĉion forperdis kaj pensis milfoje l' averton.

Ankaŭ mi nun pri la vortoj memoras, ĉar l' amo donacas

Novan kaj belan feliĉon al mi kaj promesas esperojn

Tute belegajn. Pardonu, amiko, ke mi vin tenante

Tremas! Ja tiel al ĉiu maristo nun albordiĝinta 295

Ŝajnas la tero kaj fundo plej firmaj ankoraŭ tremantaj.“

Tiel dirante ŝi kune surmetis la ringojn sur fingron.

Sed la fianĉo parolis kun nobla kaj vira kortuŝo:

„Estu ĉe l' revolucio ĉiea la ligo pli firma

Nur, Doroteo! Ja, daÅ­re la bonon konservi ni volas, 300

Firme nin teni kaj ankaÅ­ posedon de l' bela bieno.

Homo ĉar, kiu en tempo ŝanĝema mem ŝanceliĝema

Estas, ja nur multobligas malbonon kaj ĝin disvastigas

Plue. Sed kiu konstante persistas, la mondon por si mem

Formas. Ne al la Germano konvenas, daÅ­rigi aferon 305

Vere teruran kaj mem ŝanceliĝi ĉi tien kaj tien.

Tio ĉi estas la nia! Ja, tiel ni diru kaj tiel

Ĝin ni konservu. Ĉar ĉiam nur oni laŭdegas popolojn,

Kiuj decide batalis por Dio kaj leĝo, gepatroj,

Idoj, virinoj, kaj mortis, al la malamikoj komune 310

KontraÅ­starinte. Vi estas la mia; la mio nun estas

Multe pli mia ol iam. Mi ne kun ĉagreno kaj zorgo

Ĝuos, sed forte, kuraĝe. Kaj kiam nin la malamikoj

Nun ekminacos aÅ­ poste, mem armu min per la armiloj!

Se mi nur scias per vi defendata la domon, la miajn, 315

Al malamiko sentime sin kontraÅ­starigos la brusto.

Kaj se nur ĉiu eksentus simile al mi, la potenco

Kontraŭ potenco leviĝus, kaj ĉiuj ni ĝojus pri paco.“