Alveturo en Brazilion ŝanĝis subite ĉion. Anstataŭ la ploranta
oceano bonvenigis maristojn ridetanta tero superŝutata de sunradioj.
Anstataŭ ŝancelinta ferdeko ili sentis sub la piedoj denove firman
teron. Anstataŭ malvasta spaco en malgrandaj kuŝejoj ili havis
antaŭ si vastan liberan regionon. Kaj krom tio: anstataŭ precize
mezuritaj kvantoj de manĝaĵoj ili povis manĝi kaj trinki, kiom
ili volis. Ili fritis kokidojn, bakis anserojn kaj bongustan viandon
de tapiroj -- kiu pensus nun pri tio, kion ili travivis, aŭ kio
ankoraŭ atendas ilin?
Braziliaj Indianoj akceptis ekspedicion kun malfermitaj brakoj. Jam
longan tempon en ilia regiono ne pluvis. Apenaŭ aperis sur la maro
ne vidataj ŝipegoj, komencis abunde pluvi. La indiĝenoj kredis, ke
la pluvon alportis al ili la blankuloj. Pro tio ili kompleze ofertis
al alvenintoj por aĉeti ĉion, per kio abundis ilia tero: ananasojn,
terpomojn, sukerkanon, anserojn, kokidojn, tapirojn.
La kajo baldaŭ ŝanĝiĝis en bruantan foirejon. Sur la karaveloj
restadis nur la plej necesaj patroloj. La cetera ŝipanaro ĉiutage
rapidis eksteren por ĝui la bonvenigatan paŭzon en 1a veturo.
Magalhaes iradis sur la bordo kaj kun kontento li observis bruoriĉan
vivon. Li permesis al ŝipanaro multe da libereco, por rekompenci
ties penojn de ĝisnuna navigado. Nur ke ili ĉiuj kiel eble plej
multe fortigu sin al plua veturo! Kun indiĝenoj li faris kontrakton
pri riĉaj liveroj de nutraĵoj. Kiu scias ja, kiam ili havos denove
tian okazon por kompletigi siajn provizojn!
Ĉiutage li renkontis Pigafetton. La juna Italo estis en sia
elemento. Ĉion li volis scii, pri ĉio aŭdi, ĉion ekkoni. Li
atente rigardis homojn, iliajn loĝejojn, vivmanieron. Li observis
naturon, ties fruktojn, bestaron. Ĉiu nova ekkono entuziasmigis lin.
Iam vidis lin Magalhaes meze de grupo da Indianoj, kun kiuj Pigafetta
interkompreniĝis. Kaj ĝi estis interkompreniĝo, kiu estis vidinda!
Pigafetta esprimis siajn pensojn per la manoj, per la kruroj,
per la okuloj, per la tuta vizaĝo, li rastis en la sablo, li
kalkulis striojn kaj desegnis strangajn formojn, nur ke la indiĝenoj
komprenu, kion oni postulas de ili. Ĉi tie li povis uzi ĉiun sian
viglecon kaj inventemon. Li ridis kaj radiis, kiam la indiĝenoj
komprenis lin, li fariĝis ruĝa, malsereniĝis kaj maltrankvile
baraktis, kiam ili ne komprenis.
Apenaŭ li ekvidis Magalhaeson, li kuris al li. Laŭ radianta rido
sur la vizaĝo li ĵus fartis eksterordinare bone.
"Sinjoro admiralo!" li vokis jam el malproksimo. "Tiuj Indianoj estas
fabelaj!"
"Laŭ kio vi juĝas tiel?" ridetis Fernao.
"Nur imagu al vi! Mi ofertis al ili kombilon, tute malgrandan,
normalan kombilon -- kaj ĉu vi kredas, ke mi ricevis por ĝi du
anserojn?"
"Vi aĉetis vere malkare!"
"Kaj ne nur tio!" vokis pluen Pigafetta. "Por poŝtranĉilo ili
donis al mi kvin kokidojn! Aŭ -- rigardu, sinjoro admiralo," li
elpoŝigis ludkartojn, "ĉi tiuj bildetoj sorĉinfluas ilin! Vi eble
ne kredos al mi, sed mi diras nur veron: por kora reĝo mi aĉetis
ses kokidojn!"
"Sed vi devis sendube multe marĉandi?"
"Tute ne! Estas la plej bela afero, ke Indianoj estas kontentaj same
kiel ni!"
Kaj ĝojiĝinta Pigafetta rakontis al Magalhaes pri aliaj
interŝanĝoj, kiujn li vidis: por eta fiŝkaptilo ricevis maristoj
ses kokidojn, por malgranda speguleto dek belege kolorajn papagojn.
Kiam oni ofertis al indiĝenoj tondilon, ili alportis tiom da fiŝoj,
ke oni povis satigi per la kvanto dek du virojn. Por malgranda
sonorileto -- infana ludilo -- ili alportis grandegan korbon da
belegaj fruktoj.
Magalhaes ridetis. Li trovis plaĉon en ĉi tiu vigla viro, kiu
pri ĉio ne laciĝeme interesiĝis. Plej multe plaĉis al li,
ke Pigafetta neniam perdis bonan humoron. Ja eĉ tiam, kiam sur
Atlantika oceano tedis ilin daŭraj pluvoj, kiam ĉiuj iradis preter
si kiel ekscititaj krabroj. Pigafetta havis por ĉiu sendanĝeran
spritaĵon, gajan rakonton, edifan vorton, afablan ridon. Suna homo!
ekpensis Magalhaes kaj li denove rememorigis al si Franciskon. Ankaŭ
li estis tia gaja, ĝoja, optimista...
Francisko! Kiam li vidos lin? Kaj dum kiaj cirkonstancoj? Ili forlasu
la brazilajn bordojn, malgraŭ tio, ke ili vivas ĉi tie kiel en
paradizo!
Ĝi ne estis nur sopiro je Francisko, kio plirapidigis la forveturon
el Brazilio.
Post kelkaj tagoj de restado en la ĉarma lando Magalhaes rimarkis,
ke disciplino sur la ŝipoj fariĝis tro libera. Per superfluo
fariĝis maristoj komfortemaj. La senzorga vivo tiom plaĉis al
ili, ke ili nur tro malvolonte faris pli malfacilajn laborojn sur
la ŝipoj. Ankaŭ kiel patroloj ili deĵoris maldiligente kaj kun
evidenta malŝato.
La incidento kun kapitano Coca estis la lasta guto, kiu superplenigis
ujon de pacienco de Magalhaes.
Iam alkuris Henriko evidente ege kolerita.
"Sinjoro admiralo, vi devos interveni!" li diris rapide, ekscitite.
"Kial? Kio okazis?"
"La maristoj, kiuj surŝipigas la nutraĵojn, ne volas obei."
"Kiun?"
"La kapitanon Coca!"
Ombro de indigno aperis sur vizaĝo de Magalhaes. Coca! Denove tiu
Coca! Kiom da malagrablaĵoj li jam kaŭzis dum tiu mallonga tempo!
Estas vero, tuj kiam Fernao nomis lin kapitano sur San Antonio
anstataŭ ribelema Cartagena, li sentis ian antaŭtimon. Li sciis, ke
la kapabloj de Coca ne estas tiaj, kiajn oni postulas de komandanto
de la ŝipo. Sed ke li estus tiom nekapabla, kiel montriĝis post lia
nomigo, tion li tamen ne supozis.
Coca apartenis al tiuj homoj, kiuj scipovas nur obei. Kiam li ricevis
ordonon kaj oni montris al li, kiamaniere plenumi ĝin, li faris sian
devon bone. Sed kiam li fariĝis komandanto kaj havis taskon uzi
sian ordonpovon, li montriĝis tute nekapabla. Magalhaes toleris lin
kiel kapitanon nur pro tio, ke mankis aliaj taŭgaj personoj. Li ne
volis, ke la personoj en postenoj de komandantoj ofte ŝanĝiĝu. En
tiu kazo la ŝipanaro ĉesas konfidi al iliaj kapablecoj, ĉar ĉiu
marista lernanto facile divenas, ke ŝipkomandanto ne forlasas sian
lokon sen grava kaŭzo.
Do -- sur la maro Coca ne montris kvalitojn de bona komandanto. Kaj
nun denove io?
Magalhaes kaj Henriko rapidis al amaso da provizoj, kiuj estis
transportataj per ŝalupoj de sur la bordo al karaveloj.
Maristoj sidis sur la kestoj. Kapitano Coca, ruĝa de kolero kaj
ekscitiĝo, kriis kaj senpove svingis per la manoj. Li ordonis,
petis, insultis, ĵurpetis. Lastan frazon, diritan per preskaŭ
plorema voĉo, aŭdis ankaŭ Magalhaes.
"Homoj, mi petas vin, ne sidu ĉi tie! Tiun amason da varoj ni
devos surŝipigi antaŭ vespero! Komencu labori, kion diros al ni
admiralo!"
Maristoj ne moviĝis. Iuj malsereniĝis, aliaj ridis.
"Kion tio signifas?" demandis akre Magalhaes, kiam li venis pli
proksimen. En lia voĉo tremis subpremata kolero.
Coca, kiu sidis ĝis nun tiamaniere, ke li ne povis vidi la
alvenantan komandanton, timigite turniĝis. Li rapide salutis kaj
konfuze balbutis:
"Sinjoro admiralo -- ili -- ili ne volas labori!"
Rigardo de Magalhaes glitis al maristoj. Ili staris respekte kaj
trankvile observis sian plej supran komandanton.
Post vortoj de Coca unu maristo paŝis antaŭen.
"Kapitano Coca ne diris ĉion, sinjoro admiralo. Li forgesis aldoni,
ke ni ne volas labori nur sub lia komando."
"Kiel mi komprenu tion?" demandis rapide Magalhaes.
"Kapitano Coca ne scias, kion li volas!"
"Kiel vi kuraĝas diri tion?" atakis lin la kulpigito.
"Nur lasu lin, sinjoro -- kapitano," intervenis Magalhaes kaj el
akcento, kiun li donis sur la vorton "kapitano", ne estis malfacile
senti lian malestimon. "Mi volas aŭdi opinion de ambaŭ frakcioj.
Daŭrigu, Eloriago!" li turnis sin al la maristo.
"Kapitano Coca ne scias, kion li volas," ripetis Eloriago. "Tuj li
ordonas fari la aferon tiamaniere, tuj alimaniere, tute kontraŭe.
Kiam la ŝalupo estis jam duonŝarĝita, li decidiĝis por io alia
kaj ĉesigis la laborojn. Ni devis forporti ĉiujn kestojn sur la
bordon, por ke la ŝalupo -- kiel li diris -- ne renversiĝu. Kaj tio
ripetiĝas de la mateno. Post nelonge estos tagmezo, kaj ni preskaŭ
nenion faris. Anstataŭ tiamaniere labori, prefere ni faras nenion."
La parolinta maristo rigardis al la ceteraj. Ĉu 1i tion diris bone?
Ĉiuj kontente kapjesis.
"Jen vi vidas!" aldonis Eloriago kaj rigardis venkoplene al ruinigita
kapitano.
"Ĉu vi povas klarigi tion al mi?" demandis Magalhaes al Coca.
"Mi, nome -- -- -- tio okazis jene -- -- -- mi origine volis -- nu,
kiel mi tion diru -- tie... malsupre devis esti pli grandaj kestoj,
sed poste mi diris al mi, ke estus pli bone, se tie troviĝus la pli
pezaj, eĉ se ili estas pli malgrandaj --"
"Kaj vi ordonis retransporti ilin?"
"Jes!" diris rapide Coca, kiu opiniis, ke Magalhaes konsentas kun li.
"Kaj vi perdis per tio duontagon!"
"Mi -- nome -- jes, sed ĝi ne daŭris tutan duontagon! Mi opinias,
ke tio ne daŭris pli ol kvar horojn!"
"Vi iros kun mi," diris rapide Magalhaes. "Kaj vi," li turniĝis
al la maristoj, "eklaboru! Anstataŭ kapitano Coca inspektos ĉi
tie sinjoro Alvar Masquita. Li montros al vi, kiamaniere oni devas
aranĝi la kestojn."
Alvar Mesquita estis oficiro sur Trinidado.
Magalhaes kun Coca foriris. Dumvoje la kapitano klopodis kulpigi
kelkajn maristojn.
"Silentu!" interrompis lin Magalhaes. "Estas aferoj, kiujn ne estas
eble pardoni. Kaj se la komandanto donas nepripensitan ordonon, li ne
povas esti komandanto."
Tiun saman tagon antaŭ la vespero vicordiĝis la ŝipanaro sur la
bordo. Ĉiuj estis scivolaj, kio okazis.
Magalhaes komunikis, ke kapitano Coca estas senigita pri sia rango
kaj lian postenon okupos Alvar Mesquita. Ĉiujn laborojn oni devos
finigi en du tagoj. La trian tagon matene karaveloj daŭrigos sian
pluan veturon.
La unua komuniko ne surprizis tro, ĉar jam posttagmeze sciis tuta
ekspedicio, kio okazis inter Coca kaj maristoj. Sed la sciigo pri
neatendita forveturo efikis kiel fulmo. Ili jam tiom alkutimiĝis al
novaj belegaj vivcirkonstancoj, ke ili tute ne pripensis la demandon
de plua navigado.
La neatendita ordono kolerigis ilin. La kunigitajn vicojn traflugis
malkontenta murmuro, sed energio de Magalhaes efikis tiom, ke disiro
kaj reveno sur ŝipojn okazis en absoluta ordo.
Nur kiam la maristoj restis solaj sur ferdekoj kaj en magazenoj, ili
komencis denove murmuri.
"Kien kondukas nin admiralo? Kial li ne estas kontenta pri tio, ke ni
atingis Brazilion?"
"Pli bone estus, se ni aĉetus varojn kaj revenus hejmen!"
"Kiu scias, kio atendas nin ie en nekonata medio?"
Eloriago aŭskultis la plendojn, poste li subite ekparolis:
"Hontu, viraĉoj!" li tondris. "La vera maristo volas vidi ĉiutage
ion novan, kaj ne navigadi tien, kien povas veturi jam preskaŭ
ĉiu marista lernanto. Kaj nia admiralo havas certe grandan planon.
Atingi Molukojn de oriento -- ĉu vi scias, kion tio signifas? Ni
devus esti fieraj, ke li elektis ĝuste nin al tia vojaĝo! Ĉu vi ne
scias, kiom da maristoj li malakceptis? Kaj nin li kunprenis. Kial?
Ĉar li kredis, ke ni helpos al li. Kaj vi -- tiamaniere? Apenaŭ vi
faris kelkajn paŝojn el nia patrujo, jam vi ĝemsopiras je jupoj de
viaj patrinoj. Mi ripetas -- hontu!"
"Atingi Molukojn de oriento! Kiu ja aŭdis tion iam? Ni alveturos al
la fino de la mondo kaj falegos en abismon," murmuris fortstatura,
ĉirkaŭ kvardekjara maristo. Lia nomo estis Poveda.
"Jen fabeloj!" trankviligis lin Eloriago. "Kaj -- eĉ se ekzistus ie
tia abismo, nia admiralo jam scipovus eviti ĝin. Li scias, kion li
faras -- pri tio mi estas jam delonge firme konvinkita."
"Nu -- mi ja ne diras, ke li estas malbona," cedis Poveda.
"Al mi plaĉas, ke li estas justa," aliĝis al Eloriago alia maristo.
"Ekzemple kun tiu Coca. Alia admiralo favorus la kapitanon, eĉ se
tiu estus plej malbona. Sed li? Ni ja vidis tion!"
"Mi konas kapitanojn," diris bronze sunigita maristo, pri kiu ĉiuj
sciis, ke li estis partopreninta multajn ekspediciojn transmaren en
servoj hispanaj kaj portugalaj. "Iuj el ili havas por normala maristo
nur insulton aŭ piedbaton. Sed nia admiralo? Se oficiro estas kulpa,
li riproĉas lin. Se faras ion bonan simpla maristo, li laŭdas lin.
Por li ni ĉiuj estas egalaj homoj. Kaj tio estas bela."
Simile oni parolis ankaŭ sur aliaj ŝipoj, kaj sur ĉiu troviĝis
iu Eloriago, kiu scipovis ekkompreni Magalhaeson kaj konsentigi la
ceterajn.
Kaj tiamaniere okazis, ke la sekvantan tagon maristoj komencis
fervore ŝarĝigi la ŝipojn per varoj kaj ili komencis eĉ ĝoji pro
la plua navigado.
Kiam alproksimiĝis la tago de forveturo kaj karaveloj forlasis la
gastigeman landon. Fernao Magalhaes staris sur la ponteto de la
komandanto kaj rigardis al la kontinento. Li rememoris Beatricon
kaj malgrandan Rodrigon. Li denove malproksimiĝas de ili. Ĉu
malproksimiĝas? Jes. Sed samtempe alproksimiĝas. Li proksimiĝas
ankaŭ al Francisko Serrao. Li proksimiĝas al Molukoj, misteraj
insuloj de spicoj. Li proksimiĝas al la solvo de grava demando: Kian
formon havas la Tero?
Kion signifas ĉiuj malhelpaĵoj kompare al ĉi tiu alta celo! Li
venkos ilin -- ankaŭ se ili postulos ĉiun lian energion.
Li rememoras, kiel li kelkfoje renkontis Gomezon sur la brazila
bordo. Ĉu Gomez paciĝis kun tio, ke Magalhaes realigas la planon,
kiun realigi intencis li? Ĉu li rekonas superecon de sia pli feliĉa
rivalo? Ĉiujn ordonojn li plenumas sen murmuro kaj konscience. Sed
kelkaj rigardoj en okulojn de Gomez konvinkis Magalhaeson, ke tiu ne
paciĝis. Lia rigardo estis tro necerta kaj vagema. Tiamaniere ne
rigardas tiu, kiu havas puran konsciencon. Kion li sendube intencas?
Kian nigran planon forĝas lia ofendita honoravido?
Nek tromemfidaj kapitanoj, hispanaj hidalgoj, paciĝis kun la fakto,
ke ili estas subordigitaj al Magalhaes. Admiralo sentas je ĉiu
paŝo, kiel malfacile ili toleras lian komandon. Ili ja ne kuraĝas
rompi la disciplinon, sed Magalhaes bone konas iliajn pensojn. La
incidento kun Cartagena estis instruo kaj averto.
Ankaŭ inter la ŝipanaro estas multaj malkontentuloj. La Hispanoj
kaj ili estas en granda plimulto -- malkonfidas lin. Multaj ĉiam
ankoraŭ suspektas lin, ke li kiel Portugalo havas perfidajn
intencojn. La malkonfido de la maristoj ĝenis lin. Sed li gardis sin
malkaŝi tion. Kiam li aŭdis ian avertan rimarkon de Henriko aŭ
Serrao -- krom Pigafetta, Barbosa, ĉefŝipisto Spinoza kaj astronomo
Martino -- ili estis kunuloj, kiujn li povis plej multe fidi -- tiam
li pli volonte kunpremis lipojn kaj li fariĝis des pli izolita.
Kaj unu el malplej atendotaj malhelpaĵoj estis disreviĝo pri
la formulo de Faleiro, per kiu ili intencis determini geografian
pozicion. La astronomo Martino jam dumvoje sur la maro kelkfoje
provis determini pozicion de la ŝipo helpe de eltrovaĵo de Faleiro.
Sensukcese. Li esperis, ke almenaŭ sur la firma tero, ĝis li havos
pli favorajn kondiĉojn por laboro, li solvos la aferon. Kaj li
solvis ĝin. Li konstatis, ke Faleiro jam en la tempo, kiam li kreis
la formulon, estis duonfreneza. Lia eltrovaĵo taŭgis por nenio.
Magalhaes, malgraŭ tio, ke li adiaŭis Faleiron en disharmonio kaj
jam antaŭ longa tempo sekvis liajn sciencajn ekzegezojn tre kritike,
tamen kredis, ke la formulo estas ĝusta kaj ke ĝi donos al ilia
veturo necesan certecon, senton de sekureco. Des pli vundiga bato
estis por li la sciigo de Martino. Do ili devas determini pozicion
de lokoj per malnova maniero, kiu estas longdaŭra kaj malpreciza.
Ununura feliĉo, ke Martino estas sperta astronomo kaj sian aferon
tre bone komprenas.
Estis multaj malhelpaĵoj. Kaj ili estis grandaj. Estis tiom da ili,
ke plej multaj homoj starante sur la loko de Magalhaes jam antaŭ
longe perdus la fidon je sukceso de tiel necerta entrepreno. Sed
Magalhaes ne cedis.
Karaveloj veturis malrapide, sed daŭre. Ili balancis sur la ondoj
kaj glitis laŭlonge de amerikaj bordoj. Horon post horo, tagon post
tago ili veturis antaŭen, senĉese antaŭen, senĉese al sudo, al la
serĉata markolo.
Kelkfoje jam ŝajnis, ke la kontinento esperige malfermiĝas, kvazaŭ
la markolo estus jam jam atingebla. Sed ĉiam montriĝis, ke ĝi
estas nur enfluo de iu rivero.
Kiam ni atingos la traveturejon? -- demandis terurigitaj okuloj de la
maristoj, el kiuj multaj timis ĝuste kiel Poveda, ke ili alveturos
al la fino de la tero. Tie embuskas ilin grimacanta abismo, en kiun
ili falegos...
Kiam ni atingos la trapasejon? -- demandis mokemaj grimacoj de
oficiroj kaj kapitanoj, kiuj komencis antaŭvidi, ke Magalhaes scias
nenion certan pri ties situo.
"Kiam ni atingos la trapasejon?" demandis rekte unu tagon Pigafetta,
kiu jam sopiris skribi en sian taglibron ion signifan.
"Espereble jam baldaŭ," respondis malrapide, kun ŝajnigata
trankvilo Magalhaes. Sed poste li jam ne scipovis bridi sian
emocion kaj rapide aldonis: "Eble pli frue, ol ni supozas, sinjoro
Pigafetta."
Li nome ekvidis en tiu momento senfinan akvoebenaĵon, kiu
tratranĉis amerikan kontinenton kaj etendiĝis al vidneatingebla
malproksimo. Magalhaes kromordinare plivigliĝis. Li rapide trapaŝis
ferdekon kaj en la aero siblis liaj ordonoj. La eskadro ankros ĉe
la bordo! Poste ĝi dividiĝos -- tri ŝipoj veturos en la markolon
esplori ĝin -- kaj admiralo intertempe mezuros ties larĝecon!
La ferdekoj transformiĝis en homan formikejon. Ĉiu volis rigardi
komencon de tiom longe serĉata trapasejo. Kaj vere, ĝi valoris la
rigardon. Ĝis kien okuloj povis vidi, akvo kaj akvo. Vi rigardas
suden -- akvo. Vi rigardas norden -- akvo. Kaj se vi rigardas al la
okcidento, nenie vi vidas eĉ peceton de firma tero. Finfine ĉe la
markolo!
La esploraj ŝipoj ekveturis ĝojigite okcidenten. Ili trahakos
kontinenton, malkovros oceanon, kiun ekvidis Balboa, ili revenos kun
ebriiga sciigo al admiralo -- kaj poste antaŭen al Molukoj!
Intertempe Magalhaes mezuris larĝecon de la malkovrita enfluo. Ĉio
atestis pri tio, ke ili atingis trapasejon.
Forpasis multaj tagoj, sed la elsenditaj ŝipoj ne revenis. Nur
post du semajnoj ili aperis sur la horizonto. Magalhaes staris sur
Trinidado kiel statuo kaj per fiksa rigardo li klopodis diveni eĉ
el malproksimo, kian sciigon ili alportas. Ĉu tio estas vere la
serĉata markolo? Ĉu ili atingis oceanon de Balboa?
Kial ne bruegas kanonpafiloj?
Kial ne estas sur mastoj la flagoj anoncantaj venkon?
La koro de Fernao batas kiel sonorilo. La trajtoj de lia vizaĝo
estas rigidaj kiel ŝtono.
Kial --?
"Sinjoro admiralo," komunikas Mesquita en tomba trankvilo, "de la
certa loko bordoj de la golfo mallarĝiĝas. Kiam ni post kelktaga
veturo gustumis la akvon, ni konstatis, ke ĝi estas dolĉa. Ĝi ne
estas traveturejo, sed granda rivero."
Fernao, ekprenu firme barieron de la kapitana ponteto! Kunpremu firme
lipojn, por ke el ili ne forglitu senespera ĝemo, kiu malkaŝus la
senmezuran grandecon de via trompiĝo! Kelkfoje rapide kaj forte
palpebrumu, por ke vi forpelu larmojn, kiuj entrudiĝas en viajn
okulojn!
Rigardoj de ĉiuj maristoj estis en tiu momento fiksitaj al
Trinidado, al admiralo, al lia barbokovrita, senmova, rigidita
vizaĝo. Ĉiuj okuloj sekvis streĉe lian rigardon, kiu de sur
vizaĝo de Mesquita malrapide, malrapide deglitis al akvoj de perfida
riverego. Ĉu finfine aŭdiĝos nun, post tiom frakasiga malvenko,
post tiel klara pruvo, ke ĉi tiu tuta veturo estas konstruita sur
nuraj hipotezoj, post tia ŝoko, kiu malkovris malfirmecon de supozoj
de Magalhaes -- ĉu nun finfine aŭdiĝos la liberiga ordono "Streĉu
velojn! Ek al Hispanujo!" --?
Magalhaes staras kiel roko, en lia vizaĝo moviĝas nek unu muskolo.
Li sentas, ke vicoj de maristoj estas preparitaj aŭ voki al li
"Vivat!", se li ordonos reveturi, aŭ superŝuti lin per frostiga
torento de mallaŭtaj kaj obtuzataj malbenoj, se li volos daŭrigi la
veturon.
Li rapide decidiĝas. Ĉu ne ekzistas la trapasejo? Ĉu eraris Behaim
kaj Haro kaj Faleiro kaj aŭtoroj de strangaj landkartoj, kiujn
li vidis kaj trastudis? Jes, ili eraris fiksante la situon de la
traveturejo, tion Fernao jam scias hodiaŭ. Sed kiu povas garantii,
ke la traveturejo ne troviĝas je du, je tri, je kvin gradoj de
geografia larĝeco pli suden?
Malkredemuloj! Ĉu perdas kuraĝon tiu, kiu kredas per la tuta koro?
"Streĉu velojn!" sonas metala ordono el Trinidado. "Direkto --
sud-sudokcidenten!"
Sur ŝipoj mirego kaj konsterniĝo. Kien ili estas ankoraŭ
veturontaj?
Ducent sesdek rigardoj malamege pikiĝas en vizaĝo de la admiralo.
Ili esperis revidi la sunan Brazilion, malfermitan ĉirkaŭbrakon de
siaj patrolandoj. Sed tio --?
Kaj tamen la veloj streĉiĝas kaj karaveloj malproksimiĝas mejlon
post mejlo, leguon post leguo de allogaj hejmoj. Ili veturas
renkonten al frostaj ventoj, al neĝaj ventegoj, al furiozantaj
uraganoj. Tagon post tago estas ĉio pli malmilda, en malvarma
ventego la veloj disŝiriĝas, ŝnuregoj volvekovriĝas per tavolo
da glacio, la frostorigidiĝantaj manoj ruĝiĝas kaj haŭto sur ili
krevas, la bordo jam antaŭ longe perdis sian gajan tropikan aspekton
kaj ĉie estas nur nudaj rokoj aŭ dezertaj sablaĵoj aŭ pigmeecaj
arbaroj, iun beston aŭ homan loĝejon vi ĉi tie tute ne vidas,
nur malvarmo, rigido, ventego kaj frosto. Jam estis marto, komenco
de la vintro sur la suda duonglobo. Magalhaes devis konfesi al si,
ke la vintro estis pli rapida ol li. Dum ilin retenadis ventoj sur
Atlantika oceano, dum ili ĝuis ĝojigan restadon en Brazilio, dum
ili vane serĉis trapasejon apud rivero La Plata -- belaj tagoj de la
someraj kaj aŭtunaj monatoj forflugis kaj kun ili perdiĝis ankaŭ
ebleco traveturi la sudamerikan kontinenton en bela vetero...
Kun obstina necedemo li atente rigardis la bordon de sur ferdeko de
Trinidado. Li malatentis frostan venton, kiu penetris ĝis al ostoj.
Li malatentis pikajn neĝflokojn, kiuj vundis frostiĝintan vizaĝon.
Kvazaŭ hipnotita li rigardis al la bordo. Kiam li fine ekvidos la
trapasejon?
Kaj denove kelkfoje ŝajnis, ke la feliĉo ridas je li. Aperis nova
granda entranĉo en la kontinento kaj ne estis eble vidi ĝian finon.
Esplori ĝin! Unu aŭ du esplorŝipoj veturos en la golfon, la
ceteraj restos dume sur la oceano...
Denove nur trompiĝo. Amara, vundiga. Poste duan fojon, trian fojon,
kvaran fojon...
La frosta vento penetris ankaŭ en la animojn. Ili veturas, veturas
-- kaj kien ili veturas? Kion ili ankoraŭ sekvas? Nun ja estas
nediskuteble pruvita, ke admiralo scias pri la trapasejo nenion, ke
li nur blindpalpas kaj serĉas! Li kredas je iu hazardo!
"Mi diras al vi, ke li scias nenion!" aŭdiĝis laŭte el subferdeko.
"Li estas normala mensogulo! Li avidas nur sian gloron, riĉecon!"
"Kaj nin li volas pereigi!"
"Nutraĵojn li ĉiam limigas, kvazaŭ ni devus navigacii ankoraŭ du
jarojn!"
"Nia kulpo! Kial ni lasas komandon al li?"
La voĉoj penetris al Fernao. Li kuntiris ankoraŭ pli firme sian
mantelon kaj denove li fikse rigardis al la bordo.
Li staris sur la ferdeko de la admirala ŝipo kiel fantomo. La
sarkasmaj rimarkoj kaj ne kaŝataj mokridoj pikis lin. Kion fari,
se ĉio estas tiom komplikata? Se li faros konfeson, ke li fariĝis
la viktimo de eraro, en tiu momento la sorto de la ekspedicio estos
decidita: La hispanaj hidalgoj transprenos komandon, ordonos direkton
returnen kaj la problemo de la trapasejo estos por la tuta estonteco
de Magalhaes forŝovita. Kaj kio atendas lin en Hispanujo?
Ne, por li ne ekzistas alia vojo, krom tiu, kiun li sekvas: antaŭen,
antaŭen, antaŭen!
Li estis turmentata de necerteco, duboj, malespero, terura izoleco.
Nur rilate al ununura afero li estis kvazaŭ el granito: Okazu kio
ajn, la maristoj sopiru reveni minimume en Brazilion, tie travivi
tiujn kelkajn malmildajn monatojn de la antarktida vintro kaj poste
eble denove ekveturi en suda direkto -- por li estas ununura ĝusta
devizo: Antaŭen!
Iam antaŭ vespero -- estis jam fino de marto -- aperis en oriento
malhelaj nuboj. La spertaj maristoj sciis, ke post kelkaj horoj
alrapidegos sovaĝa ventego.
Ili povis elekti. Aŭ forveturi malproksimen de la bordo, ke ili ne
estu ĵetitaj al rokaro, aŭ kuntiriĝi en iun golfon, kie ili estus
almenaŭ iomete ŝirmitaj antaŭ ondegofrapado.
Magalhaes maltrankvile observis la bordon. Li ekvidis iun golfon,
sed en krepusko li ne estis kapabla taksi, ĉu ĝi estos por ili
sendanĝera rifuĝejo. Ĉu ĝi estas sufiĉe vasta? Ĉu la fundo
estas sufiĉe profunda?
Li sendis tien ŝalupon el San Antonio. La maristoj esploros ĉion
kaj la ekspedicio aranĝos ĉion laŭ iliaj informoj.
Sed la ventego alrapidegis pli frue, ol la maristoj revenis. Pro
sovaĝaj ventoatakoj mastoj ekĝemis, ferdekoj ekkrevis, karaveloj
nur per iu miraklo ne renversiĝis. Altegaj ondoj transsaltis
ferdekojn kaj kunbalais en la maron ĉion, kio ne estis alligita. La
ventego muĝis, siblis, la ĝemaj sonoj surdigis, la fajraj fulmoj
blindigis. Terurigitaj maristoj falis sur genuojn, ili preĝis aŭ
ploregis.
Tondrobruego kaj bategoj de la ondoj frakasiĝantaj en furiozaj
ekfrapoj kontraŭ la bordo estis tiom surdigaj, ke ne estis eble
doni ordonojn. Eĉ la plej forta voĉo malaperis sensone. Tial donis
Magalhaes ordonon al ceteraj karaveloj per lumsignalo:
"Sur la maron!"
Eskadro disfalis. Ĝi ĉesis ekzisti kiel unuo. Ĉiu karavelo batalis
por sia propra saviĝo. Ĉiu havis nur unu celon -- transvivi la
ventegon. Post kiam la danĝero malaperos, ili eble retrovos unu la
alian kaj poste oni povos daŭrigi la vojaĝon.
Unu ŝipo post alia celdirektis al maro, renkonten al grandegaj
akvomontoj. Estis malmulte da espero, ke la karaveloj povus saviĝi
sur la furiozanta oceano. Kaj ili tamen direktis tien, ĉar apud la
bordo atendis ilin terura certeco: la frakasiĝo.
Magalhaes firme premis la maston, por ke ondoj ne debalau lin, kaj
li fikse rigardis en mallumon. Li tremis pri la sorto de maristoj,
kiuj veturis esplori la golfon. Li pensis pri Antonio, Concepcion,
Santiago kaj Viktorio, kiuj malaperis en mallumo kaj pri kies
ekzistado atestis nur sporadaj radioj de lucernoj, aperantaj de tempo
al tempo inter akvomasoj.
Subite iu tiris lin je la maniko. En blindiga brilo de la fulmo
li vidis ekscititan Pigafetton. Akvo fluis en torentoj de sur lia
vizaĝo. Liaj haroj estis algluitaj sur la frunto kaj sur la kranioj.
Okuloj malkaŝis emocion kaj streĉon, sed en ili troviĝis nek
konsterniĝo nek timo.
Magalhaes pli bone antaŭsentis ol aŭdis la vortojn de Pigafetta:
"Sinjoro admiralo, rigardu!"
La streĉita brako de itala kronikisto montris al la bordo, en
direkto al la golfo.
Magalhaes rigardis tien kaj konsterniĝis. Flagretanta flamo de
lucerno komunikis al admiralo kaj liaj kunuloj, ke la ŝalupo
frakasiĝis kaj vokas helpon.
La admiralo donas al la buŝo voĉportan tubon kaj provas superbrui
la furiozantajn elementojn:
"Maristoj, al admirala ponteto!"
Samtempe forkuras en subferdekon Pigafetta, por alkonduki kelkajn
virojn.
Maristoj traŝoviĝas al sia komandanto. Iliaj piedoj forglitas,
fluegoj de la akvo blindigas ilin. Ili falas, ili tenas sin je la
ŝnuregoj kaj balustrado, kun peno ili releviĝas.
"Tie --!" tondras admiralo kaj montras al la golfo. "Ilia boato
frakasiĝis! Ni devas savi ilin!"
La maristoj konsterniĝas. Ĉu la admiralo perdis ĉiun prudenton?
Ĉu estas eble sendi sur la maron etan savboaton, se la ondoj ĵetas
la pezan karavelon kiel ŝelon?
Admiralo sentas iliajn pensojn, sed li ne ŝanceliĝas en sia decido
eĉ unu sekundon. Li fikse rigardas la maristojn kaj diras firme:
"Kiu proklamas sin preta propradecide?"
La aretoj da maristoj staras senmove. Akvo fluas de sur iliaj vestoj
en densaj fluoj, ili estas frostiĝintaj, malfortigitaj, malesperaj.
Iliaj kamaradoj restis ie sur la rokaro kaj eble post kelkaj momentoj
ili estos forbalaitaj en la ondojn kaj englutitaj de la maro. Sed
ĉu havas sencon iri renkonten al simila sorto? Savŝalupo ja
renversiĝus, apenaŭ ĝi forlasus Trinidadon!
La aretoj de maristoj staras ĉirkaŭ sia admiralo kaj ili mallevas
okulojn. Pli volonte ne vidi, ne pensi, ne senti. Nek unu mano
leviĝas. Magalhaes rigardas al sia ŝipanaro. Do -- neniu!
Sed tamen!
"Ni provos tion!" superbruis ventegon la forta baritono de Garcia.
La miregigitaj maristoj turniĝas laŭ la voĉo. Ĉu ankaŭ Garcia
freneziĝis?
Sed jam lamtreniĝas Pigafetta el subferdeko. Li proksimiĝas al
admirala ponteto, li vidas grupojn de embarasitaj maristoj, li aŭdas
du vortojn de Garcia kaj li tuj divenas, pri kio temas.
"Mi ankaŭ iros!" li vokas simple.
"Mi ankaŭ!" aliĝas Spinoza kaj lian decidon sekvas kvin pluaj.
Post nelonge estas la ŝalupo lanĉita. Trinidado restas en proksimo
de la bordo spite al danĝero, ke ĝi estos frakasita de fortega
ondofrapado.
Gigantaj muskoloj de Garcia streĉiĝas ĝis la krevo, Pigafetta
faras ĉion, kio estas en liaj fortoj, ĉiuj maristoj enigas remilojn
en ŝancelantajn ondojn. La ŝalupo dancas sur la pintoj de ondoj
kiel infana ludilo kaj abrupte falegas en profundajn abismojn,
de tempo al tempo ĝi estas superakvigita, granda forto elĵetas
remilojn el spasme kunpremitaj manoj -- kaj tamen ree kaj ree tondras
la voĉo de Garcia!
"Antaŭen! Antaŭen! Antaŭen!"
De tempo al tempo ili vidas flagretantan lumeton de la lucerno, per
kiu la ŝaluprompiĝuloj donas signalojn. Tio donas al la savantoj
novajn kaj novajn fortojn.
Post kelkaj horoj ili atingas la dezertan rokon. Ili estas bonvenataj
per kelkaj ĝojkrioj de tiuj, kiuj jam tute ĉesis esperi sian
saviĝon.
La reveturo el golfo estas ankoraŭ pli peniga. Oni bezonas preskaŭ
superhoman forton por trapuŝi sin sur vastan oceanon.
Garcia svingas per lumigita lucerno. Sinjoro admiralo, ni veturas al
Trinidado!
Kaj ili alveturis. Magalhaes senvorte premas la manojn de savintoj
kaj savitoj.
Antaŭ la mateno ventego trankviliĝis. Ĝemado de la vento ĉesis.
Nur la ondoj ruliĝis sur senlimaj spacoj de la oceano kun ne
malpligrandigita fortego.
Kiam fine la maro fariĝis tute kvieta kaj karaveloj denove
renkontiĝis. Magalhaes konsterniĝis pro la domaĝoj, kiuj estis
kaŭzitaj de la tempesto. La ŝnuregoj traŝiritaj, veloj ĉifonitaj,
mastoj difektitaj. En subferdekojn fluis akvo per grandaj truoj.
Kun ĉi tiuj ŝipruinoj ne estis eble daŭrigi la veturon. Pro tio
admiralo decidis, ke ili en iu plej proksima taŭga golfo trapasos
vintron. Ili riparos la ŝipojn, ripozos iomete kaj nur poste ili
veturos plue al sudo.
Post nelonge ili malkovris tian golfon. Ili nomigis ĝin San Juliano.
Ĝi estis sufiĉe vasta por sendanĝere kaŝi ĉiujn karavelojn. Al
ĝi alfluis montaraj fluetoj, do la trinkakvo estas prizorgita. Krom
tio ili baldaŭ konstatis, ke en la golfo estas sufiĉe da fiŝoj.
La 31-an de marto 1520 donis admiralo ordonon por vintra restado.
La ŝipanaro konsterniĝis. Ĉi tie, en tia dezerto, kie la suno
radias nur kelkajn horojn en la tago, se ĝi ne estas vualita per
pezaj nuboj -- ĉi tie ili devos travivi kelkajn monatojn? En la
regiono, kiu jam ĉe unua rigardo aspektas senesperige dezerta,
malfekunda, senprodukta, malviva, kie kvazaŭ ĉiu vivo malaperus? En
mizeraj lignaj kabanoj, kiujn la ekspedicio devos antaŭe konstrui?
Kaj ĉion tion ili devas fari sciante, ke estus eble tute facile
eviti la teruraĵojn de la vintro per forveturo en Brazilion?
Apenaŭ la ŝipanaro surteriĝis kaj rekognoskis la tristan lokon de
la venonta travintrado, jen nova ordono de admiralo:
"La ĉiutagaj kvantoj de la nutraĵoj kaj vino estos tuj limigitaj!"
Kiel! La ambaŭ vivrimedojn ricevadis maristoj jam longan tempon en
tro modesta kvanto kaj nun denove plua limigo? Ne, sinjoro admiralo!
Ni jam sufiĉe suferis per via kulpo! Vi evidente forgesis, ke estas
certaj limoj, kiujn oni ne rajtas malatenti!
Je la pordo de kajuto de Magalhaes ekfrapis Henriko.
"Sinjoro admiralo, venis maristoj."
"Kiuj?"
"Reprezentantoj de ĉiuj ŝipoj, krom tiuj de Trinidado. Ili estas
gvidataj de ŝipoficiro."
"Ili eniru!" diris admiralo.
La deputacio eniris. Rigardoj de maristoj por momento
maltrankviliĝis, kiam ili renkontiĝis kun okuloj de Magalhaes. Ili
preskaŭ perdis la memkonfidon, kun kiu ili eniris al sia supera
komandanto. Sed tio daŭris nur momenton. Ilin fortigis la ideo, ke
du cent maristoj volas la samon kiel ili.
"Kion vi deziras?" demandis Magalhaes.
"Sinjoro admiralo," komencis la oficiro, "ni venas kiel senditoj
de oficiroj kaj ŝipanaro. Ni devas informi vin, ke ni ĉiuj havas
ununuran kaj la saman deziron: reveturi en Hispanujon."
Magalhaes eĉ ne palpebrumis.
"Sidiĝu," li diris trankvile. Nur kiam ili sidiĝis, li demandis:
"Kaj kio estas la kaŭzo de via deziro?"
"Ni estas lacaj, sinjoro admiralo," respondis konfideme la oficiro,
surprizita per afableco de la supera komandanto. "La ŝipanaro estas
elĉerpita kaj nun oni intencis kvantojn de la nutraĵoj ankoraŭ
plimalgrandigi. Ni timas, ke pluajn suferojn ni ne plu sukcesus
toleri."
"En kies nomo vi parolas?" demandis mallonge admiralo.
"En la nomo de ĉiuj oficiroj kaj de la tuta ŝipanaro. Nu, parolu vi
mem," la oficiro turniĝis al maristoj.
Tiuj vigle konfirmis veron de liaj vortoj.
Magalhaes silentis, pripensis, meditis.
"Kaj ĉu tio vin tute ne ĉagrenus -- reveturi, kiam ni jam estas
atingintaj tiom malproksimajn landojn?"
"Nenio okazus, sinjoro admiralo," daŭrigis vigle la oficiro.
"Post reveno en Hispanujon oni aranĝus novan ekspedicion. Ĝi jam
ne bezonus traserĉi ĉiun golfon, kiel ni devis tion fari. Ĝi
celdirektus rekte al golfo San Julian kaj de ĉi tie ĝi komencus
pluan esploradon."
"Rigardu," diris admirinde milde Magalhaes, "via vidpunkto ne estas
ĝusta. Mi mem scias plej bone, kiom da penado oni bezonis por
aranĝo de ĉi tiu ekspedicio. Kiu garantias al ni, ke oni vere
forsendus novan ekspedicion? kaj -- eĉ se tio okazus -- kiom da
jaroj estus perditaj!"
"La perditaj jaroj signifas nenion en tiu kazo, se temas pri vivo de
homoj," oponis energie la oficiro.
"Kion vi volas per tio diri?"
"Vi mem scias, sinjoro admiralo, kiom da viroj jam mortis kaŭze de
suferoj. Kaj vi povas imagi al vi, kio atendus nin dum plua veturo."
"Mi scias tion. Kaj ĵus pro tio mi ordonis la dumvintran restadon.
Ĉi tie ni pasigos la plej malbonajn monatojn, kaj ĝis venos pli
varma vetero, ni veturos antaŭen."
"Tio ne estas ebla, sinjoro admiralo," rezistis la oficiro. "Ni venas
por peti vin, ke vi ordonu reveturon."
Magalhaes kun peno superregis sin.
"Cetere," aŭdiĝis unu el la maristoj, "ni alveturis tiom
malproksimen, kien ankoraŭ neniu Hispano sukcesis alveni. Via merito
estos de Lia Reĝa Moŝto certe juste rekompencita."
"Ne temas pri rekompenco," admiralo estis ĉiam ankoraŭ ŝajne
trankvila, "sed pri atingo de la starigita celo. Mi ĵuris al la
reĝo, ke mi faros ĉion por malkovri novan vojon al Molukoj. Vi
ĵuris kun mi. Diru mem: ĉu ni faris ĉion, kio estis en niaj
fortoj?"
La maristoj embarasiĝis, sed oficiro diris rapide:
"Nian devon ni plenumis. Sed vi devigas nin plenumi tiajn aferojn,
kiuj ne estas plenumeblaj."
Magalhaes sulkigis brovojn.
"Kaj kiam ni estis dungataj," aldonis al vortoj de la oficiro plua
maristo kaj li sentime rigardis en okulojn de Magalhaes, "oni diris
al ni, ke ni veturos en varmajn regionojn, sed ne al glaciaj maroj."
Fernao peze leviĝis.
"Mi esperis, ke mi trovos ĉe miaj maristoj pli da kuraĝo kaj
aŭdaco por venki la malfacilaĵojn. Nu... Diru al tiuj, kiuj sendis
vin, ke mi prefere mortus, ol ordoni la reveturon. La instrukcioj,
kiujn mi donis, tute ne ŝanĝiĝos: Ni dumvintre restos ĉi tie kaj
poste ni veturos plue al sudo, ĝis tiu tempo, kiam ni malkovros la
trapasejon. Poste ni ekvojaĝos al Molukoj."
La deputacio rapide foriris.
Magalhaes profunde enpensiĝis. Ĉi tiu delegitaro, ĉi tiu deputacio
-- ĝi estas certe la faro de hispanaj hidalgoj. Kaj precipe de
Cartagena. Li faris malbone allasinte, ke vicadmiralo vivu kun
Mendoza sur la sama ŝipo. Henriko jam kelkfoje atentigis lin, ke
Viktorio estas komandata propre de Cartagena, malgraŭ tio, ke li
devas tie vivi kiel arestito.
El pensoj de Fernao naskiĝis energia decido. Post kelkaj momentoj
veturis de Trinidado al Viktorio ŝalupo kun ordono de admiralo:
"La arestiton Cartagenan tuj translokigi al Concepcion, al kapitano
Queseda!"
Queseda ja estas ankaŭ Hispano, sed per subita translokiĝo de
Cartagena al Viktorio la hidalgoj estos almenaŭ tre akcente
atentigitaj, ke admiralo ne intencas pasive toleri iliajn intrigojn.
Ĉiuj ŝipanaroj transportis sur la bordon platojn, trabojn,
hakilojn, rabotilojn kaj aliajn instrumentojn. Post nelonge staris
sur la kajo kelkaj lignaj kabanoj, en kiujn estis transportataj
provizoj da nutraĵoj por sekura vintra depono. Magalhaes zorgeme
kontrolis ĉiun laboron. Apud la magazeno devas stari fidela, sindona
patrolo. Kiu alia povus esti ties komandanto ol Serrao?
Malgraŭ tio, ke Serrao havis multajn zorgojn, kien kaj kiamaniere
ĉion lokigi, liaj pensoj ĉiam revenadis al deputacio de ŝipanaro
kaj oficiroj. Kiel li povos efektivigi la veturon, kiu daŭros certe
ankoraŭ longan tempon, kun la ŝipanaro malkontenta, pensanta nur
pri la reveturo? Kiu kulpas pri tio, ke li ne scipovis entuziasmigi
la partoprenantojn de la ekspedicio por sia grandioza plano? Ĉu
li ne kulpas pri tio mem pro sia izolemo? Ĉu li agis ĝuste
malrespektante kapitanojn de la ceteraj ŝipoj? Eble ili havis iajn
malhelajn planojn tuj kiam li forlasis Hispanujon. Sed ĉu ili ne
ŝanĝiĝus vidante, ke admiralo kondutas al ili tiamaniere, kiel oni
devas konduti al kapitanoj? Se li informus ilin detale pri la celo
kaj antaŭvidata procedo de la veturo -- se kompreneble oni povus ion
antaŭvidi? Se li antaŭ ĉiu grava decido konsiliĝus kun ili?
Tro multe da malkonfido estis semita en koron de Magalhaes antaŭ
forveturo sur vastan oceanon. Kaj kion li faris por liberigi sin de
ĝi? Li fermiĝis en sian izolecon kiel en firman konkon. Sola, sola,
sola... Ĉu tio estis ĝusta?
Vermo de duboj boris en pensoj de Fernao. Cetere -- ĉu estas jam
malfrue por ĉio? Kun Cartagena estas fino, tio estas vero. La
vicadmiralo neniam pardonos al li pro tio, ke li estis arestita. Sed
krom Cartagena estas ĉi tie Queseda, Mendoza kaj finfine ankaŭ
degradita Cota. Ĉu vere estas malfrue?
Kaj kio okazus, se --?
Subita ideo heligis vizaĝon de Fernao. Jes, li faros tion! Nova
sciigo al ĉiuj ŝipoj: "Morgaŭ -- la Paskan Dimanĉon -- oni
celebros sur la bordo solenan meson. Poste sekvos revizia parado,
kiun partoprenos ĉiuj maristoj, oficiroj kaj kapitanoj."
Kaj krom tio aparta sendito al komandantoj: "Admiralo invitas
kapitanojn al solena tagmanĝo post finita revizia parado."
Tiun vesperon enlitiĝis Magalhaes kun stranga paco en la koro. Jes,
tiel estos ĉio en ordo. Ili ja vivos kune ankoraŭ longan tempon.
Ilin atendas ankoraŭ momentoj de novaj kaj novaj suferadoj. Kaj
ĉion oni pli facile toleros, se ili kondutos unu al la alia pli
konfideme, pli malkaŝe, pli sincere kaj pli afable.
Li, admiralo de la ekspedicio, etendas al hidalgoj manon por
amikiĝo. Ĉio sekvonta dependos jam de ili.
Kaj jam alproksimiĝis mateno de la unua aprilo 1520...
Sur la bordo estis konstruita simpla ligna altaro, ĉe kiu la pastro
celebris meson. Maristoj kaj oficiroj surmetis siajn plej bonajn
vestojn. Post la celebra ceremonio ili viciĝis kaj admiralo faris
revizian paradon. Jam longe li ne vidis ilin tiel kune. Estu kiel
estu, ili estas bravuloj, se ili tiel parade vestas sin, li ne
bezonus honti pro ili eĉ apud la reĝa kortego.
Li paŝis malrapide laŭ longa vico. Maristoj staris kiel statuoj.
Li rigardis iliajn vizaĝojn, kvazaŭ li volus trapenetri en iliajn
animojn. Ili travivis kune jam multajn momentojn, el kiuj nur
malmultaj estis ĝojigaj. Hieraŭ ili sendis la deputacion, hodiaŭ
ili disciplinite obeis ordonon de sia admiralo. Ne, ĉi tie ne estas
necese malesperi. Kun tiaj maristoj oni jam povas veturi!
La fluso ĵetis sur la bordon ondojn kaj frakasis ilin kun malhela
bruo. Krom tio estis trankvile. La birdo ne ekkantis, la arbo ne
ekmoviĝis, ĉar ĉi tie ne estis arboj, kaj ankaŭ homoj silentis.
Magalhaes finis la revizian paradon. Jam li venis al la loko, kie
estis envicigitaj oficiroj kaj kapitanoj.
Kapitanoj?
Kie ili estas?
En la vico staras nur Serrao kaj Mesquita!
Frosta tremiĝo trakuris korpon de Magalhaes.
"Kapitano Serrao, kie estas la ceteraj komandantoj?"
"Sur la ŝipoj, sinjoro admiralo!"
"Kial ili ne venis?"
"Mi ne scias."
"Ĉu ili estas informitaj pri mia ordono?"
"Jes, sinjoro admiralo."
"Ĉu ili senkulpigis sin?"
"Ne."
"Jen...!"
La vorteto "Jen!" estis elparolita kun nuanco de amareco. Sed Fernao
Magalhaes estis forĝita el malmola ŝtalo. Apenaŭ li konsciiĝis
pri la monstra grandeco de nova disreviĝo, li tuj fariĝis la
estinta Fernao. Malmola, decidema, necedema. Li tuj rekonsciiĝis,
kaj tiel okazis, ke la vorto "Jen!" sonis kvazaŭ malhela minaco.
La kapitanoj rifuzis obei. Ili rifuzis tion dum tiaj cirkonstancoj,
ke ne estas eble dubi pri iliaj intencoj. Al ŝipanaroj estis hieraŭ
komunikita la ordono de admiralo pri la deviga partopreno ĉe
diservoj. Ĉiuj ŝipanoj vidas, ke tri komandantoj ne obeis.
Ĉu ribelo?
Estu! Eble estas pli bone tiel, se oni batalas kun malfermita
viziero. Ĝi ja kuŝis sur la ekspedicio kiel premeganta inkubo tuj
de la komenco -- de la kolerigitaj homamasoj en Sevilo ĝis la
hieraŭa deputacio. Estos bone, se ĉio klariĝos.
"Ordonu disiron!" Magalhaes turniĝis al kapitano Serrao. "Vi mem
restu sur la bordo kaj gardu provizojn!"
"Laŭ ordono, sinjoro admiralo!"
Fernao paŝis al sia ŝalupo, kiu forveturigis lin al Trinidado.
Spirito de la ribelo pendis en la aero.
Kaj ribelo en ĉi tiu dezerto povas finiĝi per neniigo kaj ruinigo
de la tuta ekspedicio.