La tero malrapide proksimiĝis. Maristoj komencis distingi kolorojn
kaj formojn.
Jen aperis sur la bordo unu homo. Poste dua, tria, deka. Jam vidiĝas
tie cent, du cent, kvin cent homoj -- kaj ĉiam alkuras novaj. Ili
vigle gestas, poste saltas en malgrandajn boatojn kaj post nelonge
tuta ĉirkaŭaĵo de karaveloj svarmas per la alveturintoj.
Ho ve, se ili venas kiel malamikoj! Malfortigitaj ŝipanaroj estos
venkitaj dum unua atako!
Sed en okuloj de indiĝenoj oni ne vidas koleron. En ili estas nur
surprizo, mirego kaj scivolo.
"Levpontetojn, ŝtupetarojn kaj ŝnuregojn malsupren!" tondras voĉo
de la admiralo de sur Trinidado.
Post nelonge la karaveloj similas al formikejo. Indiĝenoj kuretas
sur la ferdekoj de unu objekto al alia, ĉion ili palptuŝas.
ĉion esploras kaj samtempe entuziasme ĝojkrias. Iuj kuras en
subferdekojn, penetras en kabinojn de ŝipanaro kaj oficiroj, en
kuirejon, en magazenojn. Ili prenas ĉion, kion ili vidas: ĉapojn,
surtutojn, lampojn, hakilojn, tranĉilojn, potojn, martelojn,
kolorŝtofojn -- kaj tion ili faras kun absoluta memkompreneblo,
malkaŝe, antaŭ okuloj de konsternitaj maristoj!
La marnavigantoj rigardas la vizitantojn kiel fantomojn. Ili tute
ne komprenas, kion devas signifi tiu stranga konduto. La indiĝenoj
venas tamen kiel amikoj, pri tio atestas almenaŭ iliaj ridantaj,
ĝojantaj vizaĝoj. Estas vero, ke ili havas iajn primitivajn
armilojn -- lignajn stangojn finitajn per fiŝostoj -- sed ili neniun
ĝenas. Sed ili ŝtelas! Ili forprenas ĉion, kio ne estas alfiksita!
Kiam iliaj manoj estas jam plenaj, ili ĵetas la objektojn sur la
ŝultrojn, pendigas ilin ĉirkaŭ la kolojn, enplektas ilin en
densajn hararojn...
La ekspedicio tute ne scias, ke ĝi atingis insulon, kies loĝantoj
ĝis tiu tempo ne vidis aliajn homojn. Ili vivis kaj mortis sur sia
insulo de pratempo firme kredante, ke ili estas unusolaj estaĵoj en
la tuta mondo. La tuta mondo -- tio estis ilia insulo kaj kelkaj pli
malgrandaj insuletoj en ties proksimo. La tuta mondo -- tio estis
palmoj kaj kabanoj kaj sabla bordo kaj plue jam nur akvo kaj akvo
kaj akvo. Fajra suno super la kapoj, varma klimato, malavara naturo.
Abundeco kaj superfluo. Kion vi vidas, ĉion vi povas preni. Al neniu
vi kaŭzos malutilon, ĉar ĉiu vivas en bonfarto.
Kaj jen subite aperas apud ilia insulo tri miraklaj kaj nekompreneble
grandaj ŝipegoj. Kiu ja alveturas en ili? Li estu kiu ajn, li certe
alportas novan ĝojon al ili. Tial ili rapidegas sur la ferdekojn sen
eĉ plej eta esprimo de timo kaj kun infana ĝojo ili prenas ĉion,
kion ili vidas.
La Eŭropanoj rigardas ilian konduton senmove. Ĉu ili estos
prirabitaj pri ĉio? La indiĝenoj penetris jam eĉ en kabinon de
admiralo kaj forportas landkartojn kaj mezuraparatojn! Kion diras al
la afero la komandanto?
Magalhaes staras sur kapitana ponteto kaj indignite observas la
konduton de la indiĝenoj. Jam kelkfoje li intencis voki al maristoj,
ke ili defendu sin, sed li ĉiam rekonsciiĝis. La rigardo al
ŝancelirantaj viroj, kiuj estis tute senpovaj, se la indiĝenoj eĉ
nur puŝetis ilin, estis por li sufiĉe klara averto. Se ĉi tiu
vizito ŝanĝiĝus al batalo, ĝi signifus finon de la ekspedicio.
Dum li meditis, alkuris Henriko.
"Sinjoro admiralo, ili ŝtelis nian ŝalupon!" li komunikis
kolerigita.
Magalhaes rigardis al postkilo de Trinidado.
Savboato, la lasta rifuĝejo en kazo, ke la ŝipo averius, estis jam
detranĉita de Trinidado kaj indiĝenoj en ĝi gaje veturis al la
bordo!
"Levi ankrojn, altiri velojn!" vokis admiralo.
La ĉenoj ektintis, ankroj flugis alten. Karaveloj ekmoviĝis.
En indiĝenojn kvazaŭ oni pafus. Ili rapidkuris al ŝtupoj kaj
ŝnuregoj. Tie ekestis paniko, ĉar ĉiuj volis esti tuj malsupre.
Ili forĵetis ŝtelitajn objektojn kaj ĵetiĝis en la maron. Post
nelonge la ferdekoj estis liberigitaj.
Eskadro forveturis al vasta maro.
Magalhaes kunvokis konsilan kunvenon de kapitanoj. Estis
interkonsentite, ke ili aranĝos dumnokte ekspedicion al la insulo
por ree ekposedi la forŝtelitan boaton kaj havigi al si akvon kaj
nutraĵojn.
"Kiu sentas sin sufiĉe forta por teni en la mano muskedon aŭ
glavon?" demandis admiralo.
"Mi, sinjoro admiralo! Mi! Mi! Mi!" eksonis batalavide el ĉiuj
flankoj. Ankaŭ kelkaj malsanuloj leviĝis sur la kuŝejoj. Iliaj
vizaĝoj kuntiriĝas de doloro, la fingroj konvulsie fermiĝas, sed
iliaj okuloj flagras en stranga febro kaj tra la ŝvelitaj buŝoj
trapuŝiĝas dolora ĝemo: "Mi, mi --!"
Magalhaes elektis nur la plej kapablajn.
Antaŭ la mateno ili alveturis en du ŝalupoj al la insulo. En
malgranda golfo ili vidis la savboaton de Trinidado.
Silente ili surbordiĝis kaj kuŝiĝis en herbon. Magalhaes donis
signon al Spinoza, ke tiu singarde proksimiĝu al li.
"Elektu kelkajn virojn," sonis la flustre donita ordono. "Dume ni
atakos la vilaĝon, malatentu la batalon, sed zorgu, kiel havigi
por ni iajn provizojn. Alportu ilin en ŝalupon kaj forveturu al
Trinidado!"
"Laŭ ordono, sinjoro admiralo!"
Ne rimarkitaj ili penetris en vilaĝon.
Komencis tagiĝi.
Akra sono de trumpeto kaj tondraj krioj de maristoj estis signaloj
por komenci la atakon. Surprizitaj kaj terurigitaj indiĝenoj elkuris
el la kabanoj. Ili aŭdis pafojn de muskedoj. Ili vidis kelkajn
kamaradojn, kiuj estis trafitaj kaj kaŭriĝis en doloroj. Ili
ariĝis en grupojn kaj kuris en mezon de la vilaĝo.
"Bruligu kabanojn!" ordonis admiralo.
Li konis ĉi tiun batalrimedon ankoraŭ el la tempo, kiam li servis
sub Albukerk. Se trompis ĉiuj rimedoj, tiam helpis la brulantaj
kabanoj.
Tiel ankaŭ nun.
Apenaŭ ekflagris sur kelkaj flankoj la flamoj, indiĝenoj diskuris.
En la vilaĝo restis kuŝantaj ok mortintoj -- la unua imposto de la
insulo post interkonatiĝo kun eŭropa civilizacio.
Magalhaes donis ordonon al reveno. Dumvoje ili kolektis en rapideco
ĉion, kion oni povis manĝi: korbojn kun kokosoj, bananojn,
kortbirdaron. Kiam ili alkuris al la bordo, ŝalupo sub gvido
de Spinoza ĵus debordiĝis. Ĝi estis ŝarĝita per amasoj da
nutraĵoj. Kelkaj sakoj estis plenigitaj per trinkakvo. Kaj inter
ĉio, firme kunpremata de du viroj, baraktis senpove kaptita --
belega porko!
Ili enŝalupiĝis kaj rapide veturis al karaveloj.
Apenaŭ ili grimpante atingis la ferdekojn kaj suprenlevis la
ŝalupojn, aŭdiĝis de la insulo sovaĝaj krioj. Samtempe
debordiĝis multaj malgrandaj boatoj.
La indignitaj indiĝenoj alveturis kiel uragano. Iuj ĵetis sur la
ferdekojn ŝtonojn, aliaj puŝegis ŝipmurojn.
"Streĉi ĉiujn velojn!" ordonis admiralo.
La vento ekblovis, karaveloj ekveturis. Post mallonga tempo restis la
boatoj tre malproksime.
La malkovritajn insulojn nomigis admiralo 'Ladrones' -- Ŝtelistaj
insuloj.
Kaj denove komenciĝis veturo, kiu fariĝis la turmento. La provizoj
estis rapide konsumitaj kaj revenis malsato. Nur post dekkvartaga
veturo ili vidis denove grandan insulon.
Jam el malproksimo ĝi allogis al ripozo. Kokospalmoj promesis
riĉajn fruktojn.
La insulo estis ŝajne neloĝata. Nenie estis videblaj homaj kabanoj
nek indiĝenoj.
Post alteriĝo maristoj forlasis la karavelojn. Ĉiuj rapidis sur
bordon. Jen ili trovis unuajn allogajn kokosojn. La maristoj ridis
kiel infanoj. Gustumu, sinjoro admiralo, ili estas bonegaj! Ĉu vi ne
povas? Kien vi denove rapidas? Ĉu vi ne ripozos eĉ momenton? Ho, vi
rapidas al malsanuloj, kompreneble, vi estas nia admiralo, pastro kaj
kuracisto, ĉion vi vidas, ĉion vi memoras -- --
Subite aperis indiĝenoj. Kelkaj boatoj veturis en la golfon, kiu
troviĝis malproksime de karaveloj.
Magalhaes donis signon al maristoj, ke ili kaŝu sin en densaĵoj.
Poste akompanate de Pigafetta li iris al ili renkonten. Kun kiaj
intencoj ili venas?
La ekspedicio havis feliĉon. La alveturintoj estis kvietaj
fiŝkaptistoj, kiuj veturis por ĉasi fiŝojn.
Admiralo invitis ilin sur la ŝipon.
Ili interkompreniĝis per gestoj. Pigafetta estis ankaŭ ĉi-foje tre
inventema. Oni trovis nek unu ideon, kiun li ne kapablus esprimi.
Lerte li desegnis bildon de porko. Li montris ĝin al la indiĝenoj.
Ĉu vi havas tiajn bestetojn?
Tiuj observas miregante ĉiun tiron de lia mano. La sorĉisto! Ĉu ni
havas porkojn? Iliaj vizaĝoj radias. Kompreneble! Kaj kiajn porkojn!
Ili estas grasaj, ili apenaŭ povas teni sin sur la kruroj, ili
iras rigardi, tiamaniere -- kaj unu indiĝeno iras sur la kvar, li
groteske balancas, la ceteraj ridas -- estas sufiĉe da porkoj, nur
venu rigardi -- Pigafetta kokerikas. Ĉu vi havas ankaŭ kokojn?
La indiĝenoj estas ravitaj de lia kapableco. Ili kapjesas -- jes,
ĉi tion ĉion ni havas, ankaŭ rizo estas en niaj hejmoj, nur venu
kaj vi vidos!
Ĉu viaj kabanoj estas malproksime?
Tute ne! Jen vi vidas palman arbareton, vi trairos ĝin, poste vi
vidos valon trafluatan de rivero, tiun vi travados -- kaj jam vi
estos en la vilaĝo.
Se ni jam iros tien, ĉu vi vendus al ni ion por manĝi? Nuksojn
ni havas ĉi tie en sufiĉa kvanto, sed ion de la viando, ĉu vi
komprenas? Se vi donos al ni porkojn kaj kortbirdaron, jen ĉio estos
via! Kaj Pigafetta montras tukojn, ĉapojn, ŝtofojn, tranĉilojn,
ludkartojn. La fiŝkaptistoj haltigas spiron, iliaj okuloj estas
preskaŭ elkavigitaj. Ni donos al vi ĉion en sufiĉa kvanto, amikoj,
nur venu kaj kunprenu tiujn sorĉajn objektojn, niaj virinoj estos
entuziasmigitaj...
Admiralo estas kontenta. Poste li kondukas la gastojn en la
magazenon. Tie li havas belaspektajn ŝranketojn, en kiuj estas
specimenoj de multekostaj spicoj: zingibro, cipro, kariofilburĝonoj --
Ĉu vi havas ankaŭ tiajn aĵojn?
Magalhaes kaj Pigafetta observas la indiĝenojn tre streĉe. Ja se
estos la respondo jesa, tio signifos, ke ili troviĝas sur Molukoj!
Ne, nenio simila kreskas sur nia insulo, respondas la alvenintoj. Tuj
poste ili aldonas: Sed ni konas sufiĉe da homoj, kiuj negocas kun
tio. De tempo al tempo ili venas ankaŭ al ni. Reciproke ili aĉetas
de ni aliajn varojn.
De kie ili venas al vi? demandas Magalhaes kaj li estas pala de
emocio.
La indiĝenoj montras al la okcidento!
Fernao sentas sekecon en la buŝo, en lia kapo bruas sovaĝa torento.
Pigafetta fartas neniom pli bone.
Ni venos al vi, ili adiaŭas, jes, ankaŭ la objektojn ni alportos.
Ili diras tion kun forestantaj animoj, ĉar en ĉi tiu momento ili ne
pensas pri la komercaj aferoj, ili ne pensas pri kokoj, porkoj, rizo
kaj aliaj gravaj nutraĵoj, sed pri io tute, tute alia. Ili volas
esti solaj, por ke ili reciproke asertu unu la alian pri ideo, kiu
ebriigis ilin.
"Do -- de okcidento!" elspiras Pigafetta.
"Jes, de okcidento..." ripetas mallaŭte admiralo kaj la sovaĝa
akvofalo en lia kapo fariĝas ĉiam pli brua.
"Versimile Ĉinoj," flustras Pigafetta. "Ili de okcidento, ni de
oriento. Sinjoro admiralo, mi gratulas vin!"
Magalhaes premas manon de fidela kunulo kaj sindona amiko. Fine,
finfine apud la celo!
Kia konfuzo naskiĝos inter sciencistoj! Kiel ĝojos tiuj, kiuj
kredis, ke la Tero havas formon de kuglo! Kiel furiozos la
malprogresemuloj, kiuj kredis, ke Tero estas ebena kiel tabulo! Sed
ili faru kion ajn, la fakton ili ne ŝanĝos.
Ĉu estis tempestoj? Ĉu muĝis ventegoj? Ĉu furiozis frostoj? Ĉu
mortigis malsato? Ĉu brulis flamoj de ribelo? Ĉu terenfaligis
malespero?
Tio ĉio devis okazi, ke venu la hodiaŭa tago! Magalhaes kredis, ke
ĝi venos, per tuta forto de sia koro. Certecon li ne havis, ĉar li
nur veturis malkovri ĝin, sed li havis firman fidon.
Kiomfoje boriĝis en liajn pensojn la vermo de duboj, malkonfido,
senaŭdaco! Se ĝi estis apud orientaj bordoj de Suda Ameriko, kie
miloj da golfoj mokis lian revon pri la trapasejo, se ĝi estis sur
senmezuraj akvoj de Pacifiko, kie senfinaj semajnoj kaj monatoj
ruinigis en cindron ĉiujn liajn kalkulojn kaj hipotezojn pri pozicio
de Molukoj -- ĉiam tio estis lia neskuebla fido, kiu venkis ĉion!
Fernao staris sur la ferdeko kaj en liaj rememoroj defilis homoj,
kiuj ebliĝis alvenon de ĉi tiu neforgesebla momento: preceptoro
Behaim, Francisko, komercisto Haro, freneza astronomo Faleiro, reĝo
Karolo, Aranda, maljuna Barbosa, edzino Beatrice -- kaj precipe
kompreneble liaj maristoj, kiuj nun ludetas sur la sablo kiel
infanoj.
El ili fariĝis homaj ruinoj. Ili similas pli multe al skeletoj ol
al homoj. Sed en la fabela lando, kiun ili nun atingis, ili baldaŭ
resaniĝos. Ili forgesos ĉion, kion ili devis travivi. Poste ili
fariĝos historiaj personoj. Iliaj nomoj estos eble forgesitaj, sed
ilia faro restos en memoro de la homaro por eterne.
Fernao Magalhaes la unuan fojon post dek naŭ monatoj, kiuj forpasis
de lia forveturo el Hispanujo, elspiris facile, sen premo, libere.
Nun jam nenio angorigis lin. Li plenumis ĉion, kion li volis
plenumi. Li malkovris trapasejon kaj pruvis, ke la Tero estas
kugloforma. Molukoj estas proksime --
Ridetante li iris kun Pigafetta sur la kajon. Malavara naturo abundis
per riĉaj donacoj. La indiĝenoj jam alportis unuajn bestojn por
vendi ilin. Ĉie estis multe da suno, ĉio ridetis.
Tie ili ripozis unu semajnon. Dum tiu tempo ili sufiĉe refreŝiĝis.
La pacientoj, kiuj estis malsanaj nur ne grave, komencis jam promeni.
Nur kelkaj gravaj pacientoj kuŝis sur siaj kuŝbretoj senmove kaj
triste ridetante ili aŭskultis gajan rakontadon de siaj pli feliĉaj
kamaradoj. Iliaj malfortigitaj stomakoj jam ne toleris nutraĵojn.
Ĉiuj sentis, ke proksimiĝas neevitebla fino. Kaj tio estis ununura
peza ombro, kiu pendis super la ekspedicio.
Post unu semajno admiralo ordonis forveturon. Ili veturos al pluaj
insuloj.
Pigafetta staris ĉe balustrado tenante en la mano longan
fiŝkaptilstangon. Li kaptis fiŝojn. La ŝipo ĵus preterveturis
vastan golfon.
Li sentis subite puŝegon. Karavelo surveturis koralajn rifojn, kiuj
kuŝis sub la akvonivelo.
Pigafetta perdis ekvilibron. La fiŝkaptilo falis el lia mano. Li
volis ĝin rekapti, lia piedo forglitis -- kaj malfeliĉa Italo falis
en la maron.
Kiam li elnaĝis al akvonivelo kaj ĉirkaŭrigardis, li ekvidis aron
da ŝarkoj, kiuj proksime de li kruele luktis. Ili batalis pri grasa
viandopeco, kiu falis en la maron de sur la ŝipo. La akvo forte
ondiĝis, naĝiloj ĉiumomente aperis super la akvonivelo.
Pigafetta malespere rigardis al Trinidado. La ŝipo veturetis iomete
malantaŭe. Pigafettan neniu rimarkis. Ili ne povis vidi lin, ĉar li
estis ĵus ĉe la malantaŭa kilo.
"Helpon!" aŭdiĝis super la golfo.
Sur la ferdeko regis ĥaoso. Ĉiuj maristoj estis okupataj per
liberigo de la ŝipo. La ĉenoj tintis, levilaj radoj bruegis, kaj en
ĉi tiu tumulto neniu aŭdis vokon de la malfeliĉulo.
Pigafetta palptuŝis flankojn de la ŝipo, li serĉis iajn truetojn,
en kiujn li povus bori siajn fingrojn, grimpi iamaniere supren,
almenaŭ super la akvon, ĉar -- jen! -- la lukto de ŝarkoj fariĝas
ĉiam pli furioza, akvo jam farbiĝas de ilia sango! -- sed vane.
"Helpon! Helpon!" li vokis ĝeminsiste.
Sed la ferdeko tondris de sennombraj paŝoj kaj de laborbruo. Fine
oni sukcesis dank' al komuna peno de tuta ŝipanaro liberigi la
minacatan ŝipon. Ĝi malrapide ekveturis...
"Helpon! Helpon! Helpon!" ĝemis Pigafetta.
La ŝipo jam veturis pli rapide, ol li naĝis. Ĝi antaŭveturis lin.
Kaj jam li restis kelkajn metrojn malantaŭe! Li ĉesis naĝi por
enspiri al lasta krio:
"Hel --!"
Meze de la vorto io frapis lian vizaĝon. Kio okazis? Ĉu la ŝarkoj
rimarkis jam novan kaptaĵon kaj persekutas lin? Ĉu ĝi estis eble
naĝilo de iu el tiuj rabfiŝoj de oceano?
Ne. Malantaŭ la ŝipo treniĝis la velŝnurego. Ĝia libera finaĵo
tuĝis vizaĝon de Pigafetta, flugaperis antaŭ liaj okuloj -- kaj
jam ĝi saltetis sur la ondoj antaŭ li.
Pigafetta suprenĵetiĝis kiel fluganta fiŝo. Li atendis la brakon
-- kaj en sekvanta momento li konvulsie kunpremis la lastan eblon de
la saviĝo!
Dume karavelo ekveturis sufiĉe rapide. Korpo de Pigafetta kuŝis sur
la ondoj preskaŭ akvonivele. De tempo al tempo li kriis, sed neniu
aŭdis lin.
Nur kiam maristo iris kunvolvi la ŝnuregon, li ekvidis en la akvo
elĉerpitan Italon. Ili rapide mallevis savboaton. Post nelonge
Pigafetta troviĝis sur la ferdeko.
Li estis iomete pala -- la rememoro pri ŝarkoj estis teruriga -- sed
baldaŭ revenis lia bonhumoro.
"Cetere min tedis, ke mi estis devigata skribi en mian taglibron
nur pri okazintaĵoj de aliaj homoj," li finis sian rakonton al
ariĝintaj maristoj. "Nun fine mi povos skribi ankaŭ ion pri mi."
Post kelkaj tagoj ili atingis novan insulon. Ĝia nomo estis Masavo.
Sur la bordo staris sennombraj amasoj da indiĝenoj. Mallarĝa
ŝipeto kun kelkaj loĝantoj de la insulo veturis renkonten al ili.
"Nun, sinjoro Pigafetta," diris admiralo signifoplene, "ni faros
punkton post niaj hipotezoj. Ni atestos ilin."
"Kiamaniere, sinjoro admiralo?"
"Henriko devenas el Sumatro. Se ni fakte ĉirkaŭveturis la Teron,
Sumatro ne povas esti malproksime de ĉi tie. El tio sekvas, ke
ĉitieaj indiĝenoj devas paroli aŭ per la sama aŭ almenaŭ per tre
simila lingvo, per kiu oni parolas en patrujo de Henriko."
"En tiu kazo... Henriko devus kompreni ilin?"
"Kompreneble."
Admiralo vokis la serviston kaj instruis lin pri lia venonta tasko.
Pigafetta zorgis pri tio, ke ĉiuj ŝipanaroj sciu, pri kio temas.
Ĉiuj streĉe atendis la rezulton.
Kiam la ŝipeto kun indiĝenoj alveturis al Trinidado, Henriko vokis
malaje:
"Kion vi deziras?"
La demando sonis kiel pafo, post kiu sekvis trankvilo. Ĉu ili ne
komprenis?
Sed post momento flugis supren la respondo:
"Reĝo Kolambu, sinjoro de ĉi tiu insulo, demandas, ĉu vi venas
kiel amikoj aŭ malamikoj."
Henriko donis manon al oreloj, ke li pli bone aŭdu. Okuloj de la
tuta ŝipanaro estis fiksitaj al li. Henriko havas en la vizaĝo
strange koncentritan, streĉan esprimon. Sed lia koncentriĝo subite
malaperas kaj liaj okuloj ĝoje brilas.
Li komprenis!
Per balbuta, interrompata voĉo li tradukis al admiralo demandon de
indiĝenoj.
Sur Trinidado eksonis ĝojkrioj. Plenaj da admiro rigardis ĉiuj la
ridetantan Magalhaeson.
"Diru al ili, ke ni alportas mision de paco kaj amikeco de la hispana
reĝo, kiu estas plej potenca el ĉiuj regnestroj en la mondo."
La indiĝenoj estis evidente kontentaj.
Kiel pruvon de amikeco Magalhaes sendis al reĝo kelkajn donacojn:
tranĉiletojn, koraletojn, kombilojn, ĉapojn. Kaj li komisiis la
delegitojn inviti la reĝon al admirala ŝipo.
Sur Trinidado oni faris fervorajn preparojn por bonvenigo de gastoj.
Kaj apenaŭ estis ĉio preta, la reĝo alveturis.
Kiam Henriko transdonis al admiralo donacojn de la reĝo -- rizon
kaj fiŝojn --, Kolambu esprimis ĝojon pri propono de admiralo fari
kontrakton. Li jam de longe sopiras havi fortan aliancanon. "Vi
neniam bedaŭros tion," certigis lin Magalhaes. "La hispanan reĝon
obeas ankaŭ regnestroj, kies lando estas kelkfoje pli granda ol tuta
Masavo."
La reĝo ŝatus scii, kiamaniere eskadro atingis ilian landon.
Henriko tradukis rakonton de Magalhaes pri la veturo al trapasejo,
tra markolo de Magalhaes, tra Pacifiko.
"Sed kiel estas ebla veturi tiom da monatoj kaj ne vojerari, se ĉie
oni vidas nur akvon?" miris la reĝo.
Magalhaes kondukis reĝon kaj lian akompanantaron en sian
kabinon. Tie li montris al ili markartojn, kompasojn, astronomajn
instrumentojn kaj klarigis, kiel oni uzas ilin.
Poste li invitis ilin en magazenon. Dumvoje ili renkontis maristojn.
Jen unu, jen du, baldaŭ tutan grupon, el unu kabino soniĝis
laŭtega debato minimume de dudek viroj, tie denove novaj kaj novaj.
La reĝo miregis. Li ne sciis, ke multaj el maristoj montriĝis al li
kelkfoje.
En magazenoj kuŝis en longaj vicoj kestoj kun la varoj. Tie
estis amasoj da koloritaj ŝtofoj, koraletoj, speguletoj, vitraj
ornamaĵoj, ludkartoj, tranĉiloj, hakiloj, segiloj --
Magalhaes donacis al la reĝo kelkajn objektojn, kiujn li aĉetis en
Eŭropo ridinde malmultekoste. La indiĝena reĝo radiis.
Admiralo tamen volis montri ne nur riĉecon, sed ankaŭ forton de
la hispana reĝo kaj ties delegitoj. Li kondukis la gastojn en
armilejon. Dumvoje nur kvazaŭ senintence li instigis Spinozon, ke
sur la ferdekon alvenu armitoj.
La armilejo blindigis reĝon ankoraŭ pli multe ol magazeno. Sur
longaj etaĵeroj estis apogitaj muskedoj, malantaŭ ili pendis
ponardoj, rapiroj, pezaj glavoj, kurbigitaj sabroj, plue estis tie
kestoj kun kanonkugloj, bareloj kun pulvo, feraj helmoj.
Poste ili revenis sur la ferdekon.
Tie staris en modelaj vidoj tridek armitaj maristoj. Sur la kapoj ili
havis metalajn helmojn, brustojn kaj dorsojn kovris kirasoj, ĉiu
havis en la mano ŝildon garnitan per fero, en dekstraj manoj ili
havis pezajn glavojn. En subiranta suno ĉio brilis kvazaŭ en la
fajro kaj elvokis impreson de teruraj batalantoj el regno de demonoj.
Magalhaes informis sian gaston, ke li intencas montri al li, kiel oni
luktas en lia patrujo.
Post ordono kaj signalo -- Antaŭen! -- alkuris grupo da maristoj,
kiuj ĝis tiu momento staris sur alia flanko de la ferdeko.
Fulmrapide ili elŝovis ponardojn kaj mallongajn glavetojn kaj metis
sin kontraŭ la armitoj. Ili furioze pikis kontraŭ iliaj brustoj,
dorsoj, ili celdirektis al la kapoj, sed la armiloj forpuŝiĝis
kaj deglitis farinte neniun domaĝon. La armitoj staris kiel roko,
ili ne movis eĉ per muskuleto en la vizaĝoj -- kion ili ja saman
posttagmezon prov-ekzerciis!
La reĝo ne povis kompreni tion. Admiralo kondukis lin al la armitoj,
li denove klarigis, instruis. Fine li prezentis al la reĝo sian
rapiron.
"Por kiu celo?" demandis la indiĝeno.
"La maristoj ekatakos ankoraŭ unufoje. Se vi deziras, vi povas ataki
ankaŭ."
La reĝo kuregis kun ceteraj atakantoj, li pikis per ĉiuj siaj
fortoj, sed la kirasoj estis netrapenetreblaj.
Li redonis rapiron kaj diris rekone:
"Tia armito valoras kiel cent aliaj soldatoj."
"Ankoraŭ pli multe," diris serioze Magalhaes.
"Kaj kiom da ili vi havas?"
"Sur ĉiu ŝipo du cent," respondis admiralo, kiu volis akiri
respekton por la ekspedicio.
La indiĝeno rapide kalkulis. Tri ŝipegoj, sur ĉiu du cent -- ĝi
povas esti, ja en subferdeko ili ŝajnis abundegaj --
Nova energia ordono -- la armitoj faris kelkajn ekzercaĵojn kun
armiloj. Ĉiufoje ĝi eksonis kiel malhela tamburbatego.
Lasta numero estis kulmina punkto de la tuta teatraĵo.
Magalhaes iris kun la reĝo kaj ties sekvantaro al kapitana ponteto.
Post kelkaj paŝoj, li donis apenaŭ rimarkeblan mansignon. En tiu
momento la tuta karavelo skuiĝis de tondra bruego. El ĉiuj kanonoj
oni pafis samtempe. El pafiltuboj ruliĝis fumo --
Reĝo kaj lia sekvantaro ege teruriĝis. Sed Magalhaes trankviligis
ilin dirante, ke ĝi apartenis nur al montro de la lukto.
La hispana reĝo elkreskis en okuloj de indiĝena regnestro en
supernaturan estaĵon. Bone, ke li sekurigis por si favoron de tiaj
homoj! La sekvantan tagon estis fermita alianco kun reĝo de Masavo.
Kaj denove komencis por maristoj vivo, kiu superis ĉiujn iliajn
revojn. La indiĝenoj kondutis afable kaj amike kaj la naturo abundis
pri riĉeco de fruktoj. La sekvoj de grandegaj suferoj sur Pacifiko
malrapide malaperis. Sed estis ĉiam ankoraŭ sufiĉe da maristoj,
kiuj ne povis moviĝi. Al tiuj volis Magalhaes doni kiel eble plej
multe da kvieto, komforto kaj senriproĉa flegado. Tial li prokrastis
la forveturon, malgraŭ tio, ke Molukoj tiris lin.
Kaj ankoraŭ pro unu kaŭzo li ne rapidis kun forveturo. Li volis
esti certa, ke la okupado de Masavo por Hispanujo ne estos
renversita per iu okazintaĵo post forveturo de lia ekspedicio. Tial
li volis firmigi la reĝon Kolambu kaj regnestrojn de apudaj insuloj
en konvinko, ke ilia alianco kun Hispanujo estas fermita por eterne.
Ili ĉiutage konvinkiĝu, kia avantaĝo por ili kuŝas en tio, ke ili
kunligis sian sorton kun tiu de la hispana regno.
Sed forveturo de la ekspedicio estis plirapidigita pro neatendita
okazintaĵo.
El najbara insulo alveturis kiel vizitantoj tieaj loĝantoj. Maristoj
interkompreniĝis kun ili. Ili volis interŝanĝi varojn. Kia estis
ilia mirego, kiam ili ekvidis ĉe indiĝenoj oron! Kiel ekbrilis
iliaj okuloj, kiam ili vidis la flavan metalon, pri kiu ili tiom
revis! Por normala speguleto vi ricevas tiom da oro, ke vi hejme
povos aĉeti milojn da tiaj ludiloj! Por kuireja tranĉilo aŭ rapiro
vi ricevas tutan bulon da oro! Por hakilo tiom da oro, kiom ĝi mem
pezas!
Ili perdis intereson pri ĉio, kio ne estis kunligita kun la oro.
Fantomo de la brila metalo difektis al ili ĉiun prudenton. Ili amase
vendadis armilojn kaj vestaĵojn. Por kio servas al ili armiloj? Se
la admiralo alkondukis ilin ĝis ĉi tien, li alkondukos ilin facile
ankaŭ hejmen, kaj vestaĵoj kaj tolaĵoj, kiujn ili havis kiel feran
provizon? Ho, ĉio estos denove bona -- ili alveturos en landojn, kie
floras komercado, tie ili aĉetos novajn kaj pli bonajn aĵojn! Ĉi
tie valoras ununura intereso, ununura sopiro: Oro! Oro! Oro!
Danĝera febro ekkaptis la eskadron. Maristoj vivis kiel en sonĝoj.
Ankaŭ oficiroj kaj kapitanoj.
Nur admiralo staris super ĉi tiu frenezado kun sana prudento.
Li antaŭsentis grandecon de la danĝero, kiu penetris en karavelojn.
Se la afero tiamaniere progresos, maristoj havos ja amasojn da oro,
sed dum plua veturo eble ĉifonitajn vestaĵojn, senarmitajn manojn
kaj malplenajn stomakojn. Aŭ ankoraŭ pli malbone: li ne sukcesos
devigi ilin al forveturo, ĉar ili ŝanĝiĝos en avarulojn.
Jam nun kelkaj el ili kondutas kiel senraciaj. La admonan rigardon
ili malatentas, la avertan vorton kvazaŭ ili ne aŭdus.
Ĉu ili pro tio aranĝis ĉi tiun veturon, ke ili ĉi tie senespere
finiĝu?
Li kunvokis konsilon de kapitanoj.
"Ni devos ĉesigi tiun frenezadon," li diris.
"Kial?" miris la kapitanoj.
Admiralo komunikis al ili, kion li timas. Ili ne konsentis. La
avideco je oro kaptis ankaŭ ilin.
Magalhaes vidis, ke nepre devos interveni li mem. Li malpermesis
vendadi al indiĝenoj objektojn por oro. Kiu agus kontraŭ tiu
ordono, tiu estos ekzekutita.
Baldaŭ poste la eskadro forlasis Masavon.
Reĝo Kolambu ja ne konis vojon al insuloj de multekostaj spicoj, sed
komercistoj rakontadis al li pri ĝi. Oni veturas al insulo Cebuo --
kaj de tie jam rekte al Molukoj!
La ŝipgvidanto dumvoje al Cebuo fariĝis Kolambu mem. Ili alveturis
tien post tri tagoj de kvieta vojaĝo.
En Cebuo ili estis akceptitaj kun rigida sindeteno. Ties regnestro
Humabon havis evidente pli klarajn imagojn pri eŭropaj 'aliancanoj'
ol reĝo de Masavo. Ankaŭ merkaton li komprenis. Li postulis, ke
Hispanoj pagu al li doganon por la varoj, kiujn ili aĉetos. Nur kiam
Henriko kaj Kolambu klarigis al li forton de la eskadro, li revokis
sian postulon pri la dogano.
Kiam Magalhaes konstatis, ke ĉiu insulo havas sian propran reĝon,
li decidiĝis, ke li nomigos unun el ili la plej supera regnestro. La
ceteraj reĝoj devos rekoni ties hegemonion.
Kolambu bone taŭgus al ĉi tiu rango, sed Masavo estas tro
malproksima. Tial li faros pli bone, se li komisios tiun rangon al
Humabon.
Magalhaes ordonis servi celebran meson. Ĝin partoprenis ĉiuj
indiĝenoj ankaŭ kun sia reĝo. Regnestroj de ĉirkaŭaj insuloj
estis postulataj, ke ili ankaŭ venu.
En ĉeesto de nesupervideblaj amasoj pasis la reĝoj unu post alia
antaŭ sian samlandanon, kiu hegemonios ilin post forveturo de
Hispanoj. Kun longaj ceremonioj ili promesis al li fidelecon. Kiel
pruvon de sia sindono ili kisis liajn manojn.
Poste la eminentigita indiĝeno en profunda trankvilo ĵuris fidelon
al hispana reĝo.
Magalhaes kontente observis realigon de sia ideo. Nun li jam povas
trankvile forveturi. Cebuo kaj ceteraj insuloj restos por ĉiam la
hispanaj kolonioj...
Sur karaveloj oni faris lastajn preparojn por forveturo. Aĉetitaj
nutraĵoj estis forveturigataj el surborda magazeno en internon de la
ŝipoj.
Sed iun tagon alveturis al Trinidado reĝa ŝipeto.
Admiralo afable bonvenigis reĝon Humabonon. Li vidis, ke tiu estas
iom ekscitita.
"Zilapulapu sciigis min, ke li min ne obeos!" gestis kolere per la
manoj la vizitanto.
"Zilapulapu? Kiu estas 1i?" demandis Magalhaes kun sulkigitaj brovoj.
"Reĝo de Maktano."
Maktano estis malgranda najbara insulo.
Malhela rigardo de admiralo traflugis markolon, per kiu estis ambaŭ
insuloj dividitaj.
"Kion fari?" insistis Humabon.
"Ni reordigos la aferon," trankviligis lin Magalhaes. "Mi sendos al
Maktano miajn armitojn."
"Ni helpos vin," proponis la reĝo. "Mi sendos en batalon milon da
soldatoj."
"Ne, dankon. Ĝi ne estos necesa," rifuzis memkonfide admiralo. "Niaj
armitoj estas nevenkeblaj. Zilapulapu konvinkiĝos pri tio."
"Kiam vi ekveturos, sinjoro admiralo?"
"Hodiaŭ post duonnokto."
"Ĉu ni povus rigardi la batalon almenaŭ el malproksimo, se vi
rifuzas nian helpon?"
"Memkompreneble!" konsentis volonte Magalhaes. "Viaj homoj almenaŭ
vidos, kion scipovas Hispanoj."