IV

Tumigil si Matrena sa tabi ng pinid at nagsabing:

Kung iya'y mabuting tao, ay hindi sana hubad; magkakaroon man lamang

ng baro. Kung ikaw ay gumawa ng isang mabuting gawa, ay sasabihin mu

sana sa akin kung saan nanggaling ang palaboy na ito.

--May tatlong oras nang sinasabi ko sa iyo, nguni't di mo ako

dinidinig. Nagdaraan ako sa tabi ng simbahan, ay nakita ko ang

binatang ito na halos naninigas at hubad; wala nga tayo sa panahong

tag-araw. Inakay ako ng Diyos sa kanya; na kung di gayon ay namatay

sana ito ngayong gabi. Anong gagawin ko? Siya'y aking binihisan,

binalabalan at aking ipinagsama. Tumahimik ka nga, Matrena, iya'y

isang kasalanan. Tayong lahat ay para-parang mamamatay.

Si Matrena ay nagbuka ng bibig upang sumagot. Biglang napatingin doon

sa di kilala at tumahimik. Nakaupo sa bangko na di umiimik, Ang

kanyang dibdib ay nanlalaki, halos magputok, na nakayakap ang mga

kamay sa mga tuhod, nakatungo ang ulo, naka-pikit ang mga mata, na

parang napipighati. Napatahimik si Matrena. Siya'y malugod na

pinagsabihan ni Semel.

--Matrena; nawala na ba kaya ang Diyos sa iyong kalooban?

Pagkarinig nito ng asawa ay napatingin doon sa di kilala, na

nakatingin naman sa kanya, at ang kanyang kalooban ay nabagbag. Siya'y

muling nasok at upang maghanda ng hapunan. Siya nga ay naghain at

kanyang inihain ang kahuli-hulihang tinapay.

--Hala, kumain ka,--ang sabi.

Binatak ni Semel ang binata hanggang sa dulang.

--Lumapit ka kapatid.

Pumutol ng tinapay, binasa at nagpasimulang kumain.

Si Matrena ay naupo sa isang sulok na nakapangalumbaba at nakapatong

ang mga siko sa mga tuhod saka minasdan yaong hindi kilala.

Nagdalang habag siya; at nagtaglay siya ng habag sa kaaba-abang yaon.

Agad nagalak ang kalooban ng di kilala at pagtataas ng ulo ay

tuminging napangiti doon sa abang babae. Pagkatapos ng pagkain ay

iniligpit ng asawa ang mga pinggan at nagsabing:

--Saan ka nanggaling?

--Ako ay hindi tagarito.

--Bakit nasa tabi ka ng simbahan?

--Hindi ko masabi.

--Sinong naghubad sa iyo?

--Pinarusahan ako ng Diyos.

--At hubad ka na bang ganyan?

--Nanatili ako roong hubad. Ako'y naninigas sa ginaw, nakita ako ni

Semel at nahabag sa akin; isinuot sa akin ang kanyang damit at

pinasunod ako sa kanya. Ikaw ay nagdalang habag sa aking hirap; iyo

akong pinakain at pinainom. Pagpalain ka nawa ng Diyos!

Si Matrena ay tumindig, binuksan ang kanyang baul at kinuha ang limang

baro ni Semel na kanyang sinursihan at upang maisuot sa kinabukasan,

kinuha ang salawal at pagkabigay niya ng mga yaon doon sa di niya

kilala ay magiliw na sinabing tanggapin mo, nakita kong wala kang

baro; magbihis ka at mahiga ka kung saan mo ibig, sa bangko o sa

kusina.

Nag-alis ng balabal ang di kilala, isinuot ang baro at nahiga sa

bangko. Pinatay ni Matrena ang ilaw at sinunggaban ang balabal at

nahiga sa silid sa siping ni Semel; ginamit ang balabal nguni't hindi

makatulog; ang sumasaulo niya ay yaon di kilala at saka kanyang

naiisip na naubos ang lahat ng tinapay na nalabi at wala silang

makakain sa kinabukasan. Naibigay pa ang baro at salawal ni Semel;

siya'y namamanlaw at hindi mapalagay. Nguni't sa pagkaalala niya ng

ngiti niyaong taong hindi kilala ay nasiyahan ang kanyang loob.

Maluwat-luwat na di nakatulog si Matrena. Si Semel man ay hindi rin

makatulog at namimilipit sa balabal.

--Semel!

--Ay!

--Ating naubos ang lahat ng tinapay. Hindi ako nagtinapay ngayon.

Anong gagawin natin bukas? Manghihiram ba kaya ako kay Melania ng

ating makakain bukas?

--Bahala na. Hindi magkukulang ng pagkain.

Sandaling napatahimik.

--Tila mabuti ang taong ito.

--Bakit kaya ayaw magsabi kung sino siya?

--Walang salang siya'y pinagbabawalan.

--Semel!

--Ano?

--Tayo'y nagbibigay, at sa atin ay walang nagbibigay.

Walang naisagot si Semel.

--Siya ka na ng kauusap,--ang sabi, saka pumihit.

At nangakatulog.

V

Si Semel ay gumising na maaga; natutulog pa ang mga bata; ang asawa'y

yumaon upang manghingi ng tinapay sa kapitbahay; yaon lamang di kilala

ang nakaupo sa bangko, na nakatingala sa kisame. Ang kanyang

pagmumukha ay lalong tiwasay kaysa tinalikdang araw.

Sinabi ni Semel:

--Ano nga kapatid; ang tiyan ay nangangailangan ng pagkain at ang

katawa'y nangangailangan ng damit. Kailangan ngang mamuhay, magkasiya

sa sarili. Marunong ka bang gumawa?

--Wala akong nalalaman.

Idinilat ni Semel ang mga mata at nagsabing.

--Natututuhan ang balang ibigin, kailan ma't di kukulangin ng

pagkukusa.

--Lahat ay nagsisigawa; gagawa rin akong gaya ng iba.

--Anong pangalan mo?

--Mikhail.

--Kung gayon, Mikhail, ayaw kang magsabi ng anuman tungkol sa iyong

buhay, mabuti, nguni't kailangang kumain; kung susundin mo ang aking

sasabihin, ay aampunin kita.

--Tulungan ka nawa ng Diyos! Turuan mo ako, ituro mo sa akin ang di ko

nalalaman.

Sumunggab si Semel ng kanyamo at binaluktot.

--Ito'y hindi gawain noong isang Huwubes; tignan mo.

Tinagnan ni Mikhail, tuloy inabot ang kanyamo, binaluktot, at agad

itinuro sa kan ya ni Semel ang pagtabas, pagtahi, pagbutas,

paglalapat ng suwelas, at pag-aanyo ng tahi. Sa ikatlong araw ay

natutuhang lubos ni Mikhail ang buong paraan ng paggawa; ang kanyang

kaliksihan ay gayon na lamang, na parang isang daan nang taong

manggagawa ng sapatos. Walang sinayang na sandali; kaunti kung kumain.

Pagkatapos ng kanyang gawa ay tumatabi sa kanyang sulok na nakatungong

walang imik; bahagya nang magsalita, hindi tumatawa kailanman; hindi

umaalis sa bahay; at hindi siya nakitang ngumiti, kundi miminsan,

nuong unang gabi na pahapunin siya ng asawa ni Semel.