Quis timet aut timuit gelida Praeneste ruinam,
aut positis nemorosa inter iuga Volsiniis, aut
simplicibus Gabiis, aut proni Tiburis arce?
Nos urbem colimus tenui tibicine fultam
magna parte sui; nam sic labentibus obstat 5
vilicus et veteris rimae cum texit hiatum
securos pendente iubet dormire ruina.
Vivendum est illic ubi nulla incendia, nulli
nocte metus. Iam poscit aquam, iam frivola transfert
Ucalegon, tabulata tibi iam tertia fumant: 10
tu nescis; nam si gradibus trepidatur ab imis,
ultimus ardebit quem tegula sola tuetur
a pluvia, molles ubi reddunt ova columbae.
Lectus erat Codro Procula minor, urceoli sex,
ornamentum abaci, nec non et parvulus infra 15
cantharus, et recubans sub eodem marmore Chiron.
Iamque vetus Graecos servabat cista libellos,
et divina opici rodebant carmina mures.
Nil habuit Codrus: quis enim negat? Et tamen illud
perdidit infelix totum nihil: ultimus autem 20
aerumnae est cumulus, quod nudum et frusta rogantem
nemo cibo, nemo hospitio tectoque iuvabit.
Si magna Asturici cecidit domus, horrida mater,
pullati proceres, differt vadimonia praetor;
tum gemimus casus urbis, tunc odimus ignem. 25
Ardet adhuc, et iam accurrit qui marmora donet,
conferat inpensas: hic nuda et candida signa,
hic aliquid praeclarum Euphranoris et Polycliti,
haec Asianorum vetera ornamenta deorum,
hic libros dabit et forulos mediamque Minervam, 30
hic modium argenti; meliora ac plura reponit
Persicus orborum lautissimus et merito iam
suspectus, tamquam ipse suas incenderit aedes.
Si potes avelli circensibus, optima Sorae
aut Fabrateriae domus aut Frusinone paratur, 35
quanti nunc tenebras unum conducis in annum.
Hortulus hic puteusque brevis nec reste movendus
in tenuis plantas facili diffunditur haustu.
Vive bidentis amans et culti vilicus horti,
unde epulum possis centum dare Pythagoreis. 40
Est aliquid, quocumque loco, quocumque recessu
unius sese dominum fecisse lacertae.
Plurimus hic aeger moritur vigilando; sed ipsum
languorem peperit cibus inperfectus et haerens
ardenti stomacho; nam quae meritoria somnum 45
admittunt? Magnis opibus dormitur in urbe.
Inde caput morbi. Raedarum transitus arto
vicorum inflexu et stantis convicia mandrae
eripient somnum Druso vitulisque marinis.
Si vocat officium, turba cedente vehetur 50
dives et ingenti curret super ora Liburna
atque obiter leget aut scribet vel dormiet intus;
namque facit somnum clausa lectica fenestra.
Ante tamen veniet: nobis properantibus obstat
unda prior, magno populus premit agmine lumbos 55
qui sequitur; ferit hic cubito, ferit assere duro
alter, at hic tignum capiti incutit, ille metretam.
Pinguia crura luto, planta mox undique magna
calcor, et in digito clavus mihi militis haeret.
Nonne vides quanto celebretur sportula fumo? 60
Centum convivae, sequitur sua quemque culina.
Corbulo vix ferret tot vasa ingentia, tot res
impositas capiti, quas recto vertice portat
servulus infelix et cursu ventilat ignem.
Scinduntur tunicae sartae modo; longa coruscat 65
serraco veniente abies, atque altera pinum
plaustra vehunt, nutant alte populoque minantur.
Nam si procubuit qui saxa Ligustica portat
axis et eversum fudit super agmina montem,
quid superest de corporibus? Quis membra, quis ossa 70
invenit? Obtritum vulgi perit omne cadaver
more animae; domus interea secura patellas
iam lavat et bucca foculum excitat et sonat unctis
striglibus et pleno componit lintea gutto.
Haec inter pueros varie properantur: at ille 75
iam sedet in ripa taetrumque novicius horret
porthmea, nec sperat caenosi gurgitis alnum
infelix nec habet quem porrigat ore trientem.
Respice nunc alia ac diversa pericula noctis:
quod spatium tectis sublimibus unde cerebrum 80
testa ferit, quotiens rimosa et curta fenestris
vasa cadant, quanto percussum pondere signent
et laedant silicem. Possis ignavus haberi
et subiti casus inprovidus, ad cenam si
intestatus eas: adeo tot fata, quot illa 85
nocte patent vigiles te praetereunte fenestrae.
Ergo optes votumque feras miserabile tecum,
ut sint contentae patulas defundere pelves.
_III. 190-277._
_2. 'Mens Sana in Corpore Sano.'_
'Nil ergo optabunt homines?' Si consilium vis,
permittes ipsis expendere numinibus quid
conveniat nobis rebusque sit utile nostris.
Nam pro iucundis aptissima quaeque dabunt di;
carior est illis homo quam sibi. Nos animorum 5
impulsu et caeca magnaque cupidine ducti
coniugium petimus partumque uxoris; at illis
notum qui pueri qualisque futura sit uxor.
Ut tamen et poscas aliquid voveasque sacellis
exta et candiduli divina tomacula porci, 10
orandum est ut sit mens sana in corpore sano.
Fortem posce animum mortis terrore carentem,
qui spatium vitae extremum inter munera ponat
naturae, qui ferre queat quoscumque labores,
nesciat irasci, cupiat nihil, et potiores 15
Herculis aerumnas credat saevosque labores
et venere et cenis et pluma Sardanapali.
Monstro quod ipse tibi possis dare: semita certe
tranquillae per virtutem patet unica vitae.
Nullum numen abest si sit prudentia; nos te, 20
nos facimus, Fortuna, deam caeloque locamus.
_X. 346-366._
_3. Sympathy the Basis of Civilization._
Mollissima corda
humano generi dare se natura fatetur,
quae lacrimas dedit: haec nostri pars optima sensus.
Plorare ergo iubet causam dicentis amici
squaloremque rei, pupillum ad iura vocantem 5
circumscriptorem, cuius manantia fletu
ora puellares faciunt incerta capilli.
Naturae imperio gemimus, cum funus adultae
virginis occurrit, vel terra clauditur infans,
et minor igne rogi. Quis enim bonus et face dignus 10
arcana, qualem Cereris vult esse sacerdos,
ulla aliena sibi credat mala? Separat hoc nos
a grege mutorum, atque ideo venerabile soli
sortiti ingenium divinorumque capaces
atque exercendis capiendisque artibus apti 15
sensum a caelesti demissum traximus arce,
cuius egent prona et terram spectantia. Mundi
principio indulsit communis conditor illis
tantum animas, nobis animum quoque, mutuus ut nos
adfectus petere auxilium et praestare iuberet, 20
dispersos trahere in populum, migrare vetusto
de nemore et proavis habitatas linquere silvas,
aedificare domos, Laribus coniungere nostris
tectum aliud, tutos vicino limine somnos
ut collata daret fiducia, protegere armis 25
lapsum, aut ingenti nutantem vulnere civem,
communi dare signa tuba, defendier isdem
turribus, atque una portarum clave teneri.
_XV. 131-158._
_4. Two Famous Proverbs._
Di, maiorum umbris tenuem et sine pondere terram
spirantisque crocos et in urna perpetuum ver,
qui _praeceptorem sancti voluere parentis
esse loco_.
_VII. 207-210._
Nil dictu foedum visuque haec limina tangat
intra quae pater est; procul, a procul inde puellae
lenonum et cantus pernoctantis parasiti.
_Maxima debetur puero reverentia_; siquid
turpe paras, nec tu pueri contempseris annos, 5
sed peccaturo obstet tibi films infans.
_XIV. 44-49._