in hostes invectus, Acherram ad suos frustra se recipientem,
obtruncat; 59-82.
Juno itaque, eum nequidquam a consilio Hannibalis quærendi absterrere
conata, alium nectit dolum: specie enim Gelestæ Mauri induta, ut Poenum
a sævo vicini consulis certamine avocet, ei mentitur, Paulum magnam ad
Aufidum perpetrare cædem; quo falso nuntio motus Hannibal in longe
diversam campi partem citatim contendit; 83-91.
Ubi Cristam cum sex filiis occidit; 92-169.
Paulus contra ingentem Poenorum stragem edit, et Phorcyn interficit;
170-184.
Interea complures Numidæ ad Romanos transfugiunt, et in ultimam aciem
recipiuntur, ubi, omnium oculis animisque certamine occupatis,
fraudulenti homines, adreptis cæsorum scutis armisque, adversam
Romanorum aciem adoriuntur, et Galba, necato hoste, qui vexillum
abstulerat, gladio ab Amorgo per pectus transfigitur; 185-201.
Multos præterea Romanos vis et furor Vulturni, nubes pulveris in ora
eorum volventis, præcipites ad Aufidum agit, et una cum Curione, qui
effusum suorum cursum obposito corpore reprimere conatur, fluvio
inmergit; 202-214.
Paulus ipse cæco impetu in victores Poenos fertur, et Viriathum, cæde
Servilii, viri fortissimi, et consulis anni prioris, ovantem,
interimit; 215-231.
Verum mox ingenti saxo percussus mortiferam adcipit plagam, et cruore
obpletus in propinquo considet scopulo; 232-246.
Tum Poeni effrenatius involant in Romanos, et Hannibal concitato equo
super cadavera vehitur, inter quæ saucius jacet Piso, qui subrecta
hasta ventrem equi haurit, sed gladio victoris jugulatur; 247-259.
Sedentem in saxo consulem videt Lentulus, tribunus militum, et equi
sui usum ei obfert, ut e manibus hostium evadat, nec funestam hanc
pugnam faciat morte tanti viri, quo exstincto de rebus Romanis actum
sit; 260-275.
Paulus vero, laudata juvenis virtute, consilium inhonestæ fugæ
repudiat, et Lentulo auctor est, ut subditis equo calcaribus Romam
advolet, ac portas claudi, Fabioque summam rerum tradi jubeat;
276-291.
Ille in patriam properat, et consul quidquid superest virium ad
ulciscendam mortem sibi inminentem insumit: sed mox hostibus undique
cinctus vir magnus telis obruitur; 291-308.
Paulo interfecto Romani occisione occiduntur, et Aufidus cadaveribus
repletur; 309-325.
Noctis interventu prælium dirimitur, et Hannibal ferox victoria,
minimeque cessandum ratus, dum recens militum ardor esset, postero die
Romam proficisci constituit; 326-336.
Temerario huic consilio Juno, et furoris Poeni, et iræ Jovis,
fatorumque haud ignara, obcurrit, adcito ex inferis Somno, qui somnium
Hannibali inmittit, in quo is Romam quidem obpugnare, sed Jovis
fulminibus et cælesti voce perterreri atque repelli sibi videtur;
337-370.
Expergefacto lætus de castrorum Rom. deditione nuntius adfertur a
Magone fratre, qui suadet, ut confestim exercitum Romam ducat, non
dubitans, quin die quinto victor in Capitolio epulari possit; 371-376.
Hannibal contra dissimulans pavorem, somniorum visis sibi incussum,
vulnera et exhaustas militum vires excusat: quo tamen prætextu juveni
ferventis animi non satisfacit, sed indignationem potius movet;
377-386.
Interea residuæ Romanorum copiæ deformi agmine, sine ducibus, signis,
armis, ornamentisque militaribus, defixis in terram oculis, Canusium
abeunt, ubi tristem rerum suarum conditionem deplorant, et fossa urbi
præducenda, portis muniendis, cæcisque stilis in campo conserendis
occupantur; 387-414.
Ibidem nobiles quidam juvenes mare ac naves spectant, ut, duce
Metello, timido homine, deserta Italia, ad regem aliquem transfugiant;
415-425.
Scipio autem, stricto super capita consultantium gladio, omnes jurare
cogit, nunquam se Italiam relicturos esse; 426-448.
Quæ dum apud victos Canusii aguntur, Hannibal, magno suorum numero
stipatus, campum lustrat, et grata iis spectacula præbet; 449-453.
Præcipue convertit omnes equus Cloelii, qui, a Bageso captus, eum
excutit, domino procul inter semianimes conspecto, cui rapido cursu
advolat, et inflexis pedibus adscendendum præbet dorsum; 454-471.
Hannibal miseratione ductus juveni cum morte luctanti eam adcelerat,
et e Cinna, qui a Romanis ad Poenos transfugerat, comperit, Cloelium
genus duxisse a Cloelia virgine, quæ obses tradita Porsenæ, Clusino
regi, deceptis custodibus, Tiberim tranavisset; 472-502.
Inter hæc milites spolia legentes exanimum Pauli corpus, vulneribus
grave et deformatum, e strage cæsorum eruunt; 503-512.
Hannibal de morte quidem tanti viri lætatur, sed sibi similem
aliquando exoptat; 513-523.
Postridie prima luce rogi struuntur, atque ingens armorum acervus; et
in illis cadavera Poenorum, in hostili terra jacentium, in hoc arma
Romanorum, Marti vota, subdito igne, concremantur; 524-557.
Quo facto Pauli corpus, gramine frondibusque involutum, una cum armis
insignibusque ejus in pyram inponitur, et exsequiæ magni viri, etsi
non pompa funebri, tamen laudatione ipsius Hannibalis decorantur;
558-577.
Ceterum fama jam cladis Cannensis Romam perlata tantum ibi pavoris
tumultusque exciverat, ut omnem salutis spem in Capitolio reponerent,
et hostem contemtu tantum cunctari putarent; 578-591.
Qua in trepidatione Fabius hortatur cives, ne periculum ipsi
cunctatione et metu augeant, sed ut confestim vetera hostium spolia
templis atriisque detrahant, et arma parent pro salute patriæ, ad quam
defendendam vires etiam nunc subficiant, modo omnes fortes sint et
inpavidi; 592-604.
Dum gravis ille vir suos ita confirmat, nuntius venit de Varronis ad
urbem adventu, qui varios animorum motus excitat; 605-614.
Isti sedantur oratione Fabii, qua ostendit, non esse virorum fortium,
iracundiæ remedium solatiumque doloris ex aliorum poenis petere, neque
hunc diem sibi tristiorem videri eo, quo Varro consul et dux belli
creatus sit; 615-622.
Quibus auditis, omnes ordines obviam eunt Varroni, et gratias agunt,
quod de republica non desperaverit; 623-629.
Ipse vero consul culpæ conscientia et indignationis popularis
poenarumque metu perculsus, oculis lacrimantibus et in terram demissis
ad urbem adcedit, neque a lictoribus populum submoveri patitur;
630-639.
Tum Patres sine mora et quacumque ratione adflictis rebus subcurrendum
rati, pudore saluti posthabito, validos juvenes ex servitiis armari,
delectuque edito juniores et quosdam adeo prætextatos scribi jubent;
640-649.
Captivos autem Romanos non redimendos censent, sed in Siciliam
traducendos, ut ibi militent, donec in Italia bellum sit; 650-658.