Ribelo

La golfo de San Julian estis vualita en nokta mallumo.

En kajuto de admiralo sur Trinidado sidis Fernao Magalhaes kun

kapitano Alvar Mesquita. Lokoj por ceteraj gastoj restis ne okupitaj.

Magalhaes esperis ĝis lasta momento, ke la hispanaj hidalgoj

prudentiĝos kaj akceptos lian inviton. Sed kiam vesperiĝis kaj la

kapitanoj ne alvenis, li diris al Henriko, ke li alportu manĝaĵojn.

"Nur se ni scius, kion ili intencas," esprimis laŭte siajn pensojn

Mesquita. "Ĉi tiu necerteco estas pli malbona ol malkaŝa atako."

"Ĝi ne daŭros longe. Morgaŭ ĉio solviĝos."

Kaj denove estis en kajuto malafabla silento.

Mesquita pensis pri sia ŝipanaro sur San Antonio. Li ja estis

kapitano nur ekde la restado en Brazilio, sed dum tiu tempo li lernis

koni sian ŝipanaron ĝis tia grado, ke li povu taksi, kiun li povas

konfidi, kiun li devas malkonfidi. La plej sindona estas certe

Eloriago. La malmilda maristo, kiu plenumas ĉiujn taskojn kun modela

konscienco. Se ceteraj murmuras pro io, li ĉiam scipovas trankviligi

ilin. Kaj ne per longaj paroloj. Iam li nur svingas per la mano kaj

eklaboras, aliokaze li diras trafan spritaĵon -- maristoj ekridas

kaj sekvas lin. Estas tie kelkaj viroj, kiujn li povus konfidi en

kazo de eventuala konflikto. Sed la plejmulto?

Magalhaes reviziis en la animo tutan eskadron. Unu ŝipo post la alia

defilis antaŭ liaj okuloj kun ĉiuj apartenaĵoj: kun bombardiloj,

kun provizoj, kun maristoj, kun oficiroj, kun kapitano...

Viktorion komandas Mendoza. Li tro submetiĝis al influo de

Cartagena. Per tio, ke li ne partoprenis la revizian paradon, li

malkaŝis ĉion. Kaj tamen -- la situacio en lia ŝipo ne estas la

plej malbona. Maristoj apartenas plejparte al portugala nacieco kaj

Magalhaes scias, ke portugaloj estas sindonaj al li.

Multe pli danĝera estas Concepcion. Ĝi estas propra centro de la

ribelo. Tie troviĝas Queseda kaj Cartagena. Ĝi estas granda, firme

konstruita ŝipo, kun plej granda nombro da kanonoj kaj provizoj da

nutraĵoj.

Do, ĉi tio estus unu parto, meditas Fernao. La duan parton faras lia

Trinidado. Santiago de Serrao kaj San Antonio de Mesquita.

Tri kontraŭ du, finas sian revizion admiralo. Eĉ se Santiago kaj

San Antonio estas pli malgrandaj karaveloj, finfine ĉi tie decidas

la nombro, la kapableco de pli moviĝema manovrado. Do situacio ne

aspektas iel senesperige. Eble eĉ nenio okazos. Povas esti, ke la

hidalgoj en dormo forgesos sian malpraviĝon kaj matene venos por

peti senkulpigon.

Antaŭ noktomezo akompanis admiralo Mesquitan al balustrado, kie li kore

adiaŭis lin. Momenton li aŭskultis, kiel remiloj de la forveturanta

ŝalupo monotone plaŭdtuŝis akvonivelon de la trankvila golfo. Li

atentrigardis la noktan mallumon, ĉu li ne ekvidos ion suspektan.

Sed karaveloj staris senmove. Profunda trankvilo estis ankaŭ sur la

bordo, kie gardis la deponitajn provizojn fidela Serrao.

Magalhaes ne eraris, kiam li en siaj meditoj indikis centron de la

ribelo al Concepcion. Apenaŭ estis tien transportita Cartagena el

Viktorio, li tuj interkonsentiĝis kun Queseda. Ili jam ne toleros

plu la ordoneman konduton de admiralo. La maristoj estas lacaj per

longa navigado kaj sopiras reveturi hejmen. La ordono de Magalhaes

pri limigo de la nutraĵoj kaj trinkaĵoj ribeligis ilin. Eskadro

similas al barelo da pulvo. Sufiĉas fajrero. Kaj restado en golfo de

San Julian estas kiel kreita por bruligi la ribelon. La ŝipanaroj

ĉiutage kontaktiĝos dum laboroj sur la bordo -- kiom da okazoj

gajni ĉiujn maristojn en kontraŭadmiralan tendaron! Kaj kun tiuj,

kiuj malgraŭ ĉio restos fidelaj al Magalhaes, ili jam scipovos fari

mallongan procedon!

La neatendita ordono al surbordiĝo kaj invito al komuna tagmanĝo

estis la fajrero, kiu bruligis la ribelon.

"Nun, kiam li ne scias, kion fari, li estas subite respektplena kaj

afabla!" bruegis Cartagena. "Tiamaniere vi ne aĉetos nin, sinjoro

admiralo!"

"Ni devus honti, se ni akceptus la inviton!" konsentis kun

vicadmiralo Queseda. "Nun -- post tiom da monatoj de ignorado!"

"Kaj ne nur al regalo!" decidis energie Cartagena. "Eĉ la paradon vi

ne partoprenos! Vi nek Mendoza!"

"Sed tio signifos malobeon de la ordono, per aliaj vortoj --

malkaŝan ribelon!"

"Jes! Ni jam nenion prokrastos. La admiralo mem decidis pri sia

sorto!"

Ŝalupo de Concepcion veturis al Viktorio. Queseda informis Mendozon,

pri kio li interkonsentiĝis kun vicadmiralo Cartagena. Mendoza

senhezite aliĝis al ili.

Post reveno el revizia parado kunvokis Queseda sian ŝipanaron en

subferdekon.

"Bravaj maristoj!" li alparolis ilin flate. "Mi volas danki al vi por

ĉiu laboro, kiun vi ĝis nun faris en servoj de la reĝo, kaj ankaŭ

por ĉiuj penoj, kiujn vi suferis. Veturante suden vi atingis tiel

malproksimajn landojn, kiujn atingi sukcesis neniu hispana ŝipo.

Ĝis ni revenos hejmen, la reĝo certe laŭ merito rekompencos viajn

heroajn farojn. Vi faris jam pli ol vian devon kaj nun venis tempo

por reveturi hejmen."

La maristoj nekompreneme rigardis unu la alian. Ĉu tio estas ebla?

Hejmen? Tio, pri kio ili revis, kion ili sopiris kaj postulegis --

ĉu tio nun efektiviĝu? Post ĉi tiuj frostoj kaj veteraĉoj denove

lasi sin sunbruniĝi de arda suno de Hispanujo?

Kunfalditaj trajtoj de la vizaĝoj, kiuj rigidiĝis dum la parado sur

malvarma kajo de golfo San Julian, malrapide moliĝis. Sed ankoraŭ

estis ĉi tie duboj: Kion diros pri la afero la admiralo? Aŭ -- ĉu

tio estas lia deziro?

"La admiralo volas veturi plue al la sudo," daŭrigis Queseda,

kvazaŭ li legus iliajn pensojn, "sed ni, kapitanoj, jam ne

submetiĝos al liaj humoroj. Ni decidis reveturi Hispanujon -- kaj

tio okazos tuj!"

"Huraaa!" sonegis la subferdeko de ĝojiga perspektivo. Sed ĉiuj

maristoj ne ĝojkriis. Sur la maldekstra flanko aŭdiĝis akra voĉo:

"Kiuj kapitanoj interkonsentiĝis tiel, sinjoro Queseda?"

La voĉo apartenis al dua ŝipoficiro Lopez, kiu klare komprenis, pri

kio ĉi tie temas.

"Mi, vicadmiralo Cartagena kaj kapitano Mendoza!" sonis glacia

respondo, en kiu kuŝis malhela minaco.

Queseda tute ne dubis, ke li sukcesos loginstigi la ŝipanaron

kontraŭ la admiralo. Pro tio li rektiĝis ankoraŭ pli multe kaj kun

batala provokemo li elpaŝis al maldekstra flanko.

"Kaj kial vi demandas, Lopez?"

"Ĉar vi loginstigas nin al ribelo!" respondis kuraĝe Lopez. "Vi

volas, ke ni perfidu admiralon -- sed tion ni neniam faros!" Kelkaj

portugalaj maristoj per malhela bruo malkaŝis sian konsenton kun

Lopez.

Queseda sentis, ke li devos agi rapide.

"Neniu devigas vin, Lopez," li komencis ŝajne bonkore, sed kun ne

kaŝata moko, "nek vin nek tiujn, kiuj konsentus kun vi. Se vi ne

volas reveni en Hispanujon, bonvolu resti ĉi tie kun admiralo en

tendaro sur la bordo, frostu tie en lignaj kabanoj, manĝu vermajn

biskvitojn kaj trinku el malplenaj vinbareloj, tromanĝigu vin per

ĉiam malpligrandigataj nutraĵdozoj -- kaj poste, ĝis la vintro

finiĝos, veturu plue en dezertajn regionojn, kiuj estas absolute

senvivaj, kiel ni rimarkas tion jam nun. Ne, ne, ne timu -- neniu

devigos vin, ke vi revenu kun ni en florantan Brazilion kaj poste en

patrujon."

"Mi ja eĉ ne permesus, ke iu devigu min," diris energie Lopez.

En okuloj de Queseda ekfulmis malbonsigna flamo, sed la kapitano

superregis sin.

"Ne aŭskultu lin!" li diris al ceteraj maristoj. "Tro baldaŭ li

konos, kiel li eraris. Mi sciigas al vi, ke en plena konfido je

feliĉa reveturo mi permesas hodiaŭ al la tuta ŝipanaro formanĝi

tiom da nutraĵoj kaj eltririki tiom da vino, kiom al ĉiu plaĉas!"

"Huraaa! Vivat kapitano Queseda!"

Plejmulto da maristoj subiĝis al allogoj de sia komandanto. Ili

estis lacaj per longa navigado. Ili sentis dolore foreston de

varmega suno. Ili suferis per limigitaj kvantoj da nutraĵoj kaj

trinkaĵoj kaj timis la perspektivon, ke iliaj suferoj estas ankoraŭ

pligrandigotaj. Fantomo de rapida finiĝo kun ĉiu suferado ravis

ilin.

Avertoj de Lopez perdiĝis en ĝenerala ĝojkrio sen eĥo.

Cetere Queseda observis ĉi tiun grupon tre singarde. Kiam

vesperiĝis, li ordonis al kelkaj plej fidelaj maristoj, ke ili

Lopezon kaj liajn amikojn katenu kaj arestu.

La surprizita atako estis tiel neatendita, embuska, ke malgranda

areto da honestuloj ne havis eĉ tempon por defendi sin.

Similaj scenoj okazis ankaŭ sur ŝipo de Mendoza.

Patroloj el ambaŭ karaveloj de ribelantoj -- el Concepcion kaj

Viktorio -- zorgeme atentrigardis ŝipojn de admiralo. Sed krom

reveno de kapitano Mesquita al San Antonio ili rimarkis nenion

strangan. Ĉiuhore ili donis raporton al bonhumorigitaj kapitanoj.

Post duonnokto ekveturis de Concepcion ŝalupo, kiu estis plenplena

de ribelantoj. En frunto de tridek maristoj estis Cartagena, Queseda

kaj degradita Coca.

Ili veturis ataki San Antonion, ŝipon de Mesquita.

Queseda ja konsilis al vicadmiralo, ke li restu sur Concepcion, sed

Cartagena rifuzis:

"Atakon ni devos fari en absoluta trankvilo, por ke oni sur Trinidado

nenion rimarku, kaj mi konas sur la ŝipo ĉiun ŝtupeton, ĉiun

pordon -- ĝi ja estas mia ŝipo!"

"Mi povas tie ankaŭ orientiĝi!" brulis batalavide Coca. "Mi kredas,

ke mi estos ĉe tiu amuzo ankaŭ iomete utila."

Pli frue, ol patrolo sur San Antonio povis fari alarmon, ĝi estis

silentigita. Poste la konspirantoj sen malhelpaĵoj penetris en

subferdekon.

Cartagena kaj Coca atakis dormantan Mesquiton. Ankaŭ ceteraj

maristoj, kiujn Coca indikis nefidindaj, estis facile katenitaj.

Plejmulto da ŝipanaro aliĝis al ribelantoj.

La tuta atako okazis rapide kaj senbrue. Ununura, kiu volis defendi

sin, estis Eloriago.

Piedfrapado kaj brueto en subferdeko vekis lin. En flagranta lumo

de laterno li ekvidis Quesedon, malantaŭ lin Cocan kaj areton da

armitaj maristoj el Concepcion. Li tuj divenis, kio okazas. Per

raŭka voĉo li kriis:

"Kion vi serĉas ĉi tie?"

"Silentu!" siblis Queseda. Per du saltoj li troviĝis ĉe

duondormanta maristo kaj per ponardo li mortigis lin.

Cartagena ordonis ariĝi tutan ŝipanaron kaj per obtuza voĉo li

komunikis, kio okazis hodiaŭ en San Julian. Morgaŭ oni informos

admiralon, ke ĉiuj estas jam sataj de ĉi tiu sensenca veturo.

Samtempe li diris, ke la kapitano de San Antonio estas ekde ĉi tiu

momento Elcano.

Elcano estis simpla maristo, sed navigadarton li komprenis kiel

sperta kapitano.

Li estis energia, ĉiam preta, senrespekta.

Ĉiu dormemo de maristoj, vekitaj per tia stranga maniero, subite

malaperis. La imago, ke ili baldaŭ adiaŭos la malafablan regionon

kaj revenos hejmen, plenigis ilin per ebriiga ĝojo. Kaj ilia

entuziasmo kulminis, kiam laŭ ordono de Cartagena ankaŭ al ili

estis malfermita magazeno kaj ĉiu povis preni kion ajn laŭplaĉe.

"Kapitano Elcano," adiaŭis vicadmiralo, "ni konfidas vian kuraĝon.

Se estos necese, ni ekbatalos kontraŭ la admiralo."

"Kiel mi konas lin," respondis Elcano, "li ne rezignos sen batalo.

Laŭ mia opinio estus pli bone ne atendi, sed komenci tuj."

"En ĉi tiu momento estas admiralo egale jam senpova," ridis

Cartagena. "Ni superas lin. Kaj Magalhaes estas tro sperta, ol

entrepreni ion dum tiaj cirkonstancoj."

Ĝuste tiel senbrue, kiel ili alveturis, revenis la ribelantoj

al Concepcion. Ili estis pli multe ol nur kontentaj. Netuta horo

ŝanĝigis subite situacion por ilia prospero.

Komencis malserena, nebula mateno.

Magalhaes staris ekde la unua krepusko sur ferdeko de Trinidado kaj

klopodis penetri per sia rigardo tra la grizlumo al ĉiuj ŝipoj.

Nenie okazis io okulfrapanta. La karaveloj staris sur siaj lokoj

senmove, same kiel hieraŭ.

Kaj tamen! San Antonio ankras multe pli proksime al Concepcion! Kial

faris tion Mesquita?

Ĵus li volis sendi ŝalupon al San Antonio, kiam de Concepcion

forveturis boato kun kelkaj maristoj. Ĝi celdirektis al Trinidado.

Magalhaes streĉe atendis la proksimiĝantajn senditojn.

"Sinjoro admiralo," diris komandanto de la patrolo, "ni portas al vi

leteron de vicadmiralo."

"Venu supren!" instigis ilin Magalhaes.

La viroj en boato necerte rigardis unu la alian, momenton ili flustre

parolis, sed poste ili grimpis helpe de malsuprenĵetita ŝtupetaro

sur la ferdekon de Trinidado.

Ili transdonis leteron al admiralo kaj volis foriri.

"Atendu," postulis ilin Fernao. "Mi tralegos ĝin kaj mi tuj donos

respondon al vi."

La letero estis skribita per mano de Queseda.

Ribelantaj kapitanoj komunikis al admiralo, pri kio ili decidiĝis

kaj kio dumnokte okazis. Kio kapitanon Mesquita koncernas, li povas

esti senzorga, ĉar tiu estas bone sekurita. La admiralo povos resti

en sia rango, sed venonte li devos agi laŭ deziro de plejmulto da

oficiroj kaj kapitanoj. La decido de ŝipanaro estas firma: reveno

hejmen. La supereco de kapitanoj estas tiom granda, ke estus tute

sensenca komenci fratomurdan batalon, kapitanoj esperas, ke admiralo

komprenos iliajn farojn kaj agos laŭ ilia deziro.

Magalhaes tralegis la leteron kaj turniĝis al la enmaniginto:

"Kiu gvidis la noktan atakon?"

"Kapitanoj Queseda, Coca kaj vicadmiralo."

"Ĉu iu perdis vivon?"

"Eloriago."

"Kiel okazis tio?"

La sendito priskribis atakon kontraŭ San Antonio.

"Do -- tiel aspektas la afero!" diris kvazaŭ por si Magalhaes, "Nu

-- jen la malkaŝa ribelo."

Li donis signon al Spinoza kaj kelkaj maristoj, kiuj ĉeestis lian

intertraktadon kun la delegitaro.

"Ĉi tiujn virojn sekurigu," li diris. "Kaj ilian boaton alligu al

Trinidado."

La ordono estis tuj plenumita.

Poste li invitis Spinozon, Barboson kaj kelkajn oficirojn al konsilo

en sian kajuton. Li parolis kun ili longan tempon.

Kiam ili fine leviĝis, diris Spinoza firme:

"Ĝi estas kuraĝa ideo, sinjoro admiralo. Sed ni realigos ĝin."

Magalhaes skribis leteron por kapitano Mendoza kaj donis ĝin al

Spinoza, kiu akompanata de kvin maristoj enboatiĝis kaj veturis al

Viktorio.

"Sinjoro kapitano, jen letero de la admiralo," komunikis Spinoza,

kiam ili estis alproksimiĝantaj al Viktorio.

"Sendu ĝin supren!" respondis Mendoza, kiu ne sopiris renkontiĝi

kun ŝipgvidisto de admiralo.

"Mi devas enmanigi ĝin persone. Mi devas interkonsentiĝi kun vi pri

kelkaj detalaĵoj."

"Do venu! Sed sola!"

Finaĵo de ŝnurega ŝtupetaro falis en la boaton.

Spinoza lerte grimpis supren. Samtempe li kaŝeme rigardis al la

bordo. Neniu atentrigardis ŝalupon el Trinidado, plene okupitan de

maristoj sub komando de Barbosa, kiu proksimiĝis al Viktorio.

Kaj jam estis Spinoza sur la ferdeko. Li transdonis leteron de

admiralo al Mendoza, kiu tuj komencis legi. La admiralo invitis lin

sur Trinidadon al konsilo. Laŭskribe li kunvokis ĉiujn kapitanojn

kaj tie ili interkompreniĝos.

Subite la ŝipgvidisto de Magalhaes eligis ponardon, kiun li havis

zorgeme kaŝitan en la maniko, kaj per unu pikbato li mortigis

Mendozon. Sur la ferdeko troviĝis grupo da maristoj. Kiam ili vidis

falantan kapitanon, ili restis kvazaŭ rigidaj. Iliaj vizaĝoj

cindriĝis de ektimo. Iliaj membroj kvazaŭ ligniĝis.

Nur kiam ili ekvidis akompanantojn de Spinoza, kiuj surgrimpis

sekvante sian komandanton, ili batalpreparis armilojn. Sed en tiu

momento jam kuregis el kontraŭa flanko sur la ferdekon Barbosa kun

siaj armitoj.

"Submetiĝu!" li tondris al terurigitaj maristoj.

Ankaŭ ĉi tiu dua atako estis tiom neatendita, ke la maristoj tuj

perdis ĉiun kuraĝon. Ili rapide forĵetis armilojn kaj falis sur

genuojn. Post kelkaj momentoj ili estis katenitaj.

En sekvanta momento bruegis super la golfo tondra ĝojkrio de tiuj,

kiuj restis fidelaj al admiralo. La flagetoj heroldantaj venkon estis

suprentirataj. La ankro estis levita kaj Viktorio celdirektis al

Trinidado.

Admiralo ordonis siajn fidelajn ŝipojn forveturi al fino de golfo

kaj tiamaniere malebligi forkuron de Concepcion kaj San Antonio.

Sed la ŝipoj de ribelantoj faras nek plej etan movon. La kapitanoj

kaj ceteraj maristoj, kiuj jam vidis admiralon sur genuoj, estas

mortpalaj. Lia nekredebla aŭdaco, kiun li montris atakinte dum

hela tago, plenumis ilin per konsterniĝo. Senmove kiel statuoj ili

observis lertan manovradon de admiralaj ŝipoj. Konfuzita Cartagena

forsendis Quesedon sur San Antonion, ke li tie helpu al Elcano gvidi

la batalon.

La ribelantoj ne estis kapablaj kontraŭbatali eĉ en tiu momento,

kiam Magalhaes donis ordonon al rekta atako kontraŭ San Antonio.

Nur kiam Trinidado kaj Viktorio kunpremis la ŝipon de Elcano kvazaŭ

en prenilon kaj admiralo en frunto de siaj maristoj transsaltis sur

ferdekon de San Antonio. Queseda rekonsciiĝis.

Li elŝovis glavon kaj instigis maristojn, ke ili defendu sin. Areto

da plej fidelaj heziteme prenis armilojn. Sed la plejmulto rigardegis

la laman admiralon kun senlima mirego. Kiam li elpuŝegis glavon al

Queseda kaj ordonis kateni lin, la ribelanta ŝipanaro ĵetis sin sur

genuojn kaj kun kunmetitaj manoj ĝi petis pardonon.

La lasta ŝipo de ribelintoj jam tute ne defendis sin. Cartagena

estis militkaptita kaj Mesquita liberigita.

Poste sekvis la juĝo.

Tri kapitanoj kaj kvindek maristoj, kiuj subiĝis al iliaj allogoj,

atendis en katenoj verdikton. Ili sciis, ke ĝi estos senkompata.

La leĝoj de oceanoj, kie interrilatoj de homoj estas multe pli

respondecaj ol tiuj sur la kontinento, estas malmildaj. La ribelon

sur la maro oni punis per la morto -- tion sciis ĉiu marista

lernanto. Ĉu admiralo ordonos senkapigi ĉiujn ribelintojn, tio

signifas kvinonon de la ekspedicio?

La procesa debato daŭris kelkajn tagojn. Magalhaes ordonis enskribi

ĉiujn okazintaĵojn, kiuj estis decidaj por eldiro de la verdikto.

Kaj denove estis donita ordono ekmarŝi sur la teron.

Tiun tagon -- la 7-an de aprilo 1520 -- prezentis golfo de San Julian

malĝojigan bildon. La ribelintoj marŝis kun ĉenoj sur la manoj

kaj sur la piedoj. En frunto Cartagena, Queseda, Coca kaj pastro,

kiu -- kiel oni konstatis dum demandesplorado -- sisteme instigis la

ŝipanaron al la ribelo.

Ceteraj maristoj estis vicigitaj tiamaniere, ke ĉiu bone vidu la

liberan lokon, kie oni verdiktojn tralegos kaj plenumos.

Queseda estis kondamnita al puno de la morto kaj tuj ekzekutita.

Kadavro de Mendoza estis kvarontranĉita.

Cartagena kaj la ribelinta pastro estis punitaj plej kruele. Ĝis

finiĝos la dumvintra restado kaj ekspedicio estas preparita por

forveturi, ili estos transportitaj sur la bordon kaj lasitaj en la

dezerta regiono por malrapide morti.

Maristoj estis punitaj malpli severe. Admiralo rigardis ilin kiel

delogitajn viktimojn. Dum tiu tempo, kiam la ekspedicio restos en la

haveno, ili laboros en la ĉenoj. La katenoj estos al ili demetitaj

nur tiam, kiam la ekspedicio daŭrigos pluan veturon.