Sa isáng tahanang lubhang marálita
na áalan~gán pa sa pan~galang dampa'y
may isáng babaing yayát at matandá
na wari'y may sakít, kaya't nakahiga.
Sa kaniyang siping, na abót n~g kamáy,
ay may isáng mangkók na lugaw ang lamán
at sa dakong paa'y mayroong uupán
na wari'y gawa pa n~g amáng si Adán.
Ang tan~ging kasama n~g sangkáp na itó
ay isáng tampipi't isáng _baul mundo,_
isáng panahian, kaputol na kayo
at ilang balumbón n~g sutlang naguló.
Ang lahát n~g iyo'y siyáng kayamanan
niyóng maralita't babaing may damdám
kung di mápupuná ang isáng larawan
n~g himalang gandá na nasa batalán.
Isáng binibining ang tindíg at anyo,
ay nakaáakay sa gawang sumuyo
at ang kanyáng titig na lubhang maamo
ay makabibihag sa alín mang puso.
Yaóng m~ga pisn~gí, na nagnakaw mandín
n~g kulay sa _rosa't_ sa magandáng _jazmin,_
ay natítimban~gán n~g matáng maitím
na wari'y hahalay sa m~ga bituín.
Ang isáng makapál at mahabang buhók
na nábabalumbón sa malakíng pusód
ay inalong dagat ang nákakaayos
dahilán sa inam n~g pagkakakulót.
Itó ang himalang hindi nábibilang
sa m~ga nákita na hiyas sa bahay,
kahit masasabing sa kahalagahan
ay siya ang lalong palamuting mahál.
Lalo't kung mabatíd na siya ang anák
n~g babaing iyong sa sakít ay lagmák,
at siya ang isáng tan~ging naghahanap
at nagmamasakit sa buhay na salát.
Siya ang paroon, siya ang parito,
gawa niya yaón, gawá niya itó,
sa maghapong araw, ang mahinang butó,
ay di natitigil n~g kahit gaano.
At sa dinádaláng sadyáng kaliksiha'y
kasangkáp na tagláy iyóng kabaitan,
kaya't kahit sinong magíng kapanayám,
ay nan~gawiwili na siya'y pakingán.
Sa unang sandaling ating pagkákita
ay damít ang pigil at siya'y naglabá
at nang makatapos, tinignán ang iná
kung sa pagkáhiga ay nakaban~gon na.
N~guni't nang inabot ang ináng may sakít
ay di kumikilos sa hihigáng baníg,
kaya't tinulun~gan, sa gawang pagtindíg,
upang ang pagkain ay huwag lumamíg.
Kanyáng iniupo ang ináng may damdám,
at saká kinuha ang laang linugaw;
--Kumain ka iná--ang wikang tinuran--
n~g upáng lumakás ang iyong katawán.
--Ay giliw kong bunso--ang sa ináng turing--
kung tayo'y mayaman, di mo sasapitin
ang hirap na itóng wari'y sapínsapín
na nagpapasasang sa ati'y umiríng.
Kundi bagá gayó'y akóng isáng iná
na dapat tumulong ay nakadagdág pa
sa m~ga gáwaing iyong dinádalá,
sa paghahagiláp niyong kakanin ta?
Ang tao n~ga palá, sa mundóng ibabaw,
ay dapat mag-impók n~g ukol sa buhay,
pagka't kung humina'y walang pagkukunan ...
"ang hindi nagbaló'y walang tatan~garan".
At pag sumapit na sa panahóng salát
ay walang sulin~gang dapat maapuhap
at ang nálalabíng kaya niyong palad
ay ang maghinagpís, tuman~gis, umiyak.
Gaya na n~ga nitóng sa ati'y sumapit,
salát na salát na, akó pa'y may sakít,
at ang kahinaan niyang iyong bisig
na murang mura pa'y siyang kinakatig.
Ikáw, sa maghapo'y walang hintong gawa
at di dumadaíng kahit ka na pata
¿sinong pusong iná ang di maáawa
sa isáng gaya mong labis mag-aruga?
--Aanhín mo iná, sa tayo'y mahirap,
--ang maamong sabi n~g giliw na anák--
n~guni kahit tayo madalás magsalát
ay wala sa atin namáng isusumbát.
Ang tan~gi ko lamang ikinalulumbáy
ay ang di paggalíng n~g sakít mo ináng;
kung sa ganáng akin salát ó mayaman
pag nasa piling mo'y ligaya n~g tunay.
¿Aanhín ang buhay na lubhang pasasa
kundi mákikita ang iná kong mutya?
¿aanhín ang laging walang ginagawa
kung ikáw iná ko'y dí kinákalin~ga?
Mahan~ga'y ganitóng laging nasasalát
at sa bawa't kilos kitá'y nayayakap;
ang yaman, sa akin, ay hindi ang pilak
kundi ang matamís na iyong pagliyag.
Mawika ang gayón, sa noo'y hinagkán
at saka niyakap ang ináng magulang;
--Itó ang yaman ko--ang muling tinuran--
at itó ang tan~ging aking kasayahan.
Matapos masunód ang nasang paghalík,
isinakandun~gan ang ináng may sakít.
¡Oh! gayón na lamang ang bukong pag-ibig
at gayón na lamang ang likás na baít.
[Larawan: Dalawang babae]