[655] Il Sig. Giovanni Kirk in data di Roma dei 12 Giugno 1784 scrisse
all'Autore delle Riflessioni in questi termini. Monsig. Stonor is Wholly
of your mind, that Gibbon of all other Libertines or Deists is the most
dangerous, as he has disguised himself under the cloak of
authority...... Hence it is that he approves of your having published a
precaution, that heedless readers may not be deceived with his fluid and
nervous style, and with the fame, that he has acquired. He was pleased
with... and desired me, if you should send any thing else of that nature
to give him the satisfaction of the perusal of it. ec. ec.
[656] Plut. Ex versione Xylandri Itasil. 1570. Sicut..... qui ex arte et
callide adulantur aliquando multis et longis laudationibus
vituperationes admiscent leviculas..... ita _malignitas_; ut fidem
criminibus faciat, laudem simul ponit.
[657] V. Tillem. Mem. Eccl. T. IX. p. 132. e 134. Bolland. 9. May p.
370.
[658] S. Greg. Naz. Orat. V. p. 135. «_spiritum_ amicitiae posthabere
minime sustinuisti, quandoquidem pluris nos fortasse, quam alios omnes
ducis: ita rursum _spiritum_ nobis longe anteponis». Parlò anche più
chiaro nell'Orazione funebre 20. p. 357. Vedi la Vita di S. Basilio Tom.
III. Ediz. de Bened. p. 112.
[659] S. Greg. Naz. Orat. 7.
[660] Tillem. Mem. Eccl. T. IX. p. 558. Du Pin. 656.
[661] Carm. I. p. 7.
[662] Or. VII. p. 142-43. etc.
[663] Leggete di grazia la sua Oraz. Apologetica. Tom. I. Orat. I.
[664] Carm. I. p. 8. 9. Carm. VI. p. 74. Orat. 8. p. 147-48.
[665] Carm. I. p. 9. Epist. 65. p. 824. Epist. 222. p. 900.
[666] Orat. 25. p. 439.
[667] Ep. 222 p. 910.
[668] Ep. 14 p. 777.
[669] Tillem. Mem. Ecclesiastic. Tom. IX. p. 412 T. IV.
[670] Vedi l'Oraz. 27 de se ipso et ad eos, qui ipsum Cathedram
Constantinopol. affectare dicebant.
[671] Soz. l. 4. C. 2. 7. Ruff. L. 1. c. 25. Philost. l. 8 c. 2, Greg.
Carm. 1 p. 10. Orat. 32 pag. 525.
[672] Tillem. Mem. Eccles. T. IX. pag. 407 e pag. 431.
[673] Sozom. l. VII. c. V. Suida in V. Δημοφιλος Niceph. L. 12 c. 8.
[674] Carm. I. p. 17. 18. Orat. 28 p. 483.
[675] Soz. L. 7. C. 7.
[676] Vedi l'Oraz. 27 sopracc.
[677] Carm. I. p. 24.
[678] d. Carm. p. 30.
[679] Carm. I. p. 30.
[680] Carm. I. p. 30.
[681] Sozom. L. 7. c. 7 ex Vales. Ac mihi quidem sapientissimum hunc
virum tum ob alia multa, cum maxime in hoc negotio mirari subit. _Nam
neque fasta elatus propter facundiam, nec inanis gloriae studio_ ei
Ecclesiae praesidere concupivit, quam pene extinctam ac mortuam ipse
regendam susceperat. Sed reposcentibus Episcopis depositum reddidit,
nihil de multis laboribus conquestus, nihil de periculis, quae adversus
haereses decertans subierat etc. V. Tillem. Tom. I. Mem. Eccl. p. 479. e
Basnage Annal. V. III p. 76. ec.
[682] Jam quod ab altera parte huic respondet, nemo non videt, bonum
scilicet aliquod videri impune posse omitti. Sed tamen malitiose hoc
fit, quando quod omittitur in locum incidit, qui ad historiam pertinet.
Illibenter enim laudare non est, quam libenter vituperare, honestius,
fortasse etiam turpius. Plutar. de Herod. Malignit.
[683] Id ibid. Quartum ergo signum est ingenii in historia scribenda
parum aequi, cum duo sunt aut plures una de re sermones, deteriorem
amplecti... Ac de rebus, quas gestas fuisse constat, caussa autem et
institutum actionis in obscuro est; _malignus est_, qui in deteriorem
partem conjecturas facit ... tum qui praeclaris factis caussam
subjiciunt vitiosam, calumniandoque in sinistras abducunt suspiciones de
latente ejus, qui rem gessit, consilio; quando ipsum factum palam
vituperare non possunt.... hos liquet _ad summam invidentiam et
nequitiam_ nihil sibi fecisse reliquum.
[684] Orat. 19. p. 78.
[685] Carm. I. de V. S. p. 22. 21.
[686] Neppur questo elogio è senza eccezione. Nel N. 1. intende di dir
solamente, che tal'era _l'indole naturale di Gregorio, quando non era
infiammata o indurita dallo zelo religioso_. Il fondamento
dell'eccezione è l'_esortazione fatta a Nettadio di perseguitare gli
Eretici di Costantinopoli_. Perchè dunque non citare nè le parole, nè il
luogo? La ragione è patente. Perchè tutta la persecuzione doveva
consistere in pregare l'Imperatore a non permettere, che gli
Apollinaristi colla loro libertà di predicare, e con la loro licenza
rovesciassero un domma fondamentale. Vedi la Lett. a Nettar. indic. col
tit. di Orazione 46. La mansuetudine di S. Gregorio verso gli Eretici è
sorprendente. Vedi la sua Ep. 81. e Tillem. nella sua vita art. 67.
[687] Il disprezzo dell'A. pe' Sinodi quantunque legittimi ed ecumenici
è già manifesto dal Cap. 20. della sua Stor. T. IV. in f. Vedi _la
Confutazione_ del Ch. Sig. Ab. Spedalieri P. 1. Sez. 5 c. 4.
[688] L. V. C. 7 e 8.
[689] Ad. an. 381. §. 22. V. Basnage Annal. Vol. III. p. 76.
[690] T. IX. M. Eccl. V. de S. Gregoire de Naz. art. 69. p. 473.
[691] Lib. VI. Ep. 31.
[692] Can. Sancta Romana Dist. 15. Sancta R. Ecclesia post illas veteris
testamenti et novi scripturas... etiam has suscipi non prohibet. S.
Synodum Constantinopolitanam, mediante Theodosio Seniore A., in qua
Macedonius haereticus debitam damnationem excepit.
[693] L. I. ep. 23 p. 390.
[694] Lup. in Schol. T. I. p. 368. Nat. Alex. Diss. 37. ad saec. IV.
[695] Ita ne raptus est murus fidei gratiae et sanctitatis, quem toties
ingruentibus Gothorum catervis, nequaquam tamen potuerunt barbarica
penetrare tela, expugnare multarum gentium bellicus furor?... Urgebat et
praeliabatur S. Acholius non gladiis, sed orationibus, non telis, sed
meritis percurrebat omnia excursu frequenti Costantinopolim, Achajam,
Epirum, Italiam. _Venit enim tamquam David ad pacem populi reformandam._
V. Ep. XV. et XVI. S. Ambros. Hermant. V. de S. Ambr. L. 3 c. 6. Till.
T. 9. M. Eccl. pag 478. Vedi Van-Espen. de Cura Episcop. Part. I. Tom.
16. cap. 3. etc.
[696] Chardon. T. I. p. 86. etc. L'A. de Re Sacramentar. L. 2. Quaest.
6. Append. §. I. Berti de Theol. discipl. L. 31. c. 23. Prop. 2.
[697] V. Trident. Syn. Sess. 6. cap. 4. et Sess. 7. c. 4.
[698] De Ob. Valent. Consol. T. 2. p. 1188. etc.
[699] Ibid. §. 53 ivi S. Ambr. porta la parità del Martirio. «Quid aliud
in nobis est nisi voluntas, nisi petitio? Si quia solemniter non sunt
celebrata mysteria hoc movet: ergo nec martyres, si cathecumeni fuerint,
coronentur... Quod si suo abluuntur sanguine, et hunc sua pietas abluit
et voluntas. Nel qual luogo notano gli eruditi Editori Benedettini: Idem
sensus fuit totius Christianae antiquitatis, circa Martyres... Et certe
ne Ambrosius videatur hic loqui ad gratiam. Vide Serm. 3. in Psalm. 118.
N. 14. Sed ei praeiverat Tertull. L. de Bapt. c. 16. Cyprian. Ep. 73 ad
Juba. jan. et al. sicut eosdem Augustinus, posterioresque in hoc secuti
sunt.»
[700] P. 1194. § 76. l. cit. V. Not. B. Editor.
[701] S. Ambros Serm. 2.
Negant coecum illuminatum, sed ille non negat se sanatum. Notus homo
est, publicis cum valeret mancipatus obsequiis, Severus nomine, lanius
ministerio. Deposuerat officium postquam inciderat impedimentum. Vocat
ad testimonium homines, quorum ante substentabatur obsequiis etc.
[702] S. Aug. lib. 9. Cons. C. 7.
[703] Lib. 22. C. 8.
[704] Serm. 39 de divers. «Ibi eram, Mediolani eram, facta miracula
VIDI, novi attestantem Deum pretiosis mortibus sanctorum suorum. _Coecus
notissimus universae Civitati illuminatus est._ Cucurrit, adduci se
fecit, forte adhuc vivit. In ipsa eorum Basilica, ubi sunt corpora totam
vitam suam se serviturum esse devovit».
[705] V. Franc. Veron. Reg. Fid. Cath. §. 3. in Append. ad Natal.
Alexand.
[706] Il Sig. Gibbon non vuol miracoli di veruna sorta, nè in verun
tempo: egli investe quelli degli Apostoli, e di Gesù Cristo medesimo.
Vedi il Saggio di Confutazione di Niccola Spedalieri ec.
[707] Quantum ergo signum est etc. Vedi il Muratori De Ingenior.
moderat. in Relig. neg. l. 3. C. 11.
[708] Lib. 16. Tit. 2. L. 25. p. 64. In quello del Cuiacio _Lugduni_
1566 si legge sotto il tit. generale _de Episcop. et Cler_.
[709] Lib. 9. T. 29. L. 1.
[710] V. Sulle leggi contro gli Eretici Enr. Cocc. de Hug. Grot. Lib. 2.
cap. 20. §. 50, il quale cita le dissertazioni di B. Par. Tom. 2. Ed.
Lausan. 1752. p. 403.
Ita jure communi, et legibus primorum Christianissimorum Imperatorum
tota haec causa accuratissime saeculo IV, et V definita est, et omni ex
parte pro natura delicti, et modo circumstantiarum aequa justaque satis
severitate in haereticos a Catholicae Ecclesiae regula deviantes
animadvertitur. Vedi ancora Not. Vales. ad cap. 3. L. 7. H. E. Socrat.
Si conviene però del principio Platonico, che la pena della ignoranza, e
del _semplice_ errore sia l'istruzione: onde sono lodevolissimi que'
Sovrani i quali con una giusta tolleranza provvedono egualmente alla
Religione e allo Stato.
[711] T. 8. p. 811. Ed. de' Maur.
[712] T. 2. Ep. 237. p. 850.
[713] Haeres. 70.
[714] Contr. Mendac. T. 6.
[715] L. 2. Retract. C. 60. Tunc et contra mendacium scripsi librum,
cujus operis ea causa extitit, quod ad Priscillianistas investigandos,
qui haeresim suam non solum negando, atque _mentiendo_, verum etiam
_pejerando_ existimant occulendam, visum est quibusdam Catholicis
Priscillianistas se debere simulare, ut eorum latebras penetrarent. Quod
ego fieri prohibens hunc librum condidi. — Un nemico così giurato della
menzogna, e della simulazione dovremo dirlo calunniatore? È ella questa
_la ragionevolezza del nostro secolo?_
[716] Jo. Albert. Fabric. collect. veter. PP. Brixieni. p. 45.
[717] Sulp. Sever. Hist. Sacr. L. 2. Edit. Hieron. de Prato T. 2. §. 47.
48.
[718] Histoire des dogm. de Manich. T. 2. I. 9. p. 755.
[719] Hieron. in Catalog. Script. N. CXXI
[720] Sulp. L. 2. Hist. S. §. 50.
[721] Socrat. H. E. Lib. 7. C. 3. S. Leon. Ep. 15. Ediz. del Cacc. v.
Hermant. V. de S. Ambroise L. 5. C. 4. e L. 7. C. 1.
[722] Epist. ad Ctesiph. adv. Pelag.
[723] Ibid.
[724] Lib. 2. Hist. Sac. §. 50. Ed. Hieron. de Prato.
[725] Sever. Sulp. in Vit. Mart. C. 20.
[726] Plutarch. loc. cit.
[727] Paneg. ad Theodos. C. 29. Quin etiam cum (Episcopi) judiciis
capitalibus adstitissent, cum gemitus, et tormenta miserorum auribus ac
luminibus hausissent etc.
[728] H. S. L. 2. §. 51.
[729] Vedi Calogerà Vol. 27. Bachiar. illustr. seu de Priscill. haeres.
[730] Quid adhuc proxime proditum sit Manichaeos sceleris admittere non
argumentis, neque suspicionibus dubiis vel incertis, sed ipsorum
confessione, inter judicia prolatis, malo quod ex gestis ipsis tua
sanctitas quam ex nostro ore cognoscas, quia hujuscemodi non modo facta
turpia, verum etiam foeda dictu proloqui sine rubore non possumus.
Baron. Annal. T. 4. ad An. 387. p. 440.
[731] Serm. 6 de Epiph. C. 5.
[732] Serm. 4 de Nativ. C. 4. Serm. 2 de Pentec. C. 2. V, Cacciar. de
Manich. haeres. Cap. 7 e 9. Exercit. de Priscill. haeres.
[733] Epist. ad. Episc. Ital. — Ad instructionem vestram ipsa acta
direximus, quibus lectis omnia quae a nobis reprehensa sunt nosse
poteritis. 8. Ap. Quesnel. al. 11. Cap. 1.
[734] Ep. 15 ac Turrib. Asturic. C. 4 — _qui sicut in nostro examine
detecti atque convicti per omnia sint a nostra fidei unitate discordes_.
—
[735] Ann. T. 4 p. 359 etc.
[736] T. 1. H. E. p. 301. 302. Romae 1717.
[737] T. 4. Sec. 4. Art. 17.
[738] T. 4. Hist. Ec. Ed. Bruxell. p. 384. etc.
[739] Sec. 4. Art. 15 §. 22.
[740] Stor. Eccl. Lib. 18.
[741] Sopr. Cit.
[742] Sec. 4 an. 381 vol. 1 p. 278.
[743] T. 1 p. 891.
[744] In Epist. S. Hieron. ad Ctesiph. T. 2 p. 164 in Not.
[745] Centur. 4. C. 5 p. 225 e Cap. 11 p. 812.
[746] Annal. Polit. Eccl. T. 3 p. 72.