Scriptum est Justitiario Basilicate, etc. Cum de novo laborari et cudi
fecerimus ac cotidie faciamus in Sicla nostra auri castri capuani de
Neapoli, novam monetam auri que vocatur Karolenses, quorum quilibet
valet augustale unum, et medietas ipsorum Karolenorum, quorum quilibet
medium augustale, pro bono populi, propter fraudem quam committebant
campsores in aliis monetis recipiendis et expendendis; et beneplaciti
nostri sit quod moneta ipsa predicto modo recipiatur et expendatur,
videlicet Karolenses pro uno augustale, et medalia pro medio augustale,
sicuti valet secundum legalem probam inde factam; fidelitati tue
sub pena omnium que habes, et sub pena mutilationis manus, que pena
manus sit in arbitrio et beneplacitu nostro, firmiter et expresse
precipimus, quatenus non attentes recipere vel expendere pro minori
quantitate Karolensem quam pro uno augustali, et medaliam Karolensis
quam pro medio augustali: quod quidem mandatum per licteras tuas
cum transcripta forma presencium secretis, magistris portulanis, et
procuratoribus statutis super officio salis, magistris massariis, et
aliis officialibus jurisdictionis tue ex parte nostra facias, per eos
sub pena publicationis bonorum suorum et mulilationis manus, quam penam
manus nostro arbitrio reservamus, inviolabiliter observandum; a quibus
officialibus singulis de receptione ipsorum literarum tuarum habeas et
recipias licteras responsales in tuo ratiocinio producendas, ut super
hoc nullam possint causam ignorantie allegare: nihilominus mandatum
ipsum per vocem precontam fieri facias et parte nostra singulis tam
Campseribus, quam aliis de jurisdictione tua; sub hac pena videlicet,
quod qui receperit vel expenderit Karolensem pro minori pretio quam
pro uno augustali, et medaliam ipsius Karolensis pro minori pretio
quam pro medio augustali, _Karolensis ponatur in igne ut accendatur,
et sic totus calidus et accensus ab igne imprimatur in facie illius
vel illorum_ qui Karolensem pro minori quantitate pro uno augustali,
et medaliam ipsius Karolensis quam pro medio augustali dederint
vel expenderint, sicut superius dictum est. Preco vero in sua voce
preconia sic dicat: qualiter nos notum facimus fidelibus nostris
regnicolis, quod predictam novam monetam fieri fecimus et faciamus
continue laborari de fino auro et legali proba et assagio, et vocatur
Karolensis, et tam Karolensis quam medalia ipsius est predicti valoris;
et qualiter mandamus Justitiariis, secretis, magistris portulanis,
et procuratoribus statutis super officio salis, magistris massariis,
et aliis officialibus ac omnibus in regno habitantibus, quod nullus
sit qui recipiat vel expendat Karolensem vel medaleam ipsius pro
minori quantitate quam superius dictum est, sub pena superius nominata
Preterea quia tempus instat ut magistri jurati in singulis terris
ecclesiarum, comitum et baronum, et quod judices in singulis terris
demanii nostri per singulas partes regni creari debeant pro anno
proxime future septime indictionis, fidelitati tue firmiter et espresse
precipimus, quatenus statim receptis presentibus precipias ex parte
nostra universitatibus singularum terrarum et locorum tam demanii quam
ecclesiarum, comitum et baronum jurisdictionis tue, cuilibet ipsarum
videlicet, sub pena decem unciarum auri per te a contumacibus exigenda,
ut universitates demanii judices sufficientes, ydoneos et fideles et
jurisperitos si poterint inveniri in numero consueto, et universitates
terrarum ecclesiarum, comitum et baronum magistros juratos bonos,
sufficientes et ydoneos et fideles, quibuslibet videlicet ipsarum
universitatum _in magistros juratos de comuni voto omnium eligant_;
et ipsos ad tardius usque per totum mensem septembris proxime venture
septime indictionis, cum decretis electionis et approbotionis eorum ad
te mittere studeant, officia hujusmodi in terris ipsis pro toto eodem
anno septimo indictionis a te pro patrie nostre curie recepturos;
ita quod illi quos ad hoc eligerint non sint de hiis qui presenti
anno sexte indictionis in terris ipsis officia ipsa gesserint; et
sicut singuli eorum ad te venerint recipias ab eis fidelitatis, et de
officiis ipsis fideliter exercendis pro parte curie nostre, ut est
moris, debitum juramentum, et statim cuilibet ipsorum fieri facias
patentes licteras tuas universitatibus terrarum et locorum unde
fuerint, ut eisdem judicibus et magistris juratis, de hiis que ad eorum
spectat officium, per totum predictum annum septime Indictionis ad
honorem et fidelitatem nostram devote respondeant et intendant; et a
quolibet ipsorum magistrorum juratorum et Judicum recipias pro literis
ipsis statim quod ipse litere sigillantur tarenos auri decem et octo
et medium ponderia generalia, sicut pro inde in curia nostra recipi
consuevit; nihilominus recipias a quolibet ipsorum judicum terrarum
demanii, tempore creacionis eorum ad ipsum officium sine aliqua alia
dilatione, pro officio ipso eam quantitatem pecunie que in terris
eisdem pro officio ipso annuatim hactenus solvi curie consuevit, et
ab omnibus ipsis magistris juratis et judicibus nihil aliud penitus
per notarios seu quoslibet alios occasione scripture literarum ipsarum
vel alia quavis causa pro officiis ipsis exigi patiaris; et tu tamen
ratione tui sigilli nlhil ab eis exigas vel exigi facias quoquo modo:
quam totam pecuniam quam a magistris juratis et judicibus predictis
ad predictam rationem de tarenis auri decem et octo et medio pro
quolibet ipsorum pro literis ipsis, et a predictis judicibus pro
officio judicatus predicto modo receperis, nulla inde retencione
facta, statim ad cameram nostram apud nos existentem, assignandam
Magistro Martino de Dordano et Johanni Tursarachii camerariis nostris
statutis supra officio griffi in hospicio nostro vel alicui ipsorum
in absencia alterius et non ad cameram nostram Castri Salvatoris ad
mare de Neapoli, transmittas. Cautus quod aliquis de terris et locis
jurisdictionis tue, demanii videlicet in creandis judicibus, et de
terris ecclesiarum, comitum et baronum in creandis magistris juratis,
aliquatenus non obmittas; quia totam summam pecunie, ad quam ascendit
pecunia erigenda predicto modo a magistris juratis singularum terrarum
ecclesiarum, comitum et baronum et a judicibus singularum terrarum
demanii jurisdictionis tue de terris illis omnibus que continentur
in cedulis generalium subvencionum tibi et curia nostra transmissis
vel in antea transmittendis et de quibuscumque aliis terris que a
cedulis ipsis forsitan obmisse fuerint, a te integre et sine dilatione
qualibet vel diminucione tue raciocinationis tempore exigi faciemus:
pecuniam vero totam quam a singulis magistris juratis et judicibus
jurisdictionis tue, et a quibus cum nominibus et cognominibus ipsorum
et de quibus terris et locis fuerint receperis, personaliter et
distincte in duobus quinternis redigi et notari facias; de quibus
quinternis unum celsitudini nostre et alium magistris racionalibus
magne Curie nostre sigillatis sigillo tuo sine mora transmittas. Terre
vero jurisdictionis tue, tam demanii in quibus creandi sunt judices,
quam ecclesiarum, comitum et baronum in quibus creandi sunt magistri
jurati, secundum tenorem cedule ipsius generalis subvencionis in ipsa
jurisdictione tua, utpote in quaternis nostre curie registrate, sunt
numero centum quatraginta. Et quia secundum tenorem dicte cedule quam
pluries terre inveniuntur taxate simul in generali subvencione et in
predicto numero.... combinatio terrarum ipsarum computata est pro una
terra tamen, pro eaque inveniuntur simul taxate, volumus et mandamus
quod si in qualibet terrarum ipsarum que sic combinate sunt per se
et.... in terris videlicet que sunt demanii judices, et in terris
ecclesiarum, comitum et baronum magistri jurati consueverunt creari, id
videlicet serves quod in terris ipsis usque modo extitit observatum;
et a quolibet ipsorum judicum et magistrorum juratorum creandorum
in terris ipsis, recipias pro licteris ad predictam rationem et a
quolibet ipsorum judicum pro officio judicatus, quantitatem pecunie
quam pro officio ipso in terris ipsis a quolibet judice solvi hactenus
curie consuevit; et pecuniam ipsam cum alia supradicta ad predictam
cameram nostram mictas, assignandam predictis camerariis nostris, ut
dictum est, vel alteri eorumdem; et ipsorum nomina, numerum et officia
ac terras unde fuerint, in predictis duobus quaternis redigi facias
et notari. Significaturus nobis et predictis magistris racionalibus
numerum et nomina terrarum que in jurisdictione tua in demanio et
manu curie nostre sunt, et terrarum ecclesiarum, comitum et baronum
jurisdictionis ejusdem. Datum apud Lacumpensulem, mense augusti xiij
ejusdem (1278).
Scriptum est in simili forma Justitiario Capitanate; terre vero
jurisdictionis sue sunt centum quinquaginta. Dat. ut supra.
Idem Terre laboris terre etc. sunt 400
» Aprutii » 720
» Principatus » 290
» Terre Bari » 52
» Terre Ydronti » 212
» Vallis gratis et terre jordane » 254
» Calabrie » 139
» Citra flumen salsum » 101
» Ultra flumen salsum » 49
_Dal r. archivio di Napoli, reg. di Carlo I. 1268. A fog. 127._
_Il numero di 49 terre e città che qui si da alla Sicilia oltre il
Salso, risponde appunto a quello del diploma del 12 agosto 1279 qui
appresso, docum. III, ove sono esse individuate, computandosi per una
sola terra Giuliana, Adragna e Dranagi._
_La proporzione delle imposte tra la Sicilia e le province di
terraferma era a un di presso d’uno a quattro; come il mostra il
diploma del 13 febbraio 1276, citato nella nota 2 pag. 51, 52 et 53 del
vol. 1._
_È notevole in questo documento che il numero delle città e terre di
Sicilia non passava le 150, quante ne avea in terraferma la sola
provincia di Capitanata. Ciò mostra che la popolazione era allora, come
oggidì, più sparsa in terraferma, e in Sicilia ristretta in più grosse
città._
_In fine questo diploma prova che le università, ossian comuni, eran
chiamate ad eleggere di comun voto alcuni pubblici officiali; e che
perciò sotto gli Angioini, e probabilmente in fin da’ tempi Svevi i
comuni eran corpi importantissimi nell’ordine dello stato, e si usavano
le adunanze popolari. Veg. la nota 1 a pag. 13 del vol. 1._