¡¡PAN~GARAP!!
Masabi ang gayón n~g nagsasalaysay,
naghintong sandali,
at saka nagwikang lubhang malumanay:
--Huwag ding mangyaring iyong máparahan
ang buhay n~g Mutya na aking tinuran.
--Hindi po marahil;--sagót n~g binatá--
pagka't hahanapin
ang ikatatagpo n~g m~ga kapuwa
na hindi marunong mag-asal kuhila
at sa kasamahá'y magpapan~ganyaya.
Aking aakiting alisín ang asal
niláng mapagbukód,
at upang sa gayón ay aming makamtáng
m~ga mangagawa iyong katubusang
sa dating ugali'y hindi mahihintáy.
At hahanapin din ang mámumuhunán
na sa taong dukha
ay hindi marunong umapí't humalay;
aking hahanapin na mabigyáng dan~gál
ang _puhunang pawis n~g puhunang yaman._
Dahil sa di dapat na pamalagiin
ang ugaling itó
na walang halagá sa _salaping_ sakím
ang pagod na gugol n~g matitiising
pusong manggagawa na inaalipin.
Salapi't Paggawa'y dapat na magtimbáng sa
tamuhíng tubo ...
--¿At ikáw, anák ko,--ang tanóng ni Atang--
ang magpupumilit sa dakilang bagay
ang hindi nagawa n~g lalong maalam?....
--Aking pipiliti't kung hindi mákamit--
anang bagongtao--
ay di magsisisi, sa gugol na pawis;
ang panúnuntuná'y ang bugtóng na sulit
na: "akó'y tumupád sa n~galang maghasík".
N~guní't kung mabatíd n~g kahanapbuhay
ang sadyang halagá
n~g m~ga katulong n~g isang puhuna'y
di na mangyayari itóng kalagayan
naming m~ga dukhang wari'y kasangkapan;
Na kukunin lamang kapag gagamitin
at kung masira na'y
itatapontapo't titisúdtisurin,
kaya'y babayaan na iwan at datnín
n~g madlang sakuna't akbáy na hilahil.
At ang m~ga pagod, isip, pawis, puyat
na pawang ginugol
sa ikalalago n~g puhunang pilak
ay di magkaroon n~g timbáng na bayad
liban sa pag-apí at m~ga pahirap.
Aking hahanapin ang ikahahan~go
n~g bayang masipag,
niyang manggagawang lagi nang siphayo
n~g m~ga may yaman, upáng mapalago
ang ugaling banál n~g di mapaglugso.
--Magandáng adhika!--ang putol ni Teta--
--Datapwa't pan~garap!--
ang saglít ni Atang walang paniwala--
iyá'y mangyayari kung dito'y mawala
ang pag-aagawán, inggita't pagpula.
Matapos ang gayóng m~ga salitaan
ang ating matanda'y
lumapit sa dating baníg na hihigan,
dalá palibhasa niyong kahinaan,
sa gawang maupo'y hindi makatagál.