Strijdros, strijdros! Arm, oud ros, dat daar staat op de weide,
vastgebonden aan een touw. Herinnert ge u uw jeugd?
Herinnert ge u den dag van den strijd? Ge sprongt voort als droegen u
vleugelen; uw manen golfden om u heen als flakkerende vlammen; bloed
en schuim glinsterde op uw zwarte borst. In 't met goud versierde
tuig vloogt ge voort. Het veld dreunde onder uw hoeven. Ge trildet
van vreugde, gij moedig dier! Ach, hoe schoon waart gij!
In den kavaliersvleugel van Ekeby heerscht grauwe schemering. In
de groote zaal staan de roodgeschilderde kisten der kavaliers langs
den wand en hun zondagskleeren hangen aan de haken in den hoek. Het
schijnsel van het vuur speelt op de witte muren en op de geel geruite
gordijnen voor de alcoven in den muur. De kavaliersvleugel is geen
vorstelijk paleis, geen serail.
Maar Liljecrona's viool klinkt er. Hij speelt la cachucha in den
schemer. En hij speelt haar telkens weer van voren af aan.
Snijd de snaren door! Breek den strijkstok. Waarom speelt hij dien
vervloekten dans? Waarom toch speelt hij dien, nu Örneclou, de
vaandrig, met jicht te bed ligt, zóó stijf dat hij zich niet roeren
kan? O, ruk hem de viool uit de hand en werp die tegen den muur als
hij niet ophoudt!
La cachucha, speelt ge die voor ons, meester? Kunnen we die nu hier
dansen, op de krakende planken van den kavaliersvleugel, tusschen
deze nauwe muren, zwart van rook en ruig van vuil, onder dit lage
dak? Wee u, dat ge hier la cachucha speelt!
La cachucha, is die voor ons, kavaliers? Buiten huilt de
sneeuwstorm! Wilt ge de sneeuwvlokken op maat leeren dansen, speelt
ge voor de lichte kinderen van den sneeuwjacht?
Vrouwengestalten, die trillen onder den heeten polsslag van hun
bloed, kleine zwarte handjes, die de pannen hebben weggeworpen om de
kastagnetten te grijpen, bloote voeten onder de opgeschorte rokken,
een hof met marmeren vloer, zigeuners, die neergehurkt zitten en op
den doedelzak blazen, of den tambourijn slaan, moorsche bogengangen,
maneschijn en zwarte oogen.... kunt ge ons dat alles geven, meester? O,
laat anders uw strijkstok rusten.
Ginds bij het vuur drogen de kavaliers hunne natte kleeren. Hoe kunnen
zij dansen met hun hooge laarzen met ijzer beslagen, en met dikke
zolen. Den heelen dag hebben ze door voeten hooge sneeuw gewaad om den
beer in zijn hol te bereiken. Meent ge dat ze met dien ruigen kameraad
willen dansen in hun bombazijnen pakken? Een avondhemel vol sterren,
roode rozen in donkere vrouwenlokken, warme avondlucht vol bedwelmende
geuren, aangeboren schoonheid van beweging, liefdesgeluk, dat opstijgt
uit de aarde, neerdaalt uit den hemel, zweeft in de lucht--hebt gij
dat alles, meester? Ach, waarom wekt gij ons verlangen naar die dingen!
Wreedaard? Gij blaast het signaal van den slag voor 't gekluisterde
strijdros! Rutger van Örneclou ligt te bed, door de jicht
verstijfd. Spaar hem de marteling van al die schoone herinneringen. Ook
hij heeft de sombrero en 't bonte haarnet gedragen, ook hij droeg
eens het fluweelen buis en den dolk in den gordel. Spaar den ouden
Örneclou, meester.
Maar Liljecrona speelt la cachucha, altijd la cachucha. En Örneclou
wordt gepeinigd als de minnaar, die de zwaluwen ziet heentrekken naar
de woning zijner geliefde, als het hert, dat door zijn vervolgers
voorbij den verfrisschenden stroom gejaagd wordt.
Liljecrona neemt een oogenblik de viool van de kin.
"Vaandrig, herinner je je Rosalie van Berger?"
Örneclou vloekt geweldig.
"Ze was licht en gracieus als een vlam. Ze vonkelde en danste als
een diamant in den punt van een strijkstok. Je herinnert je haar nog
wel van 't theater in Karlstad? We zagen haar toen we nog jong waren,
weet je nog wel, vaandrig?"
Of de vaandrig 't nog weet! Ze was klein en wild en glinsterend als
vuur. Zij kon de cachucha dansen. Zij leerde alle jonge heeren in
Karlstad de cachucha dansen en kastagnetten slaan. Op het bal van
den gouverneur dansten de vaandrig en Mejuffrouw van Berger een "pas
de deux" als Spanjaarden gekleed. En hij had gedanst, zooals men
danst onder vijgeboomen en platanen, als een Spanjaard, een echte
Spanjaard. Niemand in heel Wermeland kon de cachucha dansen zooals
hij. Niemand kon háár zoo dansen, dat 't de moeite waard was er naar
te kijken, behalve hij. Welk een kavalier had Wermeland niet in hem
verloren, toen de jicht zijn leden deed verstijven en zijn gewrichten
deed zwellen. Hij was zoo slank, zoo schoon, zoo ridderlijk! "De mooie
Örneclou" noemden de jonge meisjes hem en er waren er, die levenslang
boos op elkaar werden om zijnentwil.
En Liljecrona begint weer la cachucha te spelen--altijd weer la
cachucha en Örneclou wordt teruggevoerd naar den ouden tijd.
Weer staat hij naast Rosalie van Berger! Zij zijn juist een oogenblik
alleen in de kleedkamer geweest, als Spanjaarden verkleed. En hij
heeft haar mogen kussen; maar voorzichtig, want zij was bang voor zijn
zwartgeverfden baard. Nu dansen ze. Ach! zooals men onder vijgeboomen
en platanen danst. Zij wijkt, hij volgt, hij wordt stoutmoedig,
zij trotsch, hij vertoornd, zij tot verzoening geneigd. En als hij
eindelijk op de knieën valt en haar in zijn open armen opvangt,
gaat er een zucht door de zaal, een zucht van verrukking.
Hij was een Spanjaard--een echte Spanjaard.
Juist bij dezen streek van den strijkstok had hij zich zoo gebogen
en de armen uitgestrekt en den voet opgeheven om op de teenen voort
te zweven. Welk een gratie. Men had hem in marmer kunnen uithouwen!
Hij weet zelf niet hoe 't kwam, maar hij heeft de voet over de
beddeplank gestoken, hij staat recht overeind, hij buigt zich, heft
de armen op, knipt met de vingers en wil over den grond zweven als
in den ouden tijd, toen hij zulke nauwe schoenen droeg, dat hij de
voeten van de kousen moest knippen.
"Bravo, Örneclou! bravo, Liljecrona, speel leven in hem!"
Maar zijn voet weigert. Hij kan niet op zijn teenen staan. Hij trekt
een paar keer krampachtig met het ééne been....
Schoone Sennor, ge zijt oud geworden! De Sennorita misschien ook?
Alleen onder Granada's platanen wordt de cachucha gedanst door eeuwig
schoone Ginatos. Eeuwig jong zijn ze als de rozen, omdat iedere lente
nieuwe brengt.
Is dan nu de tijd gekomen om de snaren van de viool door te snijden?
Neen, speel voort, Liljecrona, speel de cachucha, altijd weer de
cachucha. Leer ons, dat we, al zijn we in de kavaliersvleugel dik
en stijf geworden, in onze harten toch dezelfde bleven--dat we nog
Spanjaarden zijn.
Strijdros! arm strijdros, beken, dat ge de tonen der trompet liefhebt,
die u tot galoppeeren uitnoodigen, al slaat ge ook de pooten ten
bloede in uw kluister.