Van die name wat ander nasies vir hul gegee het, sal later weer
iets gemeld word as ons die verhouding tussen die Boesmans en
hulle bure behandel; maar ons sal nou eers ons eie woord vir die
eienaardige dwergies moet bespreek. Boesmans, Bushmen, Buschmänner,
Boschimans--al die beskaafde tale lei die woord af van die Neerlandse
Bosjesmannen. Hoe Bosjesmannen verkort word tot Boesmans en nie
Bosmans of Bossiesmans nie, kan ons voorlopig oorlaat aan ons
Afrikaanse taalgeleerdes; maar hoe kom die Hollanders aan die naam
Bosjesman? Al die oudste Hollandse reisigers gebruik die woord Sonqua
(wat vandag, sover die skrywer weet, alleen nog bestaan in die woord
sonquariet) vir die nasie. Hoe het dit dan gekom dat die ander naam
populêr geword is? En waar kom dit vandaan? Die mense was tog nie
bos-bewoners nie. Soos Fritsch in sy "Die Eingeborenen Südafrikas"
sê, Lichtenstein se bewering dat hulle Bosjesmannen genoem word,
omdat hulle agter bossies woon, is belaglik; net soos die rede van
die "Select Committee on Aborigines" wat beweer het dat die naam
te wyte is aan die feit dat die ras liewer op die veld of in die
bos wou lewe as om diensbodes van die blanke te word. Fritsch gee
'n ander afleiding van die woord. Hy wil hê dat die Neerlandse woord
sou gelyk staan nie met die Duitse woord "Waldbewohner" nie, maar
met "Waldmensch" d.w.s., 'n indiwidu van 'n seker fabelagtige ras
wat soölogies tussen man en aap staan. Om dit te bewys haal hy aan
dat Van Riebeek in sy dagboek melding maak dat hulle op die berg,
'n dooie "Boschmanneken" gevind het, wat in Batavia "Ooerang-oetang"
heet. Dit sou dan 'n skelnaam vir die Boesmans geword het wat mettertyd
meer en meer populêr geword het, en meer in die Nederlandse mond pas
as die uitheemse woord "Sonqua." Fritsch siteer ook 'n offisiële berig
van die jaar 1685 wat meld dat "Kaptein Klaas, 'n Hottentothoofman,
oorlog gemaak het met die Sonqua, algemeen 'Bosjesmannen' genoem."
Dit mag vir sommige ongeloofbaar klink dat die koloniste deur dié
aangenome naam, dit feitlik in twyfel trek of die Boesman werklik
mens is, maar selfs tot in die dae van "Die Patriot" het daar
twyfel bestaan, en die lesers het serieus die vraagstuk in die
korrespondensie-kolomme van genoemde blad bespreek. Lichtenstein
in die begin van die neentiende eeu vertel dat die Boere nie meer
eerbied vir die lyk van 'n Boesman betoon het, as die van 'n wilde
dier nie. In 1850 is daar 'n boek geskrywe deur Rev. Thornley Smith,
'n Wesleyaanse sendeling met sewe jaar ondervinding in Suid-Afrika,
en die volgende vertaling van 'n paar sinne uit sy boek bewys dat
dié Eerwaarde heer self twyfel had, of dag dat sy Engelse lesers
miskien sou twyfel of die kleintjies regtig mense was. Hy beskrywe
'n grot met Boesmantekeninge versier, en dan sê hy:--
"Waarvandaan, mag 'n mens vra, het die wilde bewoners van die
kranse hulle kuns gekry? Durf ons dit beskou as 'n bewys van
'n bewussyn? Word sulke vaardigheid ooit geopenbaar buiten deur
die mens?"
En as die mense van die neentiende eeu--Afrikaners sowel as
uitlanders--nie oor die punt eens is nie, is dit tog heeltemal
aanneembaar dat Van Riebeek se mense, ongewoon aan die neger, seker
was dat die Boesmans nie aan die menslike ras behoort.
Fritsch se verklaring dan van die afleiding van die woord Bosjesman
is waarskynlik die regte; maar molik sal ons taalgeleerdes deur die
vorm "Boesman", op 'n verklaring kom wat nog meer aanneembaar is as
die van Fritsch.