Inclito ac spectabili Viro domino Jacobo, filio quondam viri Magnifici
domini petri olim Regis Aragonum, Robertus comes Atrebatensis Salutis
monita pro salute. Formam conditiones et vincula Trenguarum, que olim
de mense Augusti secunde indictionis proximo preterite ante Gaietam
inter principem Inclitum domitium Karolum secundum Jerusalem et Sicilie
Regem, Illustrem, consobrinum nostrum carissimum ex una parte, ac
vos ex altera, tam celebriter constiterunt, vestre credimus habere
memorie; ac post nostra et aliorum quamplurium testimonia, nec non
vulgarem exinde in populis notionem, confecta utraque proinde scripta
sollempnia serie tam fulgenti expressione insinuant, quod transgressor,
post conscientie stimulum, quo sub proprii censura Judicij graviter
urgetur, irreparabile nichilominus sui honoris et nominis occurreret
detrimentum. Qua consideratione commoniti, eo teste qui scrutator est
cordium, ut predicti Regis nostrumque servaremus honorem, quantum Regis
ipsius ac etiam Juramenti per nos inde prestiti ratione contingimur;
sic de treuguarum ipsarum observatione curasse nos credimus, ut contra
ipsarum formam nil penitus commississe, nil etiam consensisse, nil
denique dissimulasse credamus; firma etiam opinione subnixi quod et
vos in hiis, pro vestri nominis honore servando, bone fidei studia
gesseritis et geratis; nec ab opinione ipsa ea occasione divellimur
quod plerique vestrorum, non tamen vestra, ut credimus, beneplacita,
propria consilia temere prosequentes, occulto forsitan maris terreque
discursu contra predictas Treuguas Regios fideles invadunt, personas
interimunt vel offendunt, ac bona diripiunt et predantur. Audimus et
etiam quod et de Regia gente sint aliqui, a Regio tamen el nostro
beneplacito declinantes, qui plerumque in vestrorum aliquos, simili
temeritate, bachantur. Nec solum inter hostes bellorum duces in
Treuguis, Verum etiam inter Cives, Reges, et alii presidentes in
pace, non sic possunt humanam frenare nequitiam quin in iniurias et
scelera decurratur. hiis igitur a qualibet suspicione ac admiratione
sepositis, de illis certe grandi satis admiratione percellimur,
que per vulgatos exercitus, duces, et officiales vestros, ac de
potioribus quidem aliquos, tam puplice tam famose contra predictarum
treuguarum seriem commissi noscuntur, quod verisimilitudo dissenciat,
nec apparens ratio contradicat ea vel facienda quod credere certe
non possumus, vel demum facta quod excusare nescimus, vestram latera
notitiam nequivisse. Que vel facienda prohiberi debuerint, vel facta
eos severius iudicari, quando clariori evidentia opus erat credibile
facere quod illa nostris affectibus et propositis non placerent.
Verum prius quam commissorum accedat expressio, satis adiacet verba
repeti treuguarum; ut earum serie preposita, et deinde commissorum
expressione subiuncta, clarius liqueat quod non sub lege sed contra
legem Treuguarum ipsorum, quod usque ad festum omnium sanctorum
proximo future quinte indictionis penitus duraturam, Guerram aliquam
non faciatis in terra nec in mari, neque per vestrorum aliquos moveri
aut fieri permittatis; exclusis a conditione Treuguarum ipsarum per
terram Calabria et citra Calabriam usque Tribisacium et Castrum Abbatis
quibus........................ per mare vero et usque ad lucos maris
Treuge sunt indite prout......... .............. extensis etiam a
terminis predictorum finium infra terram almugavaris, tantum si forte
guerram aliquam per terram..... ubilibet infra regnum. Promisso tamen
per vos bona fide, quod almugavaris ipsis, in movenda vel facienda
guerra ipsa, nullum prestetis Consilium, auxilium vel favorem, nec
per officiales aut stipendiarios vestros associari permittatis
eosdem. Et licet ex treuguarum ipsarum serie vobis et officialibus
vestris competat pro munitione terrarum et locorum Calabrie vestro
subjectorum dominio, vascella illuc per mare mittere cum munitionibus
oportunis; per sequens tamen Capitulum, de treugis ipsis per vos gentem
valitores ac fautores vestros ubilibet per mare servandum ac servare
faciendum, expresse subjungitur, quod causa faciendi vel movendi
guerram, scandalum, vel turbationem in locis aliquibus existentibus
ubilibet in dominio ac potestate dicti Regis, vobis infra treguarum
ipsarum tempus, cum vascellis aliquibus ire non liceat, aut illuc
vascella mittere in magna vel modica quantitate. Quibus etiam treugis
inter alia subditur, quod si medio tempore contra earum formam ab una
parte aliqua dapna data fuerint, alteri, eis probatis in Curia domini
dapna passi, vel viri nobilis domini Joannis de Monteforte Squillacii
et Montis caveosi Comitis, pro parte dicti regis, seu viri nobilis
domini Rogerii De Lauria, vestri ac Regni Aragonum Ammirati, pro parte
vestra, Dominus Illatoris infra quadraginta dies, numerandos a die
significationis, ex inde per litteras sibi factas dapna ipsa bona fide
sarciri faciat.....passis. Nunc ergo que contra treguarum ipsarum
tenorem, sub concepta ex illis securitate, commissa sint, Magnificentia
vestra si placet intelligat; ac diligentia qua decet advertat utrum ex
eis vestro adijciatur an dematur honori. Notorium est, et etiam veluti
quod passi miserabiliter deflent videntes discunt, et adjacentes populi
non ignorant, Nobisque in curia dicti Regis, que penes nos est, per
probationes ydoneas plene constat, quod olim de mense octumbris anni
tertie inditionis proximo preterite, dum vir nobilis dominus Guillelmus
Estandardus, regni Sicilie Marescallus, tunc regius Capitaneus
Calabrie, pro usu suo et gentis secum illic ad fidem et servitia regia
commorantis, per Nuntios suos deferri facerit de partibus terre ydronti
per mare ad partes Calabrie in barcis septem, sub ejus conductis
periculo, per eumdem ad mensuram generalem frumenti salmas ducentas et
hordei salmas totidem, dominus Guillelmus Gazzaramus, tunc Capitaneus
Vester in Cutrono, per quasdam barcas armatas de gente vestra capi
fecit, atque Cutronum devehi predictas barcas, cum eodem frumento et
hordeo; ac frumentum et hordeum ipsum ibi ad opus suum exhonerari
faciens, cum requireretur sollepniter per Estandardum predictum de
restitutione barcarum ac victualium predictorum, eo quod hiis factum
fuerat contra treguas predictas, finaliter et expresse respondit se
nihil scire de treguis eisdem; ac demum barcas et victualia ipsa
retinuit, ea seu valorem ipsarum restituere contradicens. Item quod
olim, circa finem mensis Junii eiusdem tertie inditionis, ac Mensis
Julii continuo subsequentis initium, Cum insula seu locus qui dicitur
Licastelli situs in Calabria existeret in fide, potestate ac dominio
dicti Regis, in tenuta scilicet ac possessione viri nobilis domini
Petri Rufi de Calabria Comitis Catanzarii, qui locum a Regia Curia
tenuerat et tenebat, predictus Dominus Rogerius de Lauria, cum
vascellorum vestrorum estolio et gente vestra, sub invocatione vestri
nominis, vestrisque vexillis hostiliter ad locum ipsum accedens, illum
non solum per armatos de vascellis ipsis in terram expositis, quamvis
nec id bono modo equus treguarum ipsarum sensus admittat, sed etiam per
reliquos de vascellis ipsis per mare aggrediens et impugnans, eum non
sine strage civium rerumque jactura, sub octo ferme dierum impugnatione
continua, tandem obtinuit. Qui locus ex tunc adhuc vestro nomine
detinetur; ubi atque Geracii, Catanzarii, et in locis aliis per partes
illas in Regia fide dominio ac potestate existentibus, in vascellorum
ipsorum adventu et reditu, per navigantes in eis, preter personarum
dispendia, que dapna in rebus illata sint preferimus ad presens, eo
quod de illis distinctio clarior expectatur. Item quod infra predictum
mensem Junii, Dominus Guillelmus de Padula, justitiarius vester in
partibus basilicate, nec solum cum almugaveris, qui per terram, ut
dictum est, locorum terminis non clauduntur, sed etiam cum Malandrinis,
aliisque latinis et catalanis de gente vestra, terram Montis Albani
de justitiaratu Basilicate sistentem in fide, potestate ac dominio
dicti Regis citra et extra fines predictos a treuguis exceptos, sub
invocatione similiter nominis vestrisque vexillis hostiliter agrediens,
et ingrediens terram, in captivis absumpsit ac spoliis, atque cedibus
et igne consumpsit. In quibus, prout vestra non credimus dissentire
concilia, non solum dapnorum instauratio, quod etiam in privatorum
transgressione de dapnis extimabili restauratione subjectis locum
habere censitur, sed etiam, pro eo quod per officiales vestros vestro
nomine gesta sint, ac eorum aliqua, utpote personarum clades, sarciri
vel extimari non possint, ipsorum transgressorum.........peteretur.
Quibus omnibus ut illud accidit, quod cum in treguis ipsis steterit,
ut est dictum, de cohibendis gente valitoribus et fautoribus vestris a
guerra per mare, atque cohibendo accessu vascellorum ipsorum ad guerram
scandalum vel turbationem in insulis vel aliis locis regis faciendam,
ecce vestra seu vestrorum vascella et navigantes in eis, per superum
inferumque mare, more piratico, discurrentes; et non semper, sepe
tamen, et sepius modico tum per mare marisque litora, tum plerisque
aliquibus ex turma depositis, per plagias propinquosque saltus et
nemora, contra fideles regios lapsi sunt et labuntur in predam ac.....
ad terras et loca vestri dominii redeuntes, non scilicet occulte vel
tacite, sed in pompis ac strepitu adeoque et civitatis.....locorum
ipsorum in iis ignorantia quoquo modo pretendi ac tolerantia excusari
non possit, ibi puplice predas exponunt, carcerant, tenent, venduntque
captivos .............................quorumdam ex dapnis huiusmodi
que contra treguas predictas per vestros regiis sunt illata per alias
nostras literas infrascriptas.....ad ea tamen per presentes insistimus
ut predictum locum de Licastelli per vestros, ut dictum est, centra
treguarum seriem.... occupatum, mandare velitis et facere absque mora
restitui viro nobili domino Raynaldo Cugnetto de Barulo, dilecto
Consiliario, familiari et nuncio nostro, latori presentium, ad id per
nos pro parte Regie Curie ac per predictum Comitem Catanzarii coram
nobis sollempniter constituto, vel alii ad id per eumdem nuncium
statuendo pro parte ipsius Regie Curie atque Comitis memorati; ac
de puniendis predictis, tam qui sub officiorum vestrorum titulis
vestro nomine taliter excessisse quam qui sub predenum tolerantia
deliquisse noscuntur; nec non eis et aliis vestris ad debitam treguarum
ipsarum observantiam dirigentes, tam congrue providere, ut treguarum
ipsarum..... citis quibus vestrum imminet juramentum, ac vestro proinde
satisfaciatis honori: pro quibus omnibus et singulis explicandis
apertius et efficacius prosequendis, predictum dominum Raynaldum
Cugnettum ad vos specialiter mittimus, cui super iis que circa hec
oretenus ex parte nostra magnificentie vestre retulerit, fidem cupimus
plenariam adhiberi. Dat. Neapoli, die xxvii decembris iv Indictionis
(1290).
_Dal. r. archivio di Napoli, registro di Carlo II. segnato 1291, A,
fog. 183, 184._