VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZET KRISTEN,

Pignat a raan, hirio, er gador-ma, evit ar c’henta

gueach (1). Ne m’anavezit ket ha me, ne anavezan ket

ac'hanoc'h. Hebken, c'houi c'hoar e zoun belek Jesus-

Krist karget da ziskleria he lezen d’an dud ha galvet,

hirio dreist pep tra, da zigas deoc’h da zounj euz a

vrasa guirioneziou an aviel.

A hent all, me a c’hoar e zoc’h kristenien, va breu-

deur ha va c’hoarezet, dre eur memez badiziant ha gal-

vet d’ar memez baradoz. Setu ar pez a ouzon, ar pez a

c’houzoc’h, ha se zo awalc’h.

Rak ma teuan en hano Jesus-Krist, c’houi a zelaouo

va c’homzou gant eur guir c’hoant d’ho lakaad da dal-

.NFO

(1) Ar zarmoun-ma ' zo bet great evit mission Recouvrans. Eno, an

Aotrou Quere hen doa da brezek var ar zilvidigez, ar maro, ar

varn hag an ifern.

.NHO

128 VAR AR ZILVIDIGEZ

.NTO

voud evit hoc’h ene. Ha me, rag ma komzan dirag tud

hag a zo galvet da vont d’an Env, a zo merket sklear

va rouden dirazhon.

Komz a dlean deoc’h, nann euz a vadou na plijadu-

reziou bresk ar bed-ma, — lod all her gra beteg re mar-

teze, siouas ! — mez euz ho Toue, euz hoc’h ene, euz an

hent a gas d’an eurusded eternel.

Va breudeur ker, hen ober a rin, nan koulz ha ma

ho divije kalz all her great em leac’h, mez ervez va

nerz ha va galloud.

Goude holl, ar pez a vanko deuz va c’hostez, ho

polontez vad, hen esperout a raan, ho polontez vad hen

askouezo. Hag euz komzou dinerz dreizho ho-unan,

c’houi a denno, gant sikour Doue, eur mad benag evit

hoc’h ene.

Her gouzout a raan, ar guirioneziou, ma tlean ko-

zeal anezho deoc’h, c’houi ho anavez pell ' zo. Eur

veach a vuioc’h, koulskoude, e vezint displeget dirazoc’h,

rag ma zint, evel pa lavarfen, ar mean fount ma hen deuz

varnhan Jesus-Krist diazezet ha savet he relijion zantel.

En deiz hirio, va Breudeur ker, e zeuz eur virionez

hag a zeu anezhi he-unan d’en em ginnig d’ho spered

ha da m’hini.

E pe sounj, pe evit petra e zoc’h c’houi deuet ama ?

— Deuet oc’h rag ma ho c’heuz lavaret, santet, kompre-

net, e zeuz aze en ho kreiz, eun ene, eun ene ha ne

varvo ket, eun ene hag a dleit da savetei ; a zioc’h ho

penn eur baradoz da c’hounit ; a zindan ho treid eun

ifern hag a ranker klask distrei divarnhan.

.NHO

VAR AR ZILVIDIGEZ 129

.NTO

Ne deuit d’ar mission-ma, nemet er zounj-se. Pep

sounj all a gemerfac’h evit eur mank, eur fazi ha koulz

lavaret eur pec’het.

Setu ive perak e teuan, hirio, en eur staga d’al labour,

da gozeal deoc'h euz a zilvidigez hoc'h ene, da lavaret

da bep unan ac’hanoc’h, ar pez a lavaraz gueach all hor

Zalver Jesus-Krist d’he ziskibien : Quid prodest homini

si universum mundum lucretur, animæ vero suæ detri-

mentum patiatur ? Petra dalv d’an den gounit ar bed holl

mar teu da goll he ene ? Petra hen digollo deuz a eur

c’holl ker bras ?

Ar zilvidigez eta zo eun dra red ; — evid he ober eo

red poania ; — piou evithi a gemer eur guir boan ? Setu

e tri c’her ar gelennadurez-ma.

*

* *

Ar zilvidigez a zo eun dra red.

N’euz den ebet ha n’en deffe ket bet great outhan he-

unan, eur vech pe eun all, ar goulennou-ma : Petra

oun-me ? Euz a beleac’h e teuan ? Da beleac’h e zaan ?

Piou oun-me ? Merket eo var dâl an den, eo roue an

holl draou krouet. Beza hen deuz eur c’horf hag eun

ene. Dre he gorf e tisken beteg an anevaled, mez dre he

ene e sav beteg Doue. An den zo ar mell a stag ouz

Doue an holl draou krouet.

Deuz a beleac'h e teuan ? An den n’eo ket bet atao.

An dud desket a lenn var ar bed, pegeit zo abaoue ma

zo anezhan. An douar zo bet ha n’oa den varnhan. Deuz

9

.NHO

130 VAR AR ZILVIDIGEZ

.NTO

a beleac’h eo deut an den kenta ? Klaskit en em drei

evel ma karfoc’h, e rankfot, kaer a vezo, lavaret n’eo

ket deut an den anezhan he-unan, lavaret eo bet krouet

gant unan benag, gant Doue.

Da beleac’h e za ? E feiz, varzu ar bed all ha buhan.

Ar vuez hirra, var an douar, a dremen evel eur bouil

moged. Hag er bed all e vo kount da renta deuz ar

vuez-ma. Ervez ma ra, an den a ra d’an aneval. An

aneval zo krouet evit an den hag abalamour da ze, he

vuez ne da ket hirroc’h eget ar bed ma. Mez an den a

ranko ive, renta kount. Ervez ma raio, Doue raio

d’ezhan. Hag abalamour da ze : Creavit Deus hominem

inexterminabilen.

Er bed all n’hon dezho ket holl digant Doue, ar memez

lojeiz. Ar re vad hebken, a vo digemeret ganthan en he

varadoz. Ar re fall a vezo stlapet en ifern. D’heomp-

ni da choaz. Mez eun devez a zeuio, ha na vo mui pell,

hon eneou a vo gant an diaoulou en tan pe gant an Elez

er gloar ; mez heb dale e vezomp sent gant Doue en he

varadoz, pe tud daonet en ifern. N’euz leac’h all ebed e

peleac'h e c'halfemp mont goude ar vuez-ma. Red eo

eta, mar fell deomp beza eürus er bed all, ober brema

hor silvidigez.

*

* *

Evit ober ho silvidigez eo red poania.

Savetei hon ene ' zo evidomp hon affer vraz, hon affer

genta, hon affer heb mui ken.

Lavaromp, dastu, ne c’hellimp ket, heb kemeret poan,

dont a benn d’hen ober. Doue goude beza hor c’hrouet

.NHO

VAR AR ZILVIDIGEZ 131

.NTO

heb d’omp, n’hor saveteio ket heb d’omp. Rouantelez

an Env a zo, nann eun donezoun mez eur rekoumpanz.

N’eo ket kement hini a lavaro : Aotrou Doue ! Aotrou

Doue ! a gavo ennhi digemer. Regnum cœlorum vim

patitur : ar baradoz a c’houlen beza kemeret dre nerz.

Hag e guirionez, ober he zilvidigez a zo, var eun dro,

eun dra ziez hag eun dra amjest.

Setu aze dirazoc’h eur pez labour stard ha ne c’heller

da gas da benn nemet dre galz aket. Kalz en ho raog o

c’hen em fichout var ho nerz pe izign, a zo chommet da

goll ho amzer ha da heul, ho deuz kollet ho foan. A

hent all an amzer evit he ober a zo berr, an noz a c’hell

dont varnoc’h, ar barrou kazarc’h, bouilladou glao a

zigas aliez kalz a zale. Neuze, petra ' rit ? Labourat a

zrevi-beo, heb hean ebet. C'houi ' lavar : pa vezo ganhen

echu, me a ziskuizo. Ac’han di, red eo c’houezi dourek

ha beza dizamant, digernez ouz he boan, hag ar virio-

nez a zo en tu diouzoc’h.

Hogen, kristenien, setu petra eo ar zilvidigez. Diez

eo he ober ervad.

Nag a vertuziou da c’hounit ! Feiz, esperanz, karan-

tez dousder, habaskder, glanded : holl e ranker ho

c’havoud. Nag a guall gustumou da zisc’hrizienna !

Kustumou kemeret a bell zo, marteze, eat doun er

galoun ha mignon dezhi ; plegou fall a bep giz, deut da

veza krenv dre zigareziou ker fall hag hi, hag holl

kountrol da lezenn Doue.

Nag a bec’hejou da ober anezho pinijen ! Adalek ho

kavel beteg hen, grit eur zell piz var ho puez hag e

.NHO

132 VAR AR ZILVIDIGEZ

.NTO

rankot plega ho penn ha lavaret : O pet truez ouzin, o

va Doue, pec’her paour ma zoun !

Nag a enebourien da drec’hi ? Ar bed gant he skuer

fall, an diaoul gant he finesaou, ho kaloun hoc’h unan

gant he zempladurez.

Pet gueach, en dalc’h ouz an traou-ze holl, n’ho c’heuz

ket lavaret : ia diez eo, diez bras beva e guir gristen, diez

derc’hel penn d’ar bed, diez trec’hi an drouk-spered,

diez renka er galoun kement a ioulou direiz, atao o

virvi evel goagou dijaden ar mor e kounnar.

Ha koulskoude, an amzer a zo berr. Petra eo ar vuez ?

Eun nebeudik deveziou staget penn-da-benn etre ar

c’havel hag ar bez. Buhan ha buhan e teu an noz : noz

ar c’hlenved, noz ar maro, noz ar bez, noz an eternite.

Tostaat a ra bemdez. Marteze e ma e toull an nor ha

ne zonjit ket.

Setu perak, koz ha iaouank, paour ha pinvidik, poa-

niomp stard heb gourlerc’hi, heb argila, gant aon ne

c’helfomp ket kas al labour da benn.

Red eo c’hoas taol evez mad ha lakaat pep tra en

implij, rak affer ar zilvidigez a zo eun affer amjest.

Va Breudeur, dougen a rit eun tenzor a briz bras ;

mar hen diwallit mad, setu c’hui euruz da viken ; mar

her c’hollit e kollit tout. Mez nebeudik ho c’heuz a nerz,

armet fall oc’h d’en em zifenn hag an hent ma tremenit

dreizhan, a zo gwall vrudet.

Varnezhan kalz a zo en em faziet, kalz a zo bet laeret,

kalz kavet maro. Petra reot-thu neuze, va Breudeur ?

Taol evez evit dispartia mad ho c’hent ; taol evez da

.NHO

VAR AR ZILVIDIGEZ 133

.NTO

zelaou an disterra trouz ; kerzet gant tiz en aon raog an

denvalijen ; klask da vont d’ho c’heul mignouned ho

c’heuz ennho fizians ; mar kavit eun tachad danjeruz e

rit an dro ; mar guelit eun den treset fall e c’hen em

guzit pe en em lakit var ho tifenn.

Mad, kristenien, dougen a rit eun tenzor a huelloc’h

priz eget holl draou an douar : Dougen a rit hoc’h ene

hag en ene-ze, ar pez a rankot da ginnig da Zoue evit

prena ho plas er Barados. Mez, eme sant Paol, c’houi

hag a zo en ho sav, taolit evez da gueza : Cave ne cadas.

Guelit mad, klaskit ar venojen dizanjer, rag amjest

bras eo an amzer a dremenomp : Quoniam dies mali

sunt. Greomp eur zell en hon raog hag en dro d’heomp.

Nag a bet goude beza great kalzik hent a zo en em

faziet ! Nag a bet goude beza roet kalz da esperout a zo

deuet da falgalouni, da jomm a zav pe da zistrei var ho

c’hiz ? Nag a bet hag a ioa dija ho dourn krog er guru-

nen hag ho deuz he lezet da goueza d’an douar ? Penaoz-

ta, eo kuezet er pri ar stereden gaera deuz an oabl ?

Quomodo ceciderunt stellæ ? Ah ! n’ho doa ket taolet

evez, n’ho doa ket studiet ho hent na koumprenet

awalc’h pegen amjest oa ober ar zilvidigez.

*

* *

Piou eo ar re a gemer eur guir boan evit savetei ho ene ?

Setu ama, ervez an Aviel, penaos e rankomp en em

gemer evit kas hon ene d’ar baradoz.

Si pes tuus scandalizat te abscide eum et projice abs

te... Mar d’eo ho troad penn-kaos a bec’het evidoc’h,

.NHO

134 VAR AR ZILVIDIGEZ

.NTO

trouc’hit hen ha taolit hen pell diouzoc’h. Guell eo

mont d’an Env gant eun troad hebken, eget na d’eo

mont gant he zaou droad d’an ifern.

Quœrite primum regnum Dei et hœc omnia adjicien-

tur vobis : Klaskit da genta rouantelez an Env hag a

hent all, pep tra a zeuio deoc’h var ar marc’had.

Sive manducatis, sive bibitis, omnia hœc in gloriam

Dei facite : Pe c’houi a zrebo, pe c’houi a evo, pe c’houi

a raio eun dra benag all, grit pep tra evit gloar Doue.

Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus

erit : An nep a gendalc’ho beteg he varo, hennez hebken

a vezo salvet...

Setu komzou an Aviel. Mar kavit guell, lavaromp

anezho berroc’h :

Ar zilvidigez en despet da bep tra,

Ar zilvidigez araog pep tra,

Pep tra great er guel a Zoue,

Evit hor zilvidigez, poania bemdez ha bep mare.

Er meaz deuz ar pez a zell ouz hor zilvidigez, e c’hel-

lomp ober meur a zakrifis. — Eun tad evit he groua-

dur a c’hell, pa gar, a dle avechou, rei he amzer, he

boan, he vadou, he vuez zoken. Mez a eneb he zilvidigez,

den na dle, na c’hell ober netra ; d’ezhi e rank, pa vez

red, sakrifia holl kentoc’h eget he mankout « Si pes

tuus scandalizat te, abscide eum. »

E c’hellomp er bed-ma, klask ha dezirout meur a dra,

mez er penn kenta, klask hor zilvidigez. Klask kreski

hon danvez, goulen ar iec’het, dezirout eur renk enoruz

.NHO

VAR AR ZILVIDIGEZ 135

.NTO

etouez hon nesa, netra guelloc’h. Mez dreist an traou

holl, klaskomp rouantelez an Env hag an nemorant a

zeuio var ar marc’had.

Er bed-ma, pep den hen deuz he stad, he renk, he

labour, ha peb den, ervez he stad, a rank poania en he

renk, da ober mad he zever. Mez mar d’omp fur, ar

zonj euz silvidigez hon ene a dle beza lakeat e penn

pep tra : Omnia hœc in gloriam Dei facite.

Meur a dra var an douar, goude beza bet great epad

niver bloaveziou, a c’hell beza lezet a gostez. Eur mi-

cherour, eun devezour, eun den a vor, eun den a bluen

a lavar, da eur mare a zeu : « Eskennet awalc’h e meuz

va c’horf ha skuizet va speret; an oad a zeu, bevomp

brema dibreder gant ar pez hon deuz dastumet. Pep

hini d’he dro. » N’ho zamallan ket, mez evit ar zilvidi-

gez n’euz nag oad na termen. Betek fin ar vuez e tleomp,

e rankomp poania d’he digaz da vad, d’he c’has da benn.

Va Breudeur, setu aze e pe c’his en em gemeret.

Kostez ha kostez lakit ho puez ha guelit ha c’houi e

guirionez, a ra kement ha ma zeo dleet evit savetei

hoc’h ene.

Pe ni her gra, pe n’her greomp ket, ne ouzoun dare,

va Breudeur ker. Ne glaskan ket zoken, her gouzout evit

hirio. Mez ar pez a c’houzon mad, eo evel-se ho deuz

great ar Zent.

« Na pe da vare, o va Doue, a lavare ar prophet

David, gueach all, na pe da vare e teuio an heur ma zin-

me davidoc’h ? Pe da vare e tanvaïn-me etre ho tiou-

.NHO

136 VAR AR ZILVIDIGEZ

.NTO

vreac’h, levenez pur an eurusded eternel ? Re bell,

siouas ! e rankan chomm pell diouz va mamm-bro :

Heu mihi quia incolatus meus prolongatus est ! Varzu

ennhi e c'huanadan evel ar c'haro varlerc'h an dour ien. »

D’ezhan, netra na vanke var an douar. Ha koulskoude,

pa zeo d’ezhan roet ar c’helou e tle pignat d’an Env,

he galoun a drid gant joa : Lætatus sum in his quœ

dicta sunt mihi, in domum domini ibimus.

Klevit sant Paol d’he dro: « Den reuzeudik ma zoun,

emezhan : Infelix ego homo ! » Ha perak ta, abostol

braz ?

Evit prezek ar feiz ho c’heuz treuzet kement a vroiou,

gounezet ho c’heuz kement a eneou da Zoue ! « Quis

me separabit de corpore mortis hujus ? Piou am distago

deuz ar c’horf marvus-ma ? Piou a dorro va jaden-

nou ? Ar maro a vo eur gounid evidon : Mori lucrum. »

Guelomp ar Zent holl, o pedi, o iun, aliez divar

bara ha dour. Kalz anezho o kousket var an douar ien,

o tilezel pep tra, kerent, mignouned, madou, evit beza

surroc'h da c'hounit an Env.

Ha ni, va Breudeur ker, greomp, hirio da vihana,

eur zounj mad var kement-ma.

Eur speret hon deuz : n’hel lakeomp ket mui, evel

beteg-hen marteze, da zounjal hebken er bed, er madou,

er plijadureziou, er pec’het : sounjomp e Doue, en Env,

en hon ene: Quœ sursum sunt sapite.

Eur galoun hon deuz. Distagomp-hi muioc’h, dioc’h

traou an douar evit he zevel tostoc’h da vadou ar bara-

doz : Sursum corda.

.NHO

VAR AR ZILVIDIGEZ 137

.NTO

Eur c’horf hon deuz. En em skuizet awalc’h eo beteg-

hen, e kreiz labourou ar vuez-ma, e kreiz an dizurziou

marteze, poent ha tremen poent eo e labour-fe a zrevi

evit ar bed da zout.

*

* *

Ha brema, abarz achui, eur gomz c’hoaz. Ma zeuz

chommet unan benag en ho touez, euz ho tud, heb

dont, heb kaout sounj da zont d’ar mission, lavarit eta

d'ezhan hen deuz ivez he lod da c'hounit e Baradoz

Doue, eur gomz vad a c’hell hen distrei, eur bedenn

kalounek a c’hell tenna gras Doue. Hag evidomp-ni, ni

deuet hirio, da zigeri ar mission, lavaromp en eur

vouez : Dixi nunc cœpi : red eo savetei va ene ? Mad !

ia ! divar hirio e kommansan.

« O va Doue, grit ma koumprenint mad an neubeud

komzou a meuz d’ezho lavaret. Grït ma skrivint doun

en ho c’haloun, en abardaes-ma, abarz mont da gous-

ket, ar gomz ma ' meuz dreizhi koummanset ha ma

c’hechuan ive dreizhi : Quid prodest ? Petra dalo d’an

den gounit ar bed-ma holl, ma teu da goll he ene ? »

Evelse bezet great.

* * *

.NPO