Matapos na silá'y makapag-upuan
sa papag na siráng ang paá ay kulang,
binuksán ni Pedro't agad sinimulán
ang sanhing nag-udyók n~g kanyáng pagpanaw:
--Akó'y isáng bugtóng ni amá't ni iná
at batíd na ninyóng malaong ulila,
kaya n~ga't nangyaring kahit hindi kaya
nitóng katawán ko, akó'y nagpaupá.
Gayón na n~ga lamang ang isáng mahirap,
na walang mag-ampó't sukat na lumin~gap,
dapat ugaliin, ang butó, sa batak
kung ibig mabuhay at huwag masalát.
Bukód pa sa roon, ang taong may dan~gal
ay dapat batakin ang butó't magpagal,
at huwag mabuhay n~g hambáhambalang
ó kaya'y umasa sa m~ga sugalan.
Kahit may salapi't nakaririwasa
kung ang pamumuhay ay pagalagala
at di ginagamit ang butó sa gawa,
ay tinatawag din namáng: _hampáslupa._
Akó ay naglingkód, na bilang nag-aráw,
sa isáng gawaan n~g di kababayan,
n~guni't sa pagpasok ay may kasunduang
kung maraming gawa'y may upang katimbang.
Inihalál akóng magíng katiwala
sa isáng pulutóng niyóng manggagawa.
na kagaya ko ring pawang maralita
n~guni't lalong salát sa kaya at haka.
¡M~ga abang tao! ¿anong sasapitin?
súsunód na lamang sa bawa't sabihin,
kung busabusaang animo alipin
ay wala n~g kibó't mababa ang tin~gín.
Paano'y, ang mangmáng, kahi't may matuwid,
ay umíd ang dila at pipi ang bibig;
laging nananan~gan sa tuntuning lihís
na _kabaitan_, daw, _ang hindi pag-imík._
Sa gayón n~g gayó'y nákaugalian
n~g nan~gan~gasiwa ang paglapastan~gan ...
waláng bigong kilos na hindi may tampál,
suntók, sikad, batok, sa munting magkulang.
¡O, gayón na lamang ang pag-alipusta
sa inuupahang m~ga maralita!
ibayo't ibayo ang dagdág sa gawa
at sa upa namán ay baba n~g baba.
Datapwa't ang tao'y hindi makadaíng
pagka't natatakot na silá'y alisín,
dahil sa maraming kahit na gayonín
ay nakikiagáw, dahil sa kakanin.
Sa bawa't umalís na isáng pinasláng
ay sampu ang palít na nag-uunahán,
kahit na mababa ang upang ibigáy
ay tatangapín ding walang agam-agam.
Nakikita itó n~g lilong mayama't
ikinatutuwa ang pagayóng asal
n~g nagpapaupá, kaya't kadalasa'y
malaon mang lingkód ay di tinitingnán.
Sa munting magkulang ang kahi't na sino,
magíng matanda man ó kaya ay bago,
daglíng áalisin at tamád dikono
kahit na ang sanhi'y may sakít ang tao.
Ang ibig mangyari n~g namumuhunan
ay ibaibayo ang tubong mákamtán,
dapwa't ang katulong na _puhunang pagál_
ay huwag magtamó n~g milmá man lamang.
¿Paanong di gayón, ay hindi kabalát?
¡ang puhunang dayo ay walang paglin~gap..!
¿anó kung mamatáy tayo ritong lahát
yumaman lang silá't magbalón n~g pilak?
¿Sa kanilá'y anó kung tayo'y masawi,
masasawi bagá ang kanilang lahi?
silá ay dayuha't dayo ang salapi,
kahit makaapí'y walang n~gimin~gimi.