Lubhang mapagbatá, pipi't mapagtipíd
sa lalong mabigát na m~ga pasakit,
sadyáng masúnuri't hindi mapaglaít,
walang hinahalay, hindi mapag-usig:
sa lalong mababa'y nakikipaniig
at tungkól dálita ay kanyáng kapatíd.
Iyan ang mahirap: pusong mahabagin,
may mayamang dibdíb sa m~ga damdamin;
hindi humahamon, n~guni't pag-iniríng....
sa kanyáng hayakís ay walang patalím,
walang kalakasang sukat makasupil
ni lalong matibay na di hahamakin.
Silá'y nagsipanhík sa dukhang tahanan,
sa nasang máhuli ang lilong mayaman;
tangka nilá mandíng doon na mápatay
yaong walang pusong hindi na nagtagláy
n~g munti mang lin~gap sa m~ga dain~gan
at pakikisamo n~g m~ga upahán.
Datapwa'y napigil ang sulák ng n~gitn~git
at ang kapoota'y nagwaring lumamíg
nang mápaharáp na't kaniláng mámasid
ang mukhang maamo n~g ating may sakít,
na sa gitna niyóng malakíng pan~ganib
ay nag-anyóng kuta na hindi mayaníg.
--¿Anó ang layunín at dito ay hanap--
ang tanóng ni Ata sa m~ga kaharáp.
--Aming inuusig iyang taong sukáb
nang upang patayín ...
--M~ga walang palad!
¿Anó't tutungkulín ang gawang umutás
niyang m~ga kamáy na ukol sa sipag?
¿Kay lakí ba kaya n~g pagkakasala
at buhay kaagád ang inyóng pinita?
Kayó'y man~gagmuni at huwag padalá
pa pusók n~g loob
--Magmuni'y sukat na,
at higít sa labis ang aming binatá
diyan sa kuhila't walang kaluluwa.
Nang dahil sa amin, siya'y tumatangáp
n~g malakíng tubo at úpang mataás,
kamí ang sa kanyá'y nagbigáy n~g pilak
datapwa't ang gantíng sa amin ay gawad
ay ang kulan~gan pa ang datihang usap
at sa kahulihan ay ayaw magbayad.
Ang pinagpagaláng isáng lingóng araw
ay ipinatigás na ayaw bayaran
dahil sa náhin~ging huwag nang bawasan
ang dating palakad na pag-uupahán,
at kung mangyayari'y kaniyang dagdagán
yamang námamalas itóng kahirapan.
Samantalang gayón iyong pag-uusap
sa ibaba namán ay lubhang masulák;
walang hintóng lait ang nanánambulat:
hin~ging ipanaog yaong máninibad
upáng papagkamtín n~g parusang tapát
sa kanyáng inasal sa m~ga mahirap.
--Ipanaog dito nang agadagaran!--
ang sigáw n~g taong nan~gasa lansan~gan;
may nan~gaghahanda na ibaóng buhay,
may nagpanukalang ibitin na lamang
at may humihin~ging bugbugín ang hungháng
bago kaladkarín hanggáng sa mamatáy.
Sa gayóng paghin~gi na lubhang marahás
ay muling nag-init ang nasa itaas,
kaya at sa tulong n~g salitang tahás,
nilimot na sampung pitagang inin~gat
at dadaluhong nang dudumugi't sukat
iyong nagtatagong hindi makalabás.
Datapwa'y humadláng sa kaniláng nasa
ang dating may sakít at lunóng matanda:
--Man~gagmuni kayó--ang maamong wika--
huwag na palulong sa biglang akala
pagka't kung masunód ang inyóng adhika
ay kayo ring tunay ang kaawaawa.
¿Hindi bagá kayó'y may m~ga magulang,
anák at asawang pinakahihirang,
na liban sa inyó'y walang aasahang
sukat na katigin at ikabubuhay,
sa balát n~g lupà? ¿Anó't ititimbáng
ang gayóng karami sa isáng halimaw?
Kung inyóng masunód ang pakay at nasa
at kayó'y usigin dahil sa ginawa
¿ilán ang sa inyó'y man~gagsisiluha?
¿ilán ang dudumog sa pagdadálitá?
¿iláng anák ninyó ang mápapan~gangyaya
at man~gun~gulila n~g lubhang mahaba?
Kayó'y pinipigil, hindi pagka't ibig
na aking itangól ang taong bulisik;
mahigít sa inyó ang aking tinipíd
nang dahil sa kanyá; kayá'y di nagtiis
n~g sumpa't tun~gayaw, n~g pula at lait
at pag-alipustang di dapat mákamít.
Ang aba kong puso ay kanyáng dinaya,
ang aking pag-asa'y nilantá nang kusa,
ang madla kong luhog ay inalipusta,
ang linis ko't puri ay pinakadusta
at sa kabulagán n~g budhing kuhila'y,
sa anák ding tunay, siyang gagahasa.
¿Higít pa ba riyan ang inyóng tinangáp
na m~ga pasakit? Ang upang katumbás
n~g sanglinggóng araw ¿magin kayang sukat
sa pagkakalun~gi n~g puring inin~gat
at pagkáhiwalay sa madlang kaanak
at pamamalagi sa dálita't hirap?...
Akó ang babaing kanyáng pinugayan
n~g puring malinis na minahálmahál,
at n~gayó'y' akó rin ang nagsasangaláng ...
bakít akó gayón? sapagka't alan~gán
sa sapát kong gantí, ang íisang buhay;
ang nasa ko'y iyóng walang katapusán.
Isáng guniguníng hindi lumilipas
kahit na magbalot sa buntón n~g pilak,
isáng pagkakutya sa sariling hagap,
magíng akbáy niya sa lahát n~g oras,
isáng wari'y hukóm na magpapahirap
saan man tumun~go at siya'y lumagak.
Ang nasa kong kamtán ay isáng higantí
na higít na lubha sa lalong malakí,
gantíng tataglayín niyong dilidili
at sa isá niya ay man~ganín~ganí,
at hindi na ibá ang siyang mangdiri
kung di siya na rin sa kanyáng sarili.
Ibig kong mabuhay iyang alibugha,
datapwa't sa kanyá'y ipauunawa
na itóng dalaga na kanyáng ninasa
ay anák din niya at anák kong mutya,
n~guni't kailan ma'y hindi mápapala
na tawaging amá ang isang kuhila.
Sa sinabing itó'y nágitlá ang lahát
at ang kalooban ay pawang naglubág,
at lalo pa mandíng silá'y nan~gagulat
nang sa kinanglun~gán ay biglang lumabás
iyong inuusig at pinaghahanap,
na luhaluhaa't paluhód ang lakad.