Sed la historio estas justa.
Por mallonga tempo estis eble forgesi la meritojn de la granda
malkovrinto. Estis eble malpurigi rememoron pri li. Estis eble
ofende trakti lian vidviniĝantan edzinon kaj malgrandan Rodrigon,
gardi ilin kiel krimulojn kaj fine lasi ilin morti en malhonesto kaj
humiligo.
Sed kiam aperis presita tagolibro de Pigafetta -- "La unua vojaĝo
ĉirkaŭ la terglobo" -- ĝi malfermis okulojn al tuta kultura mondo.
Nur tiam montriĝis, ke admiron meritas ne nur Elcano, reĝo Karolo
kaj aliaj, kiuj rikoltis la gloron por la historia ŝipveturo, sed
precipe kaj antaŭ ĉio Fernao Magalhaes kaj centoj da maristoj, kiuj
oferis siajn vivojn por realigi la grandiozan ideon.
Kaj tiam estis donita al granda admiralo la loko, kiu plenrajte
apartenas al li en la ŝtorma epoko de renversiĝo en historio de la
homaro. La faro de Magalhaes fariĝis unu el fundamentaj pilastroj,
pri kiuj apogis sin nova epoko, la epoko de neantaŭvidata progreso
en homa scio.
Ĝi estis epoko, super kiu pli gloran ni malfacile serĉus en la
pasinta historio de la homaro. Post la epoko daŭranta pli ol unu
miljaron, kiam la sole rekonataj aŭtoritatoj en scienco estis
verkoj de greka filozofo Aristotelo kaj la Biblio, kiam plej multaj
universitatoj papage ripetis ĝis tediĝo doktrinojn, kiuj jam antaŭ
longe malnoviĝis -- post ĉi tiu epoko la homa spirito ekrezistis
kontraŭ la subpremado kaj serĉis novajn, progresajn, revoluciajn
vojojn. La grandioza eltrovo de Gutenberg kunligis homajn spiritojn
sen atento pri distancoj de spaco kaj tempo. Pola astronomo Nikolao
Kopernik, samtempulo de Magalhaes, venis kun sia revolucia doktrino,
ke la Tero ne estas centro de la Universo, sed ke ĝi turniĝas
ĉirkaŭ Suno kune kun aliaj planedoj. Lian renversitan doktrinon
defendis kaj pliriĉigis germana astronomo Johano Kepler. Por la
sama ideo aŭdace batalis Giordano Bruno, itala filozofo. Scion pri
Universo senmezure pliriĉigis Italo Galileo Galilei, kiu per sia
teleskopo malkovris kvar satelitojn de Jupitero. Inter ĉi tiujn
pionirojn apartenas ankaŭ la universalulo Leonardo da Vinci, plue
malkovrinto de la leĝo pri graviteco Isak Newton kaj aliaj kaj
aliaj, kiuj bruligis kaj alte portis torĉon de la lumo, de la scio
kaj progreso kaj kondukis homaron el mucidaj mezepokaj ĉeloj al la
suno.
Same kiel Fernao Magalhaes, ankaŭ ĉi tiuj famaj sciencistoj devis
multe suferi dum sia vojo al ekkono. La eklezio malpermesadis
disvastigadon de la novaj ideoj kaj persekutis ties aŭtorojn.
Ĝi timis, ke ĝia aŭtoriteco malgrandiĝos, se ne plu validos
ideoj, kiujn ĝi proklamis kaj defendis longajn jarcentojn. Ĝi
defendis sin kontraŭ progreso ĉiamaniere. Ĝiaj reprezentantoj eĉ
rifuzis inviton de Galilei, ke ili rigardu la firmamenton per la
teleskopo kaj tiamaniere je propraj okuloj konvinkiĝu pri ĝusteco
de lia doktrino. Ili oferlasis la kadukan maljunulon al terura
eklezia tribunalo -- inkvizicio -- kaj devigis lin sub minaco de
turmentego kaj morto, ke li dementu sian doktrinon pri la stela
ĉielo. Giordanon Brunon ili brulmortigis nur pro tio, ke li ne volis
dementi sian ideon pri turniĝado de la Tero ĉirkaŭ la Suno.
Kaj la herooj de la scienco tamen persistis.
Fine ĉiam venkas tio, kio estas ĝusta kaj vera, kio alportas
efektivan progreson. Pro tiu kaŭzo ankaŭ tiam -- en la dekkvina,
deksesa kaj deksepa jarcentoj -- venkis ideoj de la homoj, kiuj volis
ekkoni kaj la sciojn komunikadis al tuta homa societo.
Kian lokon okupas Fernao Magalhaes inter tiuj progresemaj homoj?
Se ni volas konstrui domon, plej frue ni devas konstrui fundamentojn.
Se ni volas esti kapablaj legi, unue ni devas ekkoni literojn. Kaj se
iu volas ekkoni Universon, unuavice li devas havi firman bazon sub
la piedoj -- li devas koni Teron, sur kiu li vivas. Li devas havi
certecon.
Meritoj pri tiu certeco apartenas al senmezuraj vicoj de tiuj homoj,
kiuj de praaj tempoj akiradis kaj disvastigadis konojn pri la Tero
paŝon post paŝo.
Kaj lastan punkton malantaŭ ĉiuj hipotezoj kaj malcertecoj pri
formo de la Tero signifis la nemortebla faro de Fernao Magalhaes kaj
ties kamaradoj -- la unua vojaĝo ĉirkaŭ la mondon.