De kamers van Honoria Fraser in Chancery Lane. Een kantoor op de
hoogste verdieping met een raam van spiegelglas; geverfde muren,
electrisch licht en een vulkachel. Zaterdagmiddag. Men ziet de
schoorsteenen van Lincoln's Inn en den hemel daarachter in 't Westen,
door het venster. Er staat 'n dubbel schrijfbureau in het midden van
de kamer met een kistje sigaren, aschbakjes en een verplaatsbare
electrische lamp, de laatste half verborgen onder hoopen papier
en boeken. Dit schrijfbureau heeft gaten voor de knieën, rechts
en links ervan staan stoelen.--Het ziet er heel slordig uit. Het
bureau van den klerk, gesloten en netjes, met 'n hoogen stoel er
voor, staat tegen den muur aan, dicht bij 'n deur, die in verbinding
staat tot de binnenkamer. In den tegenovergestelden muur is de deur,
die voert naar de algemeene gang. Zijn bovenpaneel is van matglas,
waarop met zwarte letters aan den buitenkant "Fraser en Warren". Een
groen baaien scherm verbergt den hoek tusschen die deur en het venster.
Frank, in 'n modieus licht sport-reispak met zijn stok, handschoenen
en witte hoed in z'n handen, loopt heen en weer in 't kantoor. Iemand
probeert de deur open te maken, met 'n sleutel.
FRANK (roept). Binnen! 't Is niet gesloten. (Vivie komt binnen met
hoed op en mantel aan. Zij blijft staan en staart hem aan).
VIVIE (streng). Wat voer je hier uit?
FRANK. Op je wachten. Ik hen hier al uren geweest. Is dat de manier
om op je zaken te passen? (Hij legt zijn hoed en stok op tafel, gaat
met 'n sprong boven op de klerks kruk zitten, en kijkt haar aan met
al de symptomen van 'n onrustige, plagerige, lichtzinnige stemming).
VIVIE. Ik ben precies twintig minuten weg geweest om 'n kop thee te
drinken. (Zij neemt haar hoed en mantel af en hangt die achter het
scherm). Hoe ben je binnen gekomen?
FRANK. Het personeel was er nog toen ik kwam. 't Is weggegaan om
cricket te spelen op Primrose-hill. Waarom heb je geen vrouw in je
dienst en geef je op die manier je sekse een kansje?
VIVIE. Waarom ben je gekomen?
FRANK (springt van zijn kruk af en komt naar haar toe). Viv, laten we
uitgaan en ergens van den halven Zaterdagschen vacantiedag genieten,
net als 't personeel.--Wat denk je van Richmond, en daarna een
tingeltangel en 'n gezellig soupétje?
VIVIE. Ik kan 't niet bekostigen. Ik zal nog 'n uur of zes werken,
vòòr ik naar bed ga.
FRANK. Niet bekostigen, hè? Aha! Kijk 'ns hier. (Hij neemt 'n handvol
goudstukken uit z'n zak en rammelt er mee). Goud, Viv, goud!
VIVIE. Hoe ben je daaraan gekomen?
FRANK. Met spelen, Viv;--met spelen: Poker.
VIVIE. Bah! Dat is minner dan stelen. Nee; ik kom nièt. (Zij gaat
aan de tafel zitten om te werken, met haar rug naar de glazen deur
en begint in de papieren te bladeren.)
FRANK (beklaaglijk protesteerend). Maar beste Viv, ik moet heusch
'ns heel ernstig met je spreken.
VIVIE. Best. Ga dan op Honoria's stoel zitten en praat. (Hij
moppert). Pruttelen helpt niet; ik ben onvermurwbaar. (Hij neemt
mistroostig den tegenoverstaanden stoel). Geef me dat sigarenkistje
eens aan, wil je?
FRANK (het kistje naar haar toeschuivend). Akelige
vrouwengewoonte. Nette mannen doen 't niet meer.
VIVIE. Ja, die maken bezwaar tegen de reuk in 't kantoor,--en daarom
moeten wij ons met cigaretten behelpen. Kijk! (Zij doet 't kistje open,
neemt er 'n cigaret uit en steekt die aan. Zij biedt er hem een aan,
maar hij schudt z'n hoofd met 'n zuur gezicht. Zij gaat nu gemakkelijk
in haar stoel zitten rooken). Ga je gang.
FRANK. Wel, ik verlang te weten, wat je gedaan hebt--welke schikkingen
je gemaakt hebt.
VIVIE. Alles was geregeld in twintig minuten, nadat ik hier was
gekomen. Honoria heeft dit jaar gemerkt, dat de zaak te veel voor
haar werd en stond juist op 't punt om me te laten komen en me
'n vennootschap voor te stellen, toen ik naar binnen kwam wandelen
en haar vertelde, dat ik geen cent in de wereld bezat. Toen heb ik
mezelf geïnstalleerd en haar weggestuurd voor 'n veertiendaagsche
vacantie.--Wat is er in Haslemere gebeurd, nadat ik heen was gegaan?
FRANK. Absoluut niets. Ik zei dat je naar de stad was gegaan voor
particuliere aangelegenheden.
VIVIE. En!
FRANK. Wel, ze waren òf te verbouwereerd om iets te zeggen òf Crofts
had je moeder al voorbereid. In ieder geval, zij zei niets, en Crofts
zei niets en Praeddie zette alleen groote oogen op.--Na de thee gingen
ze weg en ik heb ze na dien tijd niet meer gezien.
VIVIE (knikt kalm, met haar ééne oog op 'n rookkringetje
gericht). Uitstekend.
FRANK (verachtelijk rondkijkend). Ben je van plan om in deze
onmogelijke plaats te blijven?
VIVIE (blaast den rookkring op besliste manier weg en gaat overeind
zitten). Ja. Deze twee dagen hebben me al m'n kracht en zelfvertrouwen
teruggegeven. Ik neem nooit meer 'n dag vacantie, zoolang als ik leef.
FRANK (met 'n heel zuur gezicht). Phoe!--Je ziet erg in je schik,
en zoo hard als 'n bikkel.
VIVIE (streng). Goed, dat ik dat ben!
FRANK (staat op). Hoor 'ns Viv, we moeten tot 'n verklaring met elkaar
komen. Wij zijn verleden van elkaar gegaan, onder den indruk van
'n totaal misverstand.
VIVIE (legt haar sigaret neer). Nou, helder 't dan op.
FRANK. Je herinnert je wat Crofts zei?
VIVIE. Ja.
FRANK. Die onthulling werd verondersteld 'n absolute verandering
teweeg te brengen in den aard van onze gevoelens voor elkaar. Ze
plaatste ons op den voet van broer en zuster.
VIVIE. Ja.
FRANK. Heb jij ooit 'n broer gehad?
VIVIE. Nee.
FRANK. Dan weet je ook niet hoe 't voèlt om broer en zuster te
zijn. Nou, ik heb 'n massa zusters. Jessie en Georgina en de rest. Het
broedergevoel is iets heel bekends voor me;--en ik verzeker je dat
m'n gevoel voor jou er niets mee gemeen heeft. De meisjes zullen hùn
weg gaan, ik den mijnen en het zal ons niets kunnen schelen, of we
elkaar ooit meer terug zien. Dàt is broer- en zuster-zijn. Maar wat
joù betreft ben ik niet op m'n gemak als er 'n week voorbij gaat,
zonder dat ik je zie. Dat is nièt broer- en zuster-zijn. 't Is precies
wat ik voelde 'n uur vòòrdat Crofts z'n onthulling deed. In 't kort,
beste Viv, 't is echte, jonge liefde.
VIVIE (bijtend). Hetzelfde gevoel Frank, dat jouw vader aan m'n
moeders voeten bracht, niet waar?
FRANK (verontwaardigd). Ik kom er met kracht tegen op Viv, om mìjn
gevoelens te vergelijken met eenige, die de eerwaarde Samuel in staat
is om te koesteren, en ik protesteer nog meèr tegen eene vergelijking
van jou met je moeder. Daarenboven geloof ik niets van de heele
geschiedenis. Ik heb er mijn vader de duimschroeven voor aangezet en
van hem verkregen wat ik synoniem beschouw met 'n ontkenning.
VIVIE. Wat zei ie?
FRANK. Hij zei, dat hij zeker was, dat het 'n vergissing moest zijn.
VIVIE. Geloof je hem?
FRANK. Ik neem aan, om zìjn woord te gelooven tegenover dat van Crofts.
VIVIE. Maakt dat eenig verschil? Ik meen in je verbeelding of voor
je geweten;--want natuurlijk maakt het geen verschil in werkelijkheid.
FRANK (hoofdschuddend). Voor mij in 't minst niet.
VIVIE. Voor mij ook niet.
FRANK (haar aanstarend). Maar dat is al heel merkwaardig! Ik dacht
dat in jouw verbeelding en voor je geweten, zooals je het daarnet
noemde, onze verhouding totaal was veranderd, van het oogenblik af,
dat die woorden uit 't monster zijn muil waren gekomen.
VIVIE. Nee, dàt was 't niet. Ik geloofde hem niet. Ik wou dat ik
't kon.
FRANK. Wat?
VIVIE. Ik vind dat broer en zuster een heele geschikte verhouding
voor ons zou zijn.
FRANK. Meen je dat heusch?
VIVIE. Ja. 't Is de eenige verhouding, waar ik voor voel, zelfs als we
'n andere konden bekostigen. Dat meen ik.
FRANK. (Trekt z'n wenkbrauwen op als iemand wien 'n licht opgaat en
zegt dan met 'n ontboezeming van ridderlijk gevoel). M'n beste Viv,
waarom heb je dat niet eer gezegd? 't Spijt me zoo, dat ik je lastig
ben gevallen. Ik begrijp 't nu natuurlijk.
VIVIE (niet begrijpend). Wàt begrijp je?
FRANK. O, ik ben geen dwaas in den gewonen zin, alleen maar in den
bijbelschen zin van 't woord; dat ik nl. al de dingen doe die de
wijze man voor dwaasheid uitmaakt, nadat hijzelf ze eerst allemaal
op de meest uitvoerige manier had onderzocht.--Ik merk, dat ik niet
langer Vivums jongetje ben.--Wees maar niet bang,--ik zal je nooit
meer Vivums noemen,--tenminste.... tenzij je genoeg mocht krijgen
van je nieuwe jongetje, wie hij ook zijn mag.
VIVIE. M'n nieuwe jongetje?
FRANK (met overtuiging). Er moèt een nieuw jongetje zijn. Gaat altijd
zoo op die manier. Iets anders is onmogelijk.
VIVIE. Geen een, dien jij kent,--gelukkig voor je. (Er wordt aan de
deur geklopt).
FRANK. Vervloekt, die bezoeker, wie hij ook zijn mag.
VIVIE. 't Is Praed. Hij gaat naar Italië en wou me goeiendag zeggen. Ik
heb hem gevraagd om van middag te komen. Doe hem even open.
FRANK. We kunnen ons gesprek voortzetten na z'n vertrek. Ik zal
wachten tot hij weg is. (Hij gaat naar de deur en opent die). Hoe gaat
't Praeddie?--Prettig je te zien. Kom binnen. (Praed, gekleed voor
de reis, komt binnen in 'n opgewekte stemming, opgewonden door het
vooruitzicht van de reis).
PRAED. Hoe gaat 't u, juffrouw Warren? (Zij drukt hem hartelijk de
hand, hoewel 'n zekere sentimentaliteit in zijn verhoogde stemming haar
pijnlijk aandoet). Ik vertrek over 'n uur van Holborn Viaduct. Ik wou,
dat ik u kon overhalen om mee naar Italië te gaan.
VIVIE. Waarom?
PRAED. Wel, om u te verzadigen aan schoonheid en romantiek
natuurlijk. (Vivie, met 'n rilling, draait haar stoel naar de tafel
toe, alsof het werk, dat haar daar wacht, 'n troost en steun voor
haar is. Frank plaatst 'n stoel juist achter Vivie en valt er lui en
nonchalant op neer,--terwijl hij tot haar spreekt over z'n schouder
heen).
FRANK. Geeft niets, Praeddie. Viv is 'n kleine Philistijn. Ze is
onverschillig voor mìjn romantiek en ongevoelig voor m'n schoonheid.
VIVIE. Eens vooral, mijnheer Praed, er bestàat voor mij geen schoonheid
en geen romantiek in het leven. Het leven is wat het eenmaal is;--en
ik heb me voorgenomen het als zoodanig te nemen.
PRAED (enthousiast). Dat zoudt u niet zeggen, als u naar Verona en
Venetië kwam. U zoudt schreien van verrukking om in zoo'n mooie wereld
te leven.
FRANK. Heel welsprekend, Praeddie. Ga zoo door.
PRAED. O, ik verzeker u, dat ik gehuild heb--en ik hoop het weer
te doen--op m'n vijftigste jaar! Op uw leeftijd, juffrouw Warren,
zoudt u niet eens zoo ver hoeven te gaan als Verona. Bij het zien van
Ostende al, zou uw ziel z'n vleugels uitslaan;--en u zoudt verrukt
wezen over de vroolijkheid, de levendigheid, de heerlijk lichte lucht
van Brussel. (Vivie schrikt terug). Wat scheelt u?
FRANK. Allo Viv!
VIVIE (tot Praed met diep verwijt). Kunt u geen beter voorbeeld van
schoonheid en romantiek voor me vinden dan Brussel?
PRAED (niet begrijpend). Natuurlijk,--'t is heel verschillend van
Verona. Ik beweer geen oogenblik, dat....
VIVIE (bitter). Waarschijnlijk zullen de schoonheid en de romantiek
zoowat op hetzelfde neerkomen in die twee plaatsen.
PRAED (nu totaal ontnuchterd en heel bezorgd). M'n beste juffrouw
Warren, ik.... (ziet Frank vragend aan). Is er iets gebeurd?
FRANK. Zij vindt je enthousiasme lichtzinnig, Praeddie. Er is haar
iets heel ernstigs overkomen.
VIVIE (scherp). Hoû je mond, Frank. Wees niet mal.
FRANK (kalm). Noem je dàt nu goede manieren, Praed?
PRAED (bezorgd en vriendelijk). Zal ik hem meenemen, juffrouw
Warren? Ik ben er zeker van, dat we u gehinderd hebben in uw werk. (Hij
wil opstaan).
VIVIE. Blijft u zitten; ik zal vooreerst niet aan het werk gaan. U
denkt allebei, dat ik 'n aanval heb van zenuwachtigheid. Geen kwestie
van. Maar er zijn twee onderwerpen, die ik, met uw goedvinden,
niet aangeroerd wil hebben. Het eene is: (tot Frank) jonge liefde,
in welken vorm ook, en het andere: (tot Praed) de romantiek en de
schoonheid van het leven,--vooral wanneer de vroolijkheid van Brussel
er bij tot voorbeeld wordt genomen.--Ik gun u graag alle illusies, die
u ten opzichte van deze onderwerpen mag hebben,--ik heb er geen. Als
wij drieën vrienden willen blijven, moet ik behandeld worden als
'n vrouw van zaken,--onherroepelijk eenzaam (dit tot Frank) en
onherroepelijk onromantisch (dit tot Praed).
FRANK. Ik zal ook "onherroepelijk eenzaam" blijven, totdat je van
opinie verandert. Praeddie, kies 'n ander onderwerp;--wees welsprekend
over iets anders.
PRAED (beschroomd). Ik vrees dat er niets anders ter wereld, is,
waar ik over kàn spreken. Het evangelie van de kunst is het eenige,
dat ik preeken kan. Ik weet, dat juffrouw Warren een vurige aanhangster
is van de leer: "om vooruit te komen";--maar daàrover kunnen we niet
spreken zonder jouw gevoelens te kwetsen, Frank, aangezien jij besloten
bent om nièt vooruit te komen.
FRANK. O, bekommer je niet om mìjn gevoelens. Geef me voor mijn part
wat heilzamen raad. Dat zal me goed doen. Probeer nog maar eens om een
voorspoedig man van me te maken, Viv. Kom, laat 't me allemaal nog
'ns hooren; energie, zuinigheid, overleg, zelfrespect, karakter. Je
haat immers menschen, die geen karakter hebben, is 't niet Viv?
VIVIE (pijnlijk). O, hoû op, hoû op; niet meer van die afschuwelijke
frases. Mijnheer Praed, als er werkelijk alleen maar deze twee
evangelie's in de wereld zijn, dan doen we beter met ons allemaal
van kant te maken, want hetzelfde bederf is in allebei.
FRANK (haar kritisch aanziend). Er is vandaag 'n waas van poëzie over
je, Viv, dat je vroeger steeds ontbroken heeft.
PRAED (vermanend). M'n beste Frank, ben je niet 'n beetje onsympathiek?
VIVIE (zonder genade voor zichzelf). Nee, 't is goed voor me. 't
Weerhoudt me van sentimenteel te worden.
FRANK (haar plagend). Houdt je krachtige, natuurlijke neiging in dat
opzicht wat in toom, niet?
VIVIE (bijna hysterisch). Ja, ja, ga door; spaar me niet. Eèns in m'n
leven ben ik, voor één oogenblik, sentimenteel geweest,--verrukkelijk
sentimenteel bij maanlicht. En nu....
FRANK (haastig). Zeg 'ns Viv, pas op. Verpraat je eigen niet.
VIVIE. O, denk je, dat mijnheer Praed niet alles van m'n moeder
af weet? (tot Praed). U hadt beter gedaan me dien ochtend alles te
vertellen, mijnheer Praed. U bent tenslotte erg ouderwetsch geweest
met al uw fijngevoeligheid.
PRAED. Me dunkt, dat ù wat ouderwetsch bent in uw vooroordeelen,
juffrouw Warren. Ik voel me verplicht u te zeggen, sprekend als
artiest, en overtuigd dat de innigste familiebanden ver buiten en boven
het bereik van de wet staan, dat ik, hoewel ik weet, dat uw moeder
ongetrouwd is, haar daarom niets minder respecteer. Ik respecteer er
haar integendeel te meer om.
FRANK (luchtig). Luister, luister.
VIVIE (hem aanstarend). Is dat alles wat u weet?
PRAED. Zeker, dat is alles.
VIVIE. Dan weet u geen van beiden iets. Uw gissingen zijn de onschuld
zelf vergeleken bij de werkelijkheid.
PRAED (verschrikt en verontwaardigd, bewaart met moeite zijn
beleefdheid). Ik hoop 't niet (met meer nadruk). Ik hoop 't niet,
juffrouw Warren. (Franks gezicht toont nu, dat hij Praeds ongeloof
niet deelt, Vivie geeft 'n uitroep van ongeduld. Praeds ridderlijkheid
zakt neer tegenover hun overtuiging). Als er iets erger is... ik meen
iets anders, bent u dan wel zeker, of u er goed aan doet het ons te
vertellen, juffrouw Warren?
VIVIE. Ik ben zeker, dat àls ik den moed er toe had, ik de rest van m'n
leven zou doorbrengen met het iedereen te vertellen, met het er bij
hen in te stampen en te branden, totdat ze hun deel van de schaamte
en afschuw erover zouden voelen, zoo goed als ik. Er is niets wat
ik meer veracht dan de verkeerde conventie, die die dingen beschermt
door 'n vrouw te verbieden om er over te spreken. En tòch kan ik 't
u niet zeggen. De twee afschuwelijke woorden, die uitdrukken wàt m'n
moeder is, klinken in m'n ooren en branden me op m'n tong, en ik kàn
ze niet uitspreken: m'n instinct is me te sterk. (Zij begraaft haar
gezicht in haar handen. De twee staren verbaasd, eerst elkaar aan,
dan haar. Zij licht haar hoofd weer op en neemt 'n vel papier en
'n pen). Kijk dan: ik zal 'n prospectus voor u opstellen.
FRANK. O, ze is gek. Hoor je dat, Viv, gek. Kom, kom, niet bij de
pakken neerzitten.
VIVIE. Dat zul je zien. (Zij schrijft). "Gestort kapitaal: niet
minder dan 40.000 pond op naam van Jhr. George Crofts, de voornaamste
aandeelhouder. Wat komt er dan? Ik heb 't vergeten.--O ja: perceelen
in Brussel, Berlijn, Weenen en Budapesth. De directeur: mevrouw
Warren."--En laat ik nu vooral haar titel niet vergeten,--de twee
woorden. Daar! (Zij schuift 't papier naar hen toe). O, nee, nee,
lees 't niet. (Zij trekt 't terug en scheurt het in stukjes. Frank,
die over haar schouder heen nauwkeurig heeft gezien wat zij schreef en
er met groote oogen naar gestaard heeft, neemt 'n kaartje uit z'n zak,
krabbelt er 'n paar woorden op en geeft het zwijgend aan Praed, die 't
met verbazing leest. Frank buigt zich dan berouwvol over Vivie heen).
FRANK (fluistert teeder). Beste Viv;--'t is in orde. Ik heb gelezen
watje schreef; en Praeddie ook. We begrijpen het allebei. En we
blijven je, met dit al, èven toegewijd als vroeger. (Vivie licht
langzaam haar hoofd op).
PRAED. Ja, dat doen we zeker, juffrouw Warren. Ik moet zeggen, u
bent de bewonderenswaardigste, moedigste vrouw, die ik ooit ontmoet
heb. (Dit sentimenteele compliment geeft Vivie kracht. Zij schudt
het ongeduldig van zich af, en dwingt zichzelf om op te staan, hoewel
niet zonder eenigen steun van de tafel).
FRANK. Beweeg je niet, Viv, als het je moeilijk valt. Hoû je gemak.
VIVIE. Dankje. Je kunt altijd op me rekenen met twee dingen: dat ik
niet huilen zal en niet flauw vallen. (Zij gaat een paar stappen naar
de deur van de binnenkamer en houdt stil dicht bij Praed, om hem te
zeggen:) Ik zal meer moed noodig hebben dan nu, als ik m'n moeder
vertel dat onze wegen zich voortaan zullen scheiden. En nu, als u
't goed vindt, ga ik 'n oogenblik naar binnen om me wat op te knappen.
PRAED. Willen wij heengaan?
VIVIE. Nee, ik ben dadelijk terug. 'n Oogenblik maar. (Zij gaat de
andere kamer in, waarvan Praed de deur voor haar opent).
PRAED. Wat een merkwaardige onthulling! 't Valt me verbazend van
Crofts tegen; dat doet 't werkelijk.
FRANK. Mij in 't minst niet. Ik heb het gevoel, dat nu eindelijk bij
hem de aap uit de mouw is gekomen. Maar wat 'n tegenvaller voor mij,
Praeddie! Ik kan haar niet trouwen.
PRAED (streng). Frank! (Beiden zien elkaar aan, Frank bedaard, Praed
diep verontwaardigd). Ik moet je zeggen, Gardner, dat, als je haar
nu laat zitten, je je allermìnst gedraagt.
FRANK. Goeie, oude Praeddie! Altijd ridderlijk! Maar je vergist je:
't is niet de moreele kwestie van het geval,--'t is de geldkwestie. Ik
zou er waarachtig nu niet toe kunnen komen om het geld van de ouwe
vrouw aan te raken.
PRAED. En zou je daàrop getrouwd zijn?
FRANK. Waarop anders? Ik heb geen geld, noch de minste kans om het te
verdienen. Als ik nu met Vivie trouwde, zou zij me moeten onderhouden,
en ik zou haar meer kosten dan ik waard ben.
PRAED. Maar me dunkt, dat 'n knappe, verstandige jongen als jij,
toch zeker wel iets met z'n eigen hersenen kan verdienen.
FRANK. O jawel,--'n kleinigheid (hij haalt z'n geld weer te
voorschijn). Dat heb ik gisteren allemaal verdiend,--in anderhalf uur
tijds,--in 'n hoogst speculatieve onderneming. Nee, beste Praeddie,
zelfs wanneer Jessie en Georgine met millionnairs trouwden en de oude
heer stierf na ze met 'n shilling te hebben afgescheept, dàn nog zou
ik maar vier honderd pond 's jaars krijgen.--En hij zàl niet sterven,
vóor hij de zeven kruisjes gehaald heeft; daar is ie niet origineel
genoeg voor. Ik zal op zwart zaad zitten voor de eerste twintig
jaar.--Geen zwart zaad voor Viv, als ik 't kan helpen. Ik trek me
met gratie terug en laat de plaats vrij voor de jeunesse dorée van
Engeland.--Dat is dus afgesproken.--Ik zal er haar niet over lastig
vallen,--ik zal haar alleen een paar regels zenden, nadat we weg zijn
gegaan. Dat zal ze wel begrijpen.
PRAED (z'n hand grijpend). Je bent 'n beste jongen, Frank; ik vraag
je van harte vergeving. Maar zul je haar nooit weerzien?
FRANK. Haar nooit weerzien! Wat weerga, gebruik toch je verstand. Ik
zal zoo dikwijls mogelijk bij haar aankomen en een soort van broer
voor haar wezen. Ik begrijp niet die dwaze gevolgtrekkingen, die
jullie romantische lui maken van de meest gewone dingen. (Er wordt
geklopt). Wie zou dat zijn? Zou jij de deur willen opendoen? Als het
'n cliënt is zal het 'n beteren indruk maken, dan wanneer ik verschijn.
PRAED. Wel zeker. (Hij gaat naar de deur en opent die. Frank gaat op
Vivie's stoel zitten om 'n paar regels te krabbelen). M'n beste Kitty,
kom binnen, kom binnen.
(Mevrouw Warren komt binnen, angstig rondkijkend naar Vivie. Zij heeft
haar best gedaan om er moederlijk en deftig uit te zien. De opzichtige
hoed is vervangen door 'n bescheiden kapotje, en de bonte blouse is
bedekt door 'n kostbare zwart zijden mantel. Zij is droeviglijk-angstig
en weinig op haar gemak,--blijkbaar hevig ontdaan).
MEVR. WARREN (tot Frank). Wat! Jij hier!
FRANK (ronddraaiend op z'n stoel, zonder op te staan). Ja, en bizonder
verheugd om u te zien. U komt binnen als 'n lentebries.
MEVR. WARREN (tot Frank). Och, scheì uit met je onzin (zachtjes). Waar
is Vivie?
FRANK (wijst nadrukkelijk op de deur van de binnenkamer, maar zegt
niets).
MEVR. WARREN (gaat plotseling zitten en begint half te
schreien). Praeddie, denk je, dat ze mij niet zal willen zien?
PRAED. M'n beste Kitty, maak jezelf niet van streek. Waarom zou ze
dat niet?
MEVR. WARREN. Och, jij begrijpt niet waarom; jij bent te
goedig. Mijnheer Frank, heeft ze ù iets gezegd?
FRANK (zijn briefje dichtvouwend). Zij moèt u zien, als (met groote
nadruk) u wacht tot ze binnenkomt.
MEVR. WARREN (verschrikt). Waarom zou ik niet wachten? (Frank kijkt
haar op komieke wijze aan; legt z'n briefje zorgvuldig op den inktpot,
zoodat Vivie het moèt vinden als ze haar pen indoopt; staat dan op en
wijdt z'n attentie geheel aan Mevr. Warren). M'n beste Mevr. Warren,
veronderstel eens, dat u 'n musch was, zoo'n heel klein, aardig
muschje, dat over den weg trippelt, en u zag in uw richting 'n groote
stoompletrol aankomen, zoudt u er dan op wachten?
MEVR. WARREN. Och, zeur niet met je musschen.--Waarom is ze op die
manier van Haslemere weggeloopen?
FRANK. Ik ben bang, dat ze het u vertellen zal, wanneer u wacht tot
ze terugkomt.
MEVR. WARREN. Wil je dan dat ik heenga?
FRANK. Nee. Ik verlang altijd dat u blijft. Maar ik raad u aan om
heen te gaan.
MEVR. WARREN. Wat! En haar nooit terugzien?
FRANK. Juist.
MEVR. WARREN (weer schreiend). Praeddie,--laat hij toch niet zoo wreed
tegen me zijn! (Zij bedwingt haastig haar tranen en veegt haar oogen
af). Ze zal zoo boos zijn, als ze ziet, dat ik gehuild heb.
FRANK (met werkelijk medelijden in z'n luchtige teederheid). U weet,
Mevr. Warren, dat Praeddie 'n toonbeeld van goedheid is. Praeddie,
wat zeg jij: weggaan of blijven?
PRAED (tot Mevr. Warren). Het zou me werkelijk erg spijten om u
onnoodig pijn te moeten doen;--maar ik geloof tòch misschien, dat u
beter zou doen met niet te wachten. De zaak is.... (Men hoort Vivie
aan de binnendeur).
FRANK. Sst--te laat.--Ze komt.
MEVR. WARREN. Zeg haar niet, dat ik gehuild heb. (Vivie komt
binnen. Zij blijft ernstig staan, als ze Mevr. Warren ziet, die
haar begroet met hysterische opgewektheid). Wel lieverd, daar ben je
dus eindelijk.
VIVIE. Ik ben blij, dat u gekomen bent; ik wou u graag spreken. Je zei,
geloof ik, dat je heenging, hè Frank?
FRANK. Ja. Gaat u mee, mevrouw Warren? Wat zegt u van 'n uitstapje
naar Richmond en van avond 'n theater? In Richmond bent u veilig;
daàr is geen stoompletrol.
VIVIE. Gekheid, Frank. M'n moeder blijft hier.
MEVR. WARREN (verschrikt). Ik weet niet;--misschien doe ik beter met
heen te gaan. We hinderen je in je werk.
VIVIE (met kalme beslistheid). Mijnheer Praed, neemt u Frank, als 't u
blieft, mee. Ga zitten moeder. (Mevrouw Warren gehoorzaamt hulpeloos).
PRAED. Kom Frank. Adieu, juffrouw Vivie.
VIVIE (hem de hand gevend). Adieu. Plezierige reis.
PRAED. Dank u, dank u,--dat hoop ik.
FRANK (tot mevrouw Warren). Adieu. U hadt beter gedaan met m'n raad te
volgen. (Hij geeft haar de hand, dan luchtig tot Vivie). Boujour, Viv.
VIVIE. Adieu. (Hij gaat vroolijk heen zonder haar de hand te
geven. Praed volgt. Vivie, bedaard en hoogst ernstig, gaat op Honoria's
stoel zitten en wacht tot haar moeder begint te spreken. Mevrouw
Warren, beangst voor een pauze, verliest geen tijd voor ze begint).
MEVR. WARREN. Wel Vivie, waarom ben je op die manier van me
weggeloopen, zonder 'n woord te zeggen? Hoe kòn je zoo iets doen? En
wat heb je met dien armen George uitgevoerd? Ik had gewild, dat
hij mee was gegaan, maar hij zocht er zich van af te maken. Ik kon
merken, dat hij echt bang was. En verbeeld je--hij wou niet, dat ìk
zou gaan. (bevend). Alsof ik bang zou zijn van jòu, lieverd. (Vivie
wordt nog ernstiger). Maar natuurlijk zei ik hem, dat alles uitstekend
tusschen ons in orde was en dat we beste maatjes waren (verliest
opeens haar zelfbeheersching). Vivie, wat beteekent dit? (Zij neemt
'n papier uit 'n enveloppe, gaat naar de tafel en reikt het daarover
heen aan Vivie). Dat kreeg ik van ochtend van de bank.
VIVIE. 't Is mijn maandelijksche toelage. Ze zonden me die gisteren
zooals gewoonlijk. Ik heb ze toen eenvoudig teruggezonden, om in
uw credit te laten boeken, en gevraagd of ze u de quitantie er van
wilden sturen. Ik zal in de toekomst mezelf onderhouden.
MEVR. WARREN (haast niet durvende begrijpen). Was het niet
genoeg? Waarom heb je me dat niet gezegd? (met 'n sluwen glans in haar
oog). Ik zal 't verdubbelen; 't was m'n plan al om dat te doen. Zeg
me alleen maar, hoeveel je noodig hebt.
VIVIE. U weet heel goed, dat dat er niets mee te maken heeft. Van
nu af aan ga ik m'n eigen weg, in m'n eigen zaak en met m'n eigen
vrienden. En u kunt den uwen gaan (zij staat op). Adieu.
MEVR. WARREN (ontdaan). Adieu?!
VIVIE. Ja, adieu. Kom, laten we geen noodelooze scène maken, u begrijpt
me volmaakt goed. Jhr. George Crofts heeft me alles verteld.
MEVR. WARREN (boos). Zotte, ouwe... (zij slikt 't woord in, en wordt
wit van schrik, dat zij het bijna heeft uitgesproken). Z'n tong moest
hem afgesneden worden!--Maar ik had je alles toch uitgelegd en je zei,
dat je er niets om gaf.
VIVIE (vast). Pardon, ik geef er wèl om. U hebt me uitgelegd hoe de
zaak tot stand kwam. Maar dat verandert er niets aan. (Mevrouw Warren,
voor 'n oogenblik tot zwijgen gebracht, kijkt uit-'t-veld-geslagen
naar Vivie, die zit als 'n standbeeld, in stilte hopend dat de strijd
voorbij is. Maar de slimme uitdrukking komt terug op Mevr. Warren's
gelaat; en zij buigt over de tafel heen, sluw en dringend, terwijl
ze fluistert:)
MEVR. WARREN. Weet je hoe rijk ik ben, Vivie?
VIVIE. Ik twijfel er niet aan, dat u hèèl rijk bent.
MEVR. WARREN. Maar je weet niet wat dat allemaal beteekent; daar
ben je te jong voor. 't Beteekent: iederen dag 'n nieuwe japon,--'t
beteekent, avond aan avond naar theaters en bals;--'t beteekent dat
je de eerste heeren van heel Europa aan je voeten kunt hebben,--'t
beteekent 'n prachtig huis en 'n sleep van bedienden; 't beteekent het
fijnste eten en drinken,--'t beteekent alles wat je maar verlangt,
alles wat je noodig hebt, alles wat je maar bedenken kunt.--En wat
ben je hier?--Een echte sloof, die van vroeg tot laat moet sjouwen en
zwoegen alleen voor d'r kost en d'r twee japonnetjes in 't jaar. Denk
daar is over. (sussend). Ik weet 't wel, je bent gechoqueerd. Ik kan
d'er best in komen in je gevoelens,--ze doen je alle eer aan. Maar
geloof me, niemand zal jòu er om hard vallen,--daar geef ik je m'n
woord op. Ik weet wat jonge meisjes zijn; en ik weet dat je er anders
over zal gaan denken, als je nog eens nagedacht heb.
VIVIE. Dus op dèze manier wordt het gedaan, hê? U moet dit alles al
aan heel wat vrouwen gezegd hebben, moeder, dat 't u zoo vlot afgaat.
MEVR. WARREN (hartstochtelijk). Wat voor kwaad vraag ik je om te
doen? (Vivie wendt zich minachtend af. Mevrouw Warren volgt haar
wanhopig). Vivie, luister naar me, je begrijpt 't allemaal niet. Ze
hebben je met opzet verkeerd ingelicht; je weet niet wat de wereld
eigenlijk is.
VIVIE (staan blijvend). Met opzet verkeerd ingelicht! Wat bedoelt u?
MEVR. WARREN. Ik bedoel, dat je al je kansen wilt weggooien voor
niks. Je gelooft, dat de menschen zijn, zooals ze zich voordoen,--dat
wat ze je op school als goed en behoorlijk hebben leeren beschouwen,
dat ook werkelijk zoo ìs. Maar dat is zoo nièt;--'t is alleen maar
'n verzinsel om de laffe, slaafsche gewone soort van menschen d'r
ònder te houden. Moet je daar pas achter komen, net als andere
vrouwen, op je veertigste jaar, als je je eigen hebt weggegooid,
en je kansen verkeken hebt, inplaats dat je het intijds aanneemt
van je eigen moeder, die van je houdt en je zweert dat het waarheid
is. De waarachtige waarheid? (dringend). Vivie, de groote lui, en de
knappe lui, en de lui die zaken doen, ze weten 't allemaal. Die doen
net wat ìk doe, en die denken wat ìk denk. Ik ken er verscheidene
van. Ik ken ze om met ze te praten, en om ze an je voor te stellen,
en om ze met je bevrind te maken. Ik meen niks kwaads; dat wil je maar
niet begrijpen. Je hebt je hoofd vol met onnoozele ideeën over me. Wat
weten de menschen, die jou onderricht hebben, van 't leven af en van
menschen als ik? Wanneer hebben ze me ooit ontmoet, of met me gepraat,
of van anderen over me gehoord? de gekken! Zouden ze ooit iets voor
je gedaan hebben, als ìk ze niet betàald had? Heb ik je niet verteld,
dat ik wil, dat je fatsoenlijk zal zijn? Heb ik je niet gròotgebracht
om fatsoenlijk te wezen? En hoe kan je dat blijven zonder m'n geld
en m'n invloed en Lizzie's vrinden? Begrijpt je dan niet, dat je je
eigen nek breekt en mijn hart er bij,--als je me de rug toedraait?
VIVIE. Dat is Crofts levenswijsheid, moeder. Ik heb 't allemaal van
hèm al gehoord, dien dag bij de Gardner's.
MEVR. WARREN. Je denkt, geloof ik, dat ik je dien verloopen ouden
gek wil opdringen. Maar dat wil ik niet, Vivie, op m'n woord niet.
VIVIE. 't Zou niet geven, of u 't deed. 't Zou u toch niet
lukken. (Mevr. Warrens gezicht vertrekt pijnlijk, ze is diep
gekwetst door de kennelijke onverschilligheid tegenover haar goede
bedoeling. Vivie, die dit òf niet begrijpt, òf wie 't niet schelen
kan, gaat kalm verder). U begrijpt in 't minst niet, moeder, wat
voor soort van mensch ik ben. Ik heb niets meér tegen Crofts, dan
tegen iederen anderen ordinairen man van zìjn slag. Eerlijk gezegd
bewonder ik hem zelfs wat, omdat hij kracht genoeg heeft om z'n
leven te genieten op z'n eigen manier en flink geld te verdienen,
inplaats van het gewone leventje te leiden van: jagen, schieten,
uit-dineeren-gaan, toilet maken en slenteren, alleen maar omdat de
rest van z'n kliek dat eenmaal doet. En ik ben me volmaakt bewust,
dat wanneer ik in dezelfde omstandigheden was geweest als m'n tante
Lize, ik precies eender als zij gehandeld zou hebben. Ik geloof niet,
dat ik meer bevooroordeeld of bekrompen ben dan u;--ik geloof, dat ik
't minder ben. Ik ben zèker minder sentimenteel. Ik weet heel goed,
dat de wereldsche moraliteit maar 'n voor-de-gek-houderij is, en
dat, als ik uw geld aannam en m'n verdere leven doorbracht met het
op rijkelui's manier te verteren, ik even nutteloos en slecht zou
kunnen zijn, als de zotste vrouw maar zou kunnen verlangen, zonder
'n woord er over te hooren. Maar ik wil niet nutteloos wezen. Ik zou
geen plezier hebben, als ik 't park ronddraafde om reclame te maken
voor m'n naaister en m'n rijtuigfabrikant, of als ik me verveelde in
de opera om 'n hoop diamanten uit te stallen.
MEVR. WARREN (verbluft). Maar....
VIVIE. Wacht even, ik ben nog niet klaar. Zeg me eens waarom u uw zaak
nog voortzet, terwijl u er toch onafhankelijk door bent? Uw zuster,
hebt u me zelf verteld, heeft met dat alles afgedaan. Waarom doet u
dat ook niet?
MEVR. WARREN. O, dat is alles goed en wel voor Liz; die houdt
van fijn gezelschap en ziet er uit als 'n dame. Maar stel je mij
voor in 'n vrome stad? M'n hemel, de kraaien in de boomen zouden
me zelfs in de gaten krijgen, laat staan nog, dat ik de verveling
niet zou kunnen verdragen. Nee, ìk moet werk en opwinding hebben,
anders zou ik gek worden van sikkeneurigheid. En wat moet ik anders
uitvoeren? Het leven bevalt me, ik ben er voor geschikt, en niet voor
iets anders. Als ik 't niet deed, zou 'n ander het doen,--dus echt
kwaad doe ik er niet mee. En dan brengt 't geld in;--en ik hoû er van
om geld te verdienen. Nee, dat geeft allemaal niks;--opgeven kan ik
't niet;--voor niemand.--Maar wat hoef jìj er van af te weten? Ik zal
er je nooit iets over zeggen. Ik zal Crofts uit den weg houden. Ik zal
je ook niet dikwijls lastig vallen. Je moet denken, dat ik voortdurend
rondtrek van de eene plaats naar de andere. Als ik dood ga, zul je
voor goed met me afgedaan hebben.
VIVIE. Nee, ik ben m'n moeders dochter. Ik ben net als u: ik moet
werk hebben en meer geld verdienen, dan ik uitgeef. Maar ùw werk
is mìjn werk niet, en mijn weg niet de uwe. We moeten van elkaar
scheiden. Heel veel verschil zal 't niet voor ons maken: in plaats
dat we elkaar misschien 'n paar maanden zien in twintig jaar tijds,
zien we elkaar nu heelemaal niet meer, dat is alles.
MEVR. WARREN (met 'n door tranen verstikte stem). 't Was m'n bedoeling
geweest om meer met je samen te zijn, Vivie; dat was 't waarachtig.
VIVIE. Dat gaat niet, moeder. Ik laat me niet van m'n stuk brengen
terwille van wat goedkoope tranen en smeekbeden, zoomin als u, daar
ben ik zeker van.
MEVR. WARREN (heftig). Noem je de tranen van een moeder goedkoop?
VIVIE. Ze kosten ù niets; en u vraagt mij om in ruil daarvoor de
vrede en de rust van m'n heele leven te geven? Wat zou m'n gezelschap
u waard zijn, als u 't had? Wat hebben wij twee gemeen, dat één van
ons gelukkig zou maken, wanneer we bij elkaar waren?
MEVR. WARREN (vervalt in haar dialect). We zijn moeder en dochter. Ik
wil me dochter hebbe. Ik heb recht op je. Wie mot er voor me zorge
as ik oud wor'? 'n massa meisjes hebbe zich an me gehecht as dochters
en hebbe gehuild as ze van me af moste. Maar ik heb ze allemaal late
gaan, omdat ik an joù dacht. Ik ben alléen gebleven om jou. Je heb
't recht niet om me nou de rug toe te draaie en te weigere je plicht
as dochter te doen.
VIVIE (geprikkeld en vijandig, door de echo van de achterbuurten, die
ze in haar moeders stem hoort). M'n plicht als dochter! Ik dacht wel,
dat 't dààrtoe zou komen! Eens vooral nu, moeder: u verlangt naar
'n dochter en Frank naar 'n vrouw. Maar ik bedànk voor 'n moeder en
ik bedank voor 'n man. Ik heb noch hem, noch mezelf gespaard, toen
ik hem wegzond. Denkt u nu, dat ik ù zal sparen?
MEVR. WARREN (hevig). O, ik weet wat je d'r voor één bent; zonder
genade voor jezelf of voor een ander. Ik weet 't. M'n ondervinding
heeft me dàt tenminste geleerd: dat ik de vrome, huichelachtige,
harde, zelfzuchtige vrouw kèn als ik d'r tegenkom. Wel, veel plezier
met jezelf; ìk heb je niet noodig. Maar luister hier nou is na: Weet
je wat ik met je doen zou, als je weer 'n kind was, zoo waarachtig
als er 'n hemel boven ons is?
VIVIE. Me wurgen misschien.
MEVR. WARREN. Nee; ik zou je grootbrengen als 'n èchte dochter van
me en niet als wat je nou ben, met je trots en je vooroordeelen en
je fijne opvoeding, die je van me gestolen heb, ja gestolen, ontken
't maar als je kan. Wat was 't anders dan stelen? Ik zou je groot
brengen in m'n eigen huis, dàt zou ik.
VIVIE (rustig). In één van uw eigen huizen.
MEVR. WARREN (schreeuwend). Hoor d'r ís an! Hoor es hoe ze spuwt
op d'r moeders grijze haren! O, ik hoop, dat je beleven mag, dat
je eigen dochter je zal verscheuren, en vertrappen, zooals je mij
vertrapt hebt! En dat zal je, dat zal je! Geen vrouw had ooit geluk,
die door haar moeder vervloekt werd.
VIVIE. Ik wou, dat u niet zoo te keer ging, moeder. Dat verhardt
me alleen maar. Kom, ik vermoed, dat ik de eenige jonge vrouw ben,
die u ooit in uw macht had en waar u goed voor geweest bent. Bederf
't nu niet allemaal.
MEVR. WARREN. Ja, de hemel vergeve me, dat is zoo. En jij bent de
eenige, die zich van me af heeft gekeerd. O, de onrechtvaardigheid
ervan, de onrechtvaardigheid! Ik heb altijd 'n goeie vrouw willen
zijn. Ik heb het met fatsoenlijk werk geprobeerd en ik werd zoo
afgejakkerd, dat ik de dag vervloekte, waarop ik van fatsoenlijk
werk gehoord had. Ik ben 'n goeie moeder geweest, en omdat ik van
m'n dochter 'n fatsoenlijke vrouw heb gemaakt, stuurt ze me nou
van d'r weg, alsof ik de pest heb. O! als ik me leven nog maar es
kon overleven! Dan zou ik die leugen-dominé van de Zondagsschool me
meening 'ns zeggen! Van nou af an--de hemel mag me bestaan in m'n
laatste uurtje--zal ik alleen maar doen wat slecht is; dàt zal ik. En
daar zal ik bij gedijen.
VIVIE. Ja, 't is beter, dat u uw eigen richting kiest en dààr langs
verder gaat. Als ik ù was geweest moeder, zou ik misschien gedaan
hebben, wat ù hebt gedaan, maar ik zou niet het ééne leven leiden en
gelooven in het andere. U bent in uw hàrt 'n conventioneele vrouw en
daarom neem ik nu afscheid van u. Ik heb gelijk, niet waar?
MEVR. WARREN (van haar stuk gebracht). Gelijk, dat je al m'n geld
weggooit!
VIVIE. Nee, gelijk dat ik van u af wil. Ik zou dwaas zijn, als 'k
niet deed,--is 't niet zoo?
MEVR. WARREN (norsch). Nou ja,--wat dat aangaat, misschien wel. Maar
de Heer mag de wereld bijstaan, als iedereen alleen ging doen wat
goed en verstandig was.--En nou ga ik liever heen, dan dat ik blijf
waar ik niet gewenscht ben (zij wendt zich naar de deur).
VIVIE (vriendelijk). Wilt u me geen hand geven?
MEVR. WARREN (na haar 'n oogenblik fel te hebben aangezien, met 'n
heftig verlangen, om haar 'n slag te geven). Nee, dank je. Goeien dag.
VIVIE (op gewoon-zakelijken toon). Goeien dag. (Mevr. Warren gaat
heen en slaat de deur achter zich toe. De spanning op Vivie's gelaat
verslapt; de ernstige uitdrukking er van gaat over in een van blije
tevredenheid; zij blaast haar adem uit 'n halven snik, halven lach
van innige verluchting. Opgewekt gaat ze naar haar plaats aan de
schrijftafel, schuift de electrische lamp wat op zij, verlegt 'n
groote hoop papier en wil juist haar pen in den inkt doopen, als ze
Franks briefje vindt. Ze opent het onverschillig, en leest het vlug,
even lachend om 'n eigenaardige expressie er in). En adieu Frank. (Zij
verscheurt het briefje en gooit de stukjes in de papiermand, zonder
zich te bedenken. Dan plonst ze zich in haar werk en is gauw geheel
verdiept in haar cijfers).