Post adiaŭo kun reĝo Humabon restis la admiralo peze enpensiĝinta
sur la ferdeko. En kian aferon li denove implikiĝis? Francisko sur
Molukoj atendas, por forveturo estas ĉio jam preparita -- kaj li
tute superflue aranĝas militekspedicion. Ankaŭ se liaj maristoj
venkos -- pri tio li estis neskueble konvinkita -- kelkaj estos certe
vunditaj. Iuj eble eĉ mortaj. Kaj ĉu li rajtas oferi vivojn de
la homoj, kiuj helpis al li realigi revon de lia tuta vivo? Ĉu li
rajtas minacigi vivon eĉ de unu el tiuj, kiuj de San Julian ĝis
Cebuo travivis tiom da superhomaj suferoj?
Superflua, superflua batalo!
Jam li ekbedaŭris sian decidon. Sian devon li tamen faris. Li
malkovris novajn insulojn, li okupis ilin por Hispanujo. Li alveturos
en Hispanujon, montros landkartojn kun nove tien desegnitaj insuloj
kaj diros: Jen estas Ŝtelistaj insuloj, tie ni longe ne restis --
ĉi tie estas Masavo kun fidela reĝo Kolambu -- jen troviĝas Cebuo,
kie vivas reĝo Humabon, la supera regnestro de najbaraj insuloj --
apude ni vidas Maktanon...
Kion li diros pri Maktano?
Ĉu li ne malkaŝos la lastan epizodon kun reĝo Zilapulapu? Ili
ja demandos lin, kiamaniere li estis tie akceptita, kiel rigardas
aliancon kun Hispanujo la reĝo de Maktano --
Nova maltrankviliĝo. Ĉu malkaŝi ion? Li konas sin mem tre bone.
Pri nenio li silentos. Do kion li diros? Ke Zilapulapu ĉesis obei
ankoraŭ dum la ĉeesto de ekspedicio? Vi estas stranga konkistadoro,
sinjoro admiralo! Tiel ni ne imagis al ni viajn servojn!
Ne, ne, ĉi tie oni ne povas heziti! La kontrakto estas tute klara:
subigi -- kaj por ĉiam!
Cetere -- batalo. Kia batalo? Malgranda interbataleto, kaj ĉio
estos en ordo. Kelkaj dekoj da armitoj sur ŝalupoj -- la ŝipegoj
restos sur siaj lokoj -- kelkaj muskedpafoj, por pli granda surprizo
ili kunprenos ankaŭ du tri kanonojn, kaj ĉio estos finita. La
indiĝenoj diskuros kaj Zilapulapu kapitulacos.
Firme decidita li kunvokis konsilon de kapitanoj. Li klarigis al ili
sian planon.
"Ĉu vi volas aldoni ion?" li demandis finante la konsilon.
"Plej bone estus," aŭdiĝis Serrao, "se ni senprokraste ekveturus al
Molukoj."
Admiralo ridetis.
"Mi komprenas vian sopiron je via frato, Juano. Mi sentas la samon.
Sed per ekspedicio al Maktano ni perdos nur du tagojn."
"Tiamaniere mi ne opiniis tion," defendis sin Serrao. "Kion signifas
du tagoj, se ni vojaĝas jam pli ol jaron kaj duonon. Sed mi rigardas
ĉi tiun batalon tute superflua."
Magalhaes senvole ektremis. Superflua batalo! Ankaŭ Serrao opinias
ĝin superflua! Ĉu la meditoj de Fernao estis tamen ĝustaj?
"Mi konsentas kun kapitano Serrao," diris Barbosa. "Kial deteniĝi?"
Nur kiam admiralo rememorigis ilin pri la reĝa kontrakto kaj devoj,
kiuj sekvis el ĝi, ili rekonis, kvankam nevole, liajn argumentojn.
"Kiu gvidos la ekspedicion?" demandis objektive Spinoza. "Mi,"
respondis Magalhaes.
Ĉiuj saltis de sur siaj lokoj.
"Neniam, sinjoro admiralo!" vokis flame Serrao.
"Tion ni ne permesos!" aŭdiĝis ankaŭ serioza astronomo Marteno.
"Sur Ŝtelistaj insuloj ni silentis, kiam vi stariĝis en frunton de
la ekspedicio," diris unua oficiro Carvalho. "Sed tiam ĉio aspektis
tute alie. Vi estis unusola sana komandanto. Sed hodiaŭ?"
"Sinjoro admiralo, ne forgesu pri la reĝaj instrukcioj," diris
Pigafetta. "Tiuj tute klare ordonas, ke en kazo de batalo vi ne
rajtas forlasi karavelojn."
Magalhaes ridetis. La zorgemo de lia komandantaro ĝojigis lin.
"Mi estimas la instrukciojn de la reĝo. Sed mi scias, ke ili estas
kunmetitaj en komforta oficejo. La oficejo kaj oceano -- ili estas
iomete antitezaj aferoj, ĉu vi ne opinias?"
"Mi petas, ke vi komisiu la komandon al mi," insistis Spinoza.
"La prerogativon havas mi!" defendis sin Serrao.
"Mi estus malbona komandanto, se mi ne troviĝus en vicoj de miaj
maristoj en momento de la danĝero," finis konsilon admiralo. "Do --
mi komandos. Ceteraj taskoj estos dividitaj jene..."
Kapitanoj kaj oficiroj silentiĝis kaj atente sekvis pluajn
instrukciojn.
Antaŭ duonnokto regis sur karaveloj vigla vivo. Sesdek maristoj
enŝalupiĝis. Ĉiu kunprenis la plej bonajn armilojn. La ekspedicio
kunveturigis ankaŭ kelkajn kanonojn.
Antaŭ forveturo alproksimiĝis al karaveloj ĉirkaŭ kvindek boatoj,
en kiuj sidis batalantoj de reĝo Humabon.
"Mi tamen kunprenus ilin en la batalon," konsilis Serrao al admiralo.
"Malgraŭ tio, ke iliaj armiloj estas preskaŭ senvaloraj, ili tamen
helpus nin per sia nombro."
"Ne. Kun taĉmento de miaj maristoj mi ne timas eĉ tutan armeon de
indiĝenoj," respondis Magalhaes.
En lasta momento alveturis reĝo Humabon. Li kondukis al admiralo
araban komerciston.
"Li konas lingvon de loĝantoj de Maktano. Eble li povos esti al vi
iamaniere utila."
La komercisto sidiĝis en ŝalupon de Magalhaes.
En nokta kvieto aŭdiĝis mallongaj ordonoj. La ekspedicio ekveturis.
Fernao sidis apud Serrao. Proksime de ili estis Henriko. Pigafetta
amuziĝis kun maristoj.
Varmeta nokto trankvile spiris. La maro estis kvieta. Remiloj
egaltempe plaŭdis je la akvonivelo.
"Mi havas impreson, kvazaŭ ni tute ne veturus por batali," Magalhaes
kliniĝis al Serrao.
"Estas vere belega nokto," diris Serrao.
"Kaj ĝi forte rememorigas min pri tiu nokto en Malako, kiam ni
estis kun Francisko lastfoje. Ho, kiom da jaroj forpasis jam de tiu
tempo!"
Ili silentiĝis, pensante pri Francisko. Kiel strange, ke lia veturo
donis impulson al ekspedicio de Magalhaes!
Fine aperis sur malhela horizonto siluetoj de malalta insulo.
Maktano!
Subite la ŝalupo ekkrakis. Ĉu ili puŝiĝis je la fundo? Ili ja
troviĝas ankoraŭ tiom malproksime de la insulo!
"Malfavora okazintaĵo, sinjoro admiralo," diris Serrao. "Ĝuste en
ĉi tiuj lokoj estas la maro tre malprofunda."
"Kaj estas ĉi tie koralaj rifoj," aldonis trompite Henriko.
Kion fari?
Salti en akvon kaj vadi al la bordo? Ili ja ne povas atendi fluson
kelkajn horojn kaj fariĝi la objekto de mokado de indiĝenoj!
En matena krepusko maristoj rigardas la admiralon. Ili atendas lian
ordonon, energian, mallongan, kiel kutime --
Sed stranga afero -- admiralo silentas. Li hezitas. Li rigardas siajn
maristojn, poste Maktanon. Li ne povas decidiĝi. Li, kiu neniam
hezitis, estas subite konfuzita.
Denove li konsciiĝas pri la sensenco de ĉi tiu batalo. Kial invadi
insulon de trankvilaj homoj, kiuj neniel domaĝis al Hispanoj? Kial
tiel superflue verŝi sangon de la maristoj, kun kiuj li kunkreskis
kaj kiujn li alkondukis tra la vojoj bonaj kaj ankaŭ dornoplenaj
ĝis ĉi tien, al Maktano?
Kaj la granda admiralo subite decidiĝas al la faro, kiu ĉiujn
miregas.
Li vokas al si la araban komerciston.
"Iru sur la insulon," li instigas tiun. "Diru al la reĝo, ke mi
donas al li ankoraŭ eblecon ĉion plibonigi kaj ordigi. Se li
estos kompleza publike diri, ke li rekonas Humabonon kiel sian plej
superan estron, ni ne kurbigos al li eĉ hareton sur la kapo. Alie li
memkompreneble lernos koni hardecon de niaj armiloj."
"Jes, sinjoro," diras kompleze la sendito. Li saltas en akvon, kiu
atingas lian talion, li vadas al la insulo kaj malaperas en surbordaj
densaĵoj...
Post unu horo li revenas. Lia vizaĝo estas pala de emocio.
"Indiĝenoj estas preparitaj, ili atendas vin," li informas per
tremanta voĉo la admiralon.
"Kaj mia komuniko?"
"Mi devas sciigi al vi, ke ili regis sur ĉi tiu insulo ĉiam mem
kaj ili neniam obeos la reĝon de insulo Cebuo. Kaj se vi volas veni
kun pafiloj, ili bonvenigos vin per sagoj kaj ĵetlancoj, kiuj estas
ankaŭ kapablaj mortigi homon."
"Do -- jen klaraj vortoj," diras la admiralo kaj li rektiĝas.
"Kaj ankoraŭ ion, sinjoro admiralo. Apud la bordo estas multaj
kavaĵoj superkovritaj per branĉoj."
"Por ke ni falu malsupren kaj poste trapikiĝu," diris Serrao. "Ne,
tiun ĝojon ni ne faros al ili."
"Ĉu ili estas multaj?" demandis ankoraŭ la admiralo.
"Malfacile diri tion," respondis la komercisto. "Mi mem vidis nur
kelkajn grupojn. Sed mi havis impreson, kvazaŭ moviĝus ĉiuj
densaĵoj."
Admiralo donis ordonojn.
"Bombardiloj devas resti sur la ŝalupoj. Sur ĉiu ŝalupo estos du
viroj."
"Domaĝe!" ĝemetis Serrao. "Nia malgranda nombro estos per tio
ankoraŭ plimalgrandigita kaj ni restos sen la kanonoj, kiuj devis
esti la plej granda surprizo."
"Ni devos helpi al ni ankaŭ sen ili," respondis admiralo kaj kiel
unua li saltis en marondojn.
Ili progresis antaŭen nur malrapide. El sabla profundaĵo elstaris
glitaj ŝtonegoj kaj akraj rifoj. La maristoj paŝis singarde. Ili
devis zorgi pri tio, ke ili ne malsekigu pulvon kaj muskedojn.
La reĝo de la insulo Cebuo restis kun siaj batalantoj malproksime sur
la maro.
Pigafetta priskribis la batalon sur Maktano jene:
"Ni saltis en akvon, kiu atingis ĝis niaj talioj, kaj ni devis
vadi al bordo certe tiom malproksimen, ĝis kien oni povus pafi
el pafarko, dume niaj ŝalupoj ne povis sekvi nin, ĉar tie estis
koralaj rifoj. Sur la bordo ni trovis mil kvin cent indiĝenojn,
kiuj estis dividitaj en tri grupoj. Terure kriante ili ekatakis nin.
Du grupoj atakis el flankoj, unu grupo el antaŭe. Nia admiralo
dividis ŝipanaron en du grupojn. Muskedistoj kaj sagpafistoj pafis
de sur boatoj duonhoron, sed senrezulte, ĉar iliaj kugloj kaj
sagoj kaj ĵetlancoj ĵetataj el tia distanco jam ne estis kapablaj
trapenetri la lignajn ŝildojn kaj maksimume ili vundis brakojn de
la malamikoj. La admiralo donis laŭtvoĉe ordonon, ke ili jam ĉesu
pafi (versimile por ŝpari municion al lastaj momentoj de la batalo),
sed ili ne obeis lin. Kiam insulanoj vidis, ke niaj pafaĵoj kaŭzas
al ili nur etan aŭ tute nenian domaĝon, ili cedis nek unu paŝeton.
Ili nur ĉiam pli laŭte batalkriis, transsaltante de unu flanko al
alia, por eviti la pafaĵojn. Samtempe ili senĉese alproksimiĝis,
ŝirmante sin per siaj ŝildoj. Ili ĵetis al ni sagojn kaj lancojn
en fajro harditajn, lignajn ĵetlancojn, ŝtonaron kaj marĉon, tiel
ke ni nur malfacile defendis nin. Iuj el ili ĵetis al nia admiralo
eĉ lancojn ekipitajn per metalaj pintoj.
Volante fortimigi ilin, sendis admiralo kelkajn niajn homojn por
bruligi loĝejojn de la insulanoj. Sed tio kolerigis ilin ankoraŭ
pli multe. Iuj el ili forkuris al la fajro, kiu konsumis dudek aŭ
tridek kabanojn, kaj mortigis tie du el niaj homoj. La restantaj
ekatakis nin des pli furioze. Kaj kiam ili ekrimarkis, ke niaj kruroj
ne estas ŝirmataj per la ŝildoj, ili celdirektis precipe al ili.
Al admiralo traboris dekstran kruron venenigita sago, post kio li
ordonis, ke ni paŝon post paŝo cedu. Sed preskaŭ ĉiuj niaj homoj
komencis en tiu momento senpripense forkuri, tiel ke el ni restis
kun li apenaŭ ses aŭ ok (kaj li, estante jam jarojn lama, evidente
plimalrapidigis la cedon).
Tiam ruliĝis al ni el ĉiuj flankoj sagoj kaj ŝtonoj, kiujn
la malamiko ĵetis al ni, kaj ni ne estis kapablaj rezisti. La
bombardiloj, kiujn ni havis en boatoj, ne povis helpi al ni, ĉar
malprofunda akvo detenis ilin en troa malproksimo. Tiel ni cedis
ĝis la maro. Ni klopodis cedi kiel eble plej malproksimen de la
bordo. Senĉese batalante ni cedis paŝon post paŝo kaj ni jam
estis je pafdistanco de la bordo kaj akvo atingis niajn genuojn.
Sed la insulanoj persekutis nin tro obstine kaj ili ĉasis ĉiam la
ĵetlancojn, kiujn ili ĵetis al ni antaŭe, tiel ke ili povis uzi
la saman ĵetlancon kvinfoje aŭ sesfoje. Kaj ĉar ili distingis la
admiralon, ili pafcelis precipe al li: ili jam dufoje batfaligis al
li helmon de sur la kapo. Sed li persistis kun kelkaj malmultaj el
ni kiel brava kavaliro sur la loko, ne provante cedi plu. Tiel ni
batalis pli longe ol unu horon, ol unu el insulanoj sukcesis ĵeti
en vizaĝon de la admiralo pafaĵon el kano. En sekvanta momento la
koleriĝinta admiralo trapuŝis bruston de la atakinto per sia propra
lanco, sed ĝi restis fiksita en korpo de la mortigito. Kiam nun
admiralo provis elingi glavon, li sukcesis tion fari nur duone, ĉar
bato de la ĵetlanco lamigis lian dekstran brakon. Kiam la malamikoj
observis tion, ili ĵetis sin kune kontraŭ li. Unu el ili donis al
li per sabro tian baton en maldekstran kruron, ke li sinkis kaj falis
sur la vizaĝon. Ili tuj ĵetiĝis al li kaj trapikis lin per lancoj
kaj per ĉiuj armiloj, kiujn ili havis. Tiel ili senvivigis nian
spegulon, nian lumon, nian konsolon, nian fidelan estron."