De klerk, die mij bij mijne ouders zou brengen, was een mager mannetje
met een perkamentachtig gerimpeld gezicht, in een zwarten herstelden
rok gekleed, die blonk van ouderdom, en met een witte das. Toen wij
buiten waren gekomen, wreef hij zich zoo hartstochtelijk in de handen,
dat zijne vingers en polsen kraakten. Toen zette hij zijne beenen
uit of hij zijne gelapte laarzen van zich wilde werpen en den neus in
de lucht stekend, ademde hij met kracht en herhaaldelijk de mistige
lucht in met het zalig gevoel van iemand, die opgesloten is geweest.
--Hij vindt dat die lucht lekker ruikt, zeide Mattia in het
italiaansch.
Het mannetje zag ons aan en zonder een woord te spreken, riep hij:
Pst! pst! alsof wij een paar honden waren, en dit beteekende, dat
wij hem op de hielen moesten volgen en hem niet uit het oog moesten
verliezen.
Weldra waren wij in eene groote straat gekomen, waar het wemelde
van wagens en rijtuigen; hij hield er een aan, waarvan de koetsier,
inplaats van op den bok vlak achter zijn paard, hoog boven en achter
de kap zat. Later vernam ik, dat zulke rijtuigen cabs heeten.
Hij deed ons plaats nemen in het rijtuig, dat van voren open
was en door een opening in de kap begon hij een gesprek met den
koetsier. Verscheidene malen sprak hij het woord _Bethnal-Green_
uit en ik dacht, dat dit de naam was van de wijk waar mijne ouders
woonden. Ik wist dat _green_ in het engelsch groen beteekende en
dit deed me vermoeden, dat die wijk met fraaie boomen was beplant,
wat mij recht aangenaam was. Dat zou dus heel iets anders zijn dan
die leelijke sombere straten van Londen, die wij bij onze aankomst
doorkruist hadden. Het was zeker een mooi huis op een ruim plein,
omringd van boomen.
Het gesprek tusschen onzen geleider en den koetsier duurde zeer
lang; nu eens richtte de een zich op om door de opening eenige
inlichtingen aan den koetsier te geven; dan weder was het deze die
van zijn bok scheen te willen klimmen om door de opening te zeggen,
dat hij volstrekt niets begreep van hetgeen men hem uitduidde.
Mattia en ik hadden ons in een hoek teruggedrongen met Capi tusschen
ons en luisterden naar het gesprek. Het verwonderde me inwendig, dat
die koetsier eene plaats, zoo mooi als Bethnal-Green, niet kende;
er moesten dus vele van die groene pleinen in Londen zijn. Dat was
vreemd, want te oordeelen naar hetgeen wij gezien hadden, zou ik eer
gedacht hebben, dat alles met roet was bedekt.
Wij reden vrij snel door breede straten, dan door enge straten,
dan weder door breede straten, maar zonder iets om ons heen te
onderscheiden, zoo dicht was de nevel, die alles omhulde. Het begon
koud te worden en toch voelden wij eene belemmering in de ademhaling,
alsof wij stikken zouden. Als ik zeg "wij", bedoel ik Mattia en mij,
want onze geleider scheen het weer prettig te vinden; telkens haalde
hij diep adem met wijd geopenden mond, als wilde hij een grooten
voorraad lucht in zijn longen opdoen en nu en dan deed hij weder zijn
vingers kraken en rekte hij zijne beenen uit. Zou hij jarenlang in
een toestand hebben doorgebracht, dat hij zich niet bewegen kon en
haast geen adem kon halen?
Ondanks de ontroering, die zich van mij had meester gemaakt bij
de gedachte, dat ik zoo straks, over een paar minuten misschien,
mijne ouders zou omhelzen, mijn vader, mijne moeder, mijne broers en
mijne zusters, had ik grooten lust om de stad eens te zien die wij
doorreden. Dat was toch _mijn_ stad; _mijn_ vaderland.
Maar hoe ik de oogen ook opende, ik zag niets of bijna niets dan
de roode gasvlammen, die in den mist brandden als in eene dichte
rookwolk. Ternauwernood onderscheidde men de lichten der rijtuigen,
die ons voorbij reden en van tijd tot tijd moest het onze plotseling
stilstaan, om niet met andere wielen in aanraking te komen of de
menschen niet te overrijden die zich op straat verdrongen.
Wij reden nog maar altijd voort; het was al lang geleden sinds wij
Greth and Galley hadden verlaten en dit versterkte mij in de meening,
dat mijne ouders buiten woonden; ongetwijfeld zouden wij weldra van
de enge straten in de vrije natuur komen.
Daar Mattia en ik elkander bij de hand hielden, deed mij de gedachte
dat ik mijne ouders zou vinden, zijne hand drukken; het scheen mij
toe dat ik hem moest doen gevoelen, dat ik nog altijd zijn vriend was,
op dit oogenblik zelfs meer dan ooit.
Maar inplaats van in de vrije natuur te komen, reden wij nog engere
straten in en hoorden wij het fluiten der locomotieven.
Toen verzocht ik Mattia, aan onzen geleider te vragen of wij niet
spoedig bij mijn ouders zouden zijn; het antwoord van Mattia was
wanhopend. Hij beweerde, dat de klerk van Greth and Galley gezegd
had, dat hij nooit in dit dieven-kwartier was geweest. Ongetwijfeld
moest Mattia zich bedriegen en begreep hij niet wat deze hem had
geantwoord. Maar hij hield vol, dat _thieves_, het engelsche woord,
dat de klerk gebruikt had, geen andere beteekenis had en dat hij daar
volkomen zeker van was.
Een oogenblik bracht mij dit geheel van mijn stuk, maar ik dacht bij
mij zelven, dat, zoo de klerk bang was voor dieven, dit een bewijs was,
dat wij buiten de stad zouden komen en dat het woord _Green_ achter
Bethnal evengoed van boomen als van het land kon worden gebezigd. Ik
deelde die opvatting aan Mattia mede, en wij moesten lachen om de vrees
van den klerk: wat waren die menschen die nooit buiten de stad komen,
toch dom!
Maar niets kondigde de nadering van het veld aan: was dan gansch
Engeland slechts één stad van steenen en slijk, Londen genaamd? Dat
slijk drong zelfs in ons rijtuig door, en viel in zwarte spatten op
ons neder. Een walgelijke geur omringde ons al geruimen tijd. Alles
duidde aan, dat wij in een zeer armoedige buurt waren; de laatste zeker
vóór wij te Bethnal-Green kwamen. Het scheen me toe, dat wij altijd
in denzelfden kring rondreden en van tijd tot tijd liet de koetsier
zijn paard stappen, als wist hij niet meer waar hij was. Eensklaps
hield hij geheel stil en het raampje in de cab ging weder open.
Toen volgde er nogmaals een gesprek of liever een twist tusschen
koetsier en klerk. Mattia zeide, dat de koetsier weigerde verder te
gaan, omdat hij den weg niet kende; hij vroeg inlichtingen aan den
klerk van Greth and Galley en deze antwoordde weder, dat hij nooit
in deze dievenwijk was geweest. Ook ik verstond nu duidelijk het
woord _thieves_.
Wij waren blijkbaar hier niet in Bethnal-Green.
Wat zou er gebeuren?
De twist werd door het openingetje voortgezet en de koetsier en de
klerk werden al driftiger en driftiger.
Eindelijk gaf de klerk geld aan den koetsier, die het brommend
aannam. Hij steeg uit de cab en riep ons weder met zijn "pst! pst!" Dit
beduidde, dat ook wij eruit moesten komen.
Daar stonden wij in eene slijkerige straat, temidden van den dichten
mist; een der winkels was schitterend verlicht en de gasvlammen
werden weerkaatst door spiegels en verguldsel en als kristal
geslepen flesschen. Het licht drong door den mist heen tot aan
de straatgoot. Het was een tapperij, of, zooals de Engelschen het
noemen, een _gin-palace_, een paleis waar men jenever verkoopt en
allerlei soort van sterkendrank, gestookt uit den alcohol van koren
of beetwortels.
--Pst! Pst! riep onze geleider opnieuw.
Met hem traden wij het _gin-palace_ binnen. Wij bedrogen ons bepaald
als wij meenden in eene armenwijk te zijn. Nooit had ik zoo iets
prachtigs gezien; overal spiegels en verguldsel; de toonbank scheen
wel van zilver. Evenwel, de menschen die voor deze toonbank stonden,
of tegen de muren of vaten geleund, waren in lompen gekleed; sommigen
hadden niet eens schoenen aan hunne voeten, waarmede zij door het
slijk der straten en goten gebaggerd hadden, en zagen zoo zwart of
zij met schoensmeer waren bestreken, dat nog den tijd niet gehad had
om te drogen.
Op deze zilveren toonbank liet de klerk zich een glas vullen met een
wit vocht, dat lekker rook, en na dit in één teug te hebben geledigd
met dezelfde begeerigheid als hij vroeger de lucht had ingeademd, begon
hij een praatje met den man met bloote armen, die hem bediend had.
Het was niet moeilijk te begrijpen, dat hij den weg vroeg en Mattia
behoefde mij dit niet eens te zeggen.
Wederom volgden wij onzen geleider op de hielen; hier was de straat
zoo smal, dat wij ondanks den mist de huizen aan beide zijden konden
zien; boven ons waren touwen gespannen van het eene huis naar het
andere en daarop hingen linnengoed en oude kleeren. Zeker hing het
daar niet om te drogen.
Waar gaan wij heen? Ik begon mij ongerust te maken en van tijd tot
tijd zag Mattia mij aan. Maar hij deed mij geen enkele vraag.
Uit de straat sloegen wij een steegje in, dat ons op een klein plein
bracht en daarop weder een steegje. De huizen zagen er nog ellendiger
uit dan in het kleinste dorpje in Frankrijk. Verscheidene bestonden
slechts uit planken als schaapskooien of stallen; toch waren het
huizen; vrouwen blootshoofds en kinderen in lompen zaten op den
drempel.
Als eene flauwe schemering ons in staat stelde iets beter te zien,
bespeurde ik dat die vrouwen zeer bleek zagen, haar lichtblonde haren
hingen over de schouders; de kinderen waren bijna naakt en de weinige
kleeren, die ze aan 't lijf hadden, waren lompen. In een der steegjes
zagen wij varkens in het stilstaande water der goot wroeten, waaruit
een walgelijke geur oprees.
Onze geleider stond weldra stil; blijkbaar wist ook hij nu den weg
niet meer; maar op dat oogenblik naderde ons een man, met een lange
blauwe jas aan en een glimmend lederen hoed op en die een half zwart-
half witten band om den arm droeg. Een koker hing aan zijn gordel. Het
was een _policeman_.
Onze geleider sprak hem aan en weldra begaven wij ons op weg,
voorgegaan door den policeman; wij gingen steegjes en poorten en
kronkelende straten door, en het scheen me toe, dat verscheidene
huizen op het punt waren van in te storten.
Eindelijk stonden wij stil op een plein, waarvan het middenvak uit
een moeras bestond.
--_Red Lion court_, zeide de agent van politie.
Die woorden, welke ik reeds meermalen gehoord had, beteekenden:
de Plaats van den Roode Leeuw, zooals Mattia voor mij vertaalde.
Waarom stonden wij stil? Onmogelijk konden wij reeds te Bethnal-Green
zijn; woonden in dit huis mijn ouders? Maar dan!....
Ik had den tijd niet om over die vragen, die in mijn onrustig hart
oprezen, na te denken. De agent van politie klopte op de deur van eene
soort van houten loods, en onze geleider bedankte hem: wij waren dus
waar wij wezen moesten.
Mattia, die mijn hand niet losgelaten had, drukte die en ik drukte
wederkeerig de zijne.
Wij begrepen elkander; de angst, die zich van mijn hart had meester
gemaakt, deed ook het zijne kloppen.
Ik was zoo ontroerd, dat ik niet weet hoe de deur, waarop de agent
van politie geklopt had, geopend werd; maar van het oogenblik af,
dat wij binnengetreden waren in het groote vertrek, dat verlicht werd
door eene lamp en een groot kolenvuur op een fornuis, heb ik mijne
herinnering behouden.
Vóór dat vuur, in een matten stoel, die den vorm had van een nis,
waarin ik wel eens heiligbeelden had gezien, zat onbeweeglijk een
grijsaard met een witten baard en een zwarte muts op het hoofd;
tegenover hem, maar aan de andere zijde van de tafel, waren een
man en een vrouw gezeten; de man moest zoowat veertig jaar zijn;
hij droeg een grijs fluweelen jas en hij had een schrander, maar
stug voorkomen. Zijne vrouw was vijf of zes jaar jonger; zij had
lange, blonde haren, die neerhingen op een wit en zwart geruiten
doek, die zij omgeknoopt had. Hare oogen hadden geen uitdrukking
en onverschilligheid of lusteloosheid lag zoowel op haar gelaat,
dat vroeger schoon moest zijn geweest, als in hare houding. Er waren
vier kinderen in het vertrek, twee jongens en twee meisjes, allen
blond, van hetzelfde vlasblond als hunne moeder. De oudste knaap kon
ongeveer elf of twaalf jaar zijn; het jongste der twee meisjes was
op zijn best drie jaar; het kroop meer dan het liep.
Ik had dit alles met een enkelen oogopslag overzien vóór dat onze
geleider, de klerk van Greth and Galley, nog had uitgesproken.
Wat vertelde hij? Ik hoorde het ternauwernood en ik begreep het
volstrekt niet; alleen de naam van Driscoll, mijn naam, trof mijn oor.
Aller oogen waren gericht op Mattia en mij, zelfs die van den
onbeweeglijken grijsaard. Het kleinste meisje was de eenige, die hare
aandacht schonk aan Capi.
--Wie van u beiden is Rémi? vroeg in het fransch de man in de grijs
fluweelen jas.
Ik deed een stap vooruit.
--Ik, zeide ik.
--Omhels dan uw vader, mijn jongen.
Zoo dikwijls ik aan dat oogenblik had gedacht, had ik mij voorgesteld,
dat eene hevige ontroering mij zou aangrijpen, en dat ik mijn vader
om den hals zou zijn gevlogen; maar niets van die aandoening voelde
ik in mij. Toch ging ik naar hem toe en omhelsde hem.
--En nu, ging hij voort, dat is uw grootvader, uwe moeder, uwe broers
en uwe zusters.
Eerst ging ik naar mijne moeder en omhelsde haar met beide armen;
zij liet dit toe, maar kuste mij niet; zij zeide slechts een paar
woorden tot me, die ik niet begreep.
--Geef een hand aan uw grootvader, zeide mijn vader, maar voorzichtig:
hij is lam.
Ik gaf ook een hand aan mijn twee broers en mijn oudste zusje; ik
wilde de jongste in mijn armen nemen, maar zij was juist bezig om
Capi te streelen en wilde niets van mij weten.
Terwijl ik van den een naar den ander ging, was ik inwendig
verontwaardigd over mij zelven. Hoe was het mogelijk, dat ik volstrekt
niets gevoelde, nu ik eindelijk mijn familie gevonden had! Ik had
een vader, eene moeder, broers en zusters en zelfs een grootvader; ik
was in hun midden en ik bleef koud en ongevoelig. Met een koortsachtig
verlangen had ik dit oogenblik tegemoet gezien; ik was half krankzinnig
van blijdschap geweest bij de gedachte, dat ook ik een tehuis zou
hebben, ouders, die ik kon liefhebben en die mij zouden liefhebben,
en daar stond ik nu verlegen en keek hen allen nieuwsgierig aan,
maar in mijn hart voelde ik niets; er rees geen woord op, dat ik hun
kon toevoegen. Was ik dan een monster? Was ik dan niet waard ouders
en broers en zusters te hebben?
Als ik mijn ouders in een paleis gevonden had, inplaats van in zulk
een stulp, zou ik dan niet voor hen die teederheid hebben gevoeld,
die vroeger mijn hart vervulde bij de gedachte aan een vader en een
moeder, die ik niet kende, eene liefde die ik niet aan den dag kon
leggen tegen den vader en de moeder, die ik zag?
Die gedachte deed mij bijna blozen van schaamte. Ik ging weer naar
mijne moeder toe, omhelsde haar opnieuw en kuste haar vurig. Zeker
begreep zij niet waaraan zij die opwelling moest toeschrijven,
want inplaats van mijne kussen te beantwoorden, zag zij mij met haar
onverschilligen blik aan en zeide toen iets tot haar man, mijn vader,
waarbij ze even de schouders ophaalde. Zij sprak iets dat ik niet
verstond, maar dat hem deed lachen. Die onverschilligheid van de eene
en dat lachen van den ander deden mijn hart bijna breken; ik meende,
dat die teederheid van mijn kant toch niet verdiende zóó beantwoord
te worden.
Maar men liet mij geen tijd om lang aan mijn indrukken toe te geven.
--En die daar? vroeg mijn vader, naar Mattia wijzend, wie is dat?
Ik vertelde hem welke banden mij aan Mattia hechtten en ik trachtte
in mijne woorden iets in te lasschen van de vriendschap, die ik van
hem ondervond en de dankbaarheid, die ik hem verschuldigd was.
--Jawel, zeide mijn vader; hij heeft de wereld eens willen zien.
Ik wilde antwoorden, maar Mattia voorkwam me.
--Juist, dat is het, zeide hij.
--En Barberin? vroeg mijn vader. Waarom is die niet meegekomen?
Ik vertelde hem, dat Barberin dood was en welk eene teleurstelling dit
voor mij was, toen wij te Parijs waren gekomen, omdat wij te Chavanon
van vrouw Barberin hadden gehoord, dat mijne ouders mij zochten.
Mijn vader vertaalde toen voor mijne moeder wat ik gezegd had en
ik meende te verstaan, dat zij zeide, dat dit heel goed en wel was;
althans zij gebruikte bij herhaling de woorden _well_ en _good_, die
ik kende. Waarom was het goed en wel, dat Barberin dood was? Dat vroeg
ik me telkens af, zonder dat ik een antwoord op die vraag kon vinden.
--Ge kent geen engelsch? vroeg mijn vader.
--Neen, ik ken alleen fransch en ook italiaansch; dat heb ik geleerd
van den patroon, aan wien Barberin mij verhuurd had.
--Vitalis.
--Wist gij dan...
--Barberin heeft me zijn naam meegedeeld, toen ik voor eenigen tijd
in Frankrijk was om u te zoeken. Maar ge zult wel nieuwsgierig zijn
om te weten, waarom wij dertien jaar lang geen nasporingen naar u
gedaan hebben en plotseling op het denkbeeld zijn gekomen om Barberin
op te zoeken.
--Ja, heel nieuwsgierig, dat verzeker ik u: erg nieuwsgierig.
--Ga dan bij het vuur zitten, dan zal ik het u vertellen.
Bij het binnenkomen had ik mijn harp tegen den wand gezet; ik legde
nu ook mijn reiszak neer en zette mij op de aangewezen plaats.
Maar toen ik mijne beslijkte en natte voeten bij het vuur uitstrekte,
spuwde mijn grootvader in die richting, zonder een woord te spreken,
maar als eene oude kat die nijdig wordt. Dit was genoeg om mij te
doen begrijpen, dat ik hem hinderde, en ik trok mijne voeten terug.
--Doe maar of gij 't niet merkt, zeide mijn vader; de oude heeft
niet graag, dat men zich bij zijn vuur zet, maar als ge 't koud hebt,
warm u dan. Met hem behoeft men zooveel omslag niet te maken.
Het trof me hem zoo te hooren spreken over een oud man met grijze
haren; ik dacht, dat zoo men voor iemand ontzag moet hebben, dit wel
was voor iemand als deze; ik hield dus mijn beenen onder mijn stoel.
--Ge zijt onze oudste zoon, zeide mijn vader, en ge werdt geboren een
jaar nadat ik met uwe moeder gehuwd was. Toen ik haar trouwde was er
een meisje, die meende dat ik haar ten huwelijk zou vragen en die
woedend was, nu ik eene andere nam en een doodelijken haat opvatte
jegens haar, die ze als hare mededingster beschouwde. Om zich te
wreken stal zij u juist op den dag, dat gij zes maanden oud waart
en bracht u naar Frankrijk, naar Parijs, waar zij u te vondeling
legde. Wij deden alle mogelijke nasporingen, maar wij gingen niet
naar Parijs, want wij konden niet denken, dat zij zoover met u was
heengetrokken. Wij vonden u dus niet en meenden, dat gij dood en
voor altijd voor ons verloren waart, toen drie maanden geleden die
vrouw, door eene doodelijke ziekte aangetast, op haar sterfbed de
waarheid mededeelde. Onverwijld begaf ik mij naar Frankrijk, naar den
commissaris van politie van de wijk waarin gij te vondeling waart
gelegd. Van hem vernam ik, dat gij door een metselaar uit Chavanon
waart gevonden en ik reisde naar Chavanon. Barberin deelde mij mede,
dat hij u aan een reizenden muzikant, Vitalis, had verhuurd en dat
gij met dezen door Frankrijk zwierft. Daar ik niet in Frankrijk kon
blijven en Vitalis opzoeken, droeg ik aan Barberin die taak op en
gaf hem het geld, dat hij noodig had om naar Parijs te komen. Tevens
verzocht ik hem, de rechtsgeleerden, aan wie ik mijne zaken in handen
had gegeven, de heeren Greth and Galley, kennis te geven, als hij
u gevonden had. Mijn eigen adres gaf ik hem niet, omdat wij alleen
's winters in Londen wonen. Des zomers doorkruisen wij Engeland en
Schotland voor onzen handel, want wij zijn reizende kooplui en nemen
onze wagens en ons gezin mede. Nu weet ge hoe gij teruggevonden zijt
en hoe gij, na dertien jaar, weder uwe plaats in ons gezin inneemt. Ik
begrijp best, dat gij er u nog niet geheel thuis gevoelt, want gij
kent ons nog niet, en gij verstaat niet wat wij zeggen, evenmin als
mijn vrouw en kinderen u kunnen verstaan; maar ik vertrouw, dat dit
wel spoedig zal komen en gij u hier weldra gewennen zult.
Zonder twijfel zou ik mij spoedig gewennen. Dat was dan ook natuurlijk,
want ik was nu bij mijne familie en zij, met wie ik voortaan leven zou,
waren mijn vader, moeder, broers en zusters.
Die mooie luiers waren dus bedrog; voor vrouw Barberin, voor Lize,
voor vader Acquin en voor allen, die mij geholpen hadden, was dit
recht ongelukkig. Ik kon voor hen niet doen wat ik mij altijd had
voorgesteld, want reizende kooplui, vooral zij, die in zulk een stulp
woonden, zijn geen rijke menschen; maar voor mij zelven was dit een
vrij onverschillige zaak. Ik had een familie en het was een dwaze
kinderdroom van mij geweest te meenen, dat ik, mijn ouders vindende,
rijk zou worden. Liefde is meer dan rijkdom en aan rijkdom had ik
geen behoefte, maar wel aan liefde.
Terwijl ik naar het verhaal van mijn vader luisterde en slechts ooren
en oogen had voor hem, had men de tafels gedekt: borden met blauwe
bloemen, en op een tinnen schotel een groot stuk gebraden ossenvleesch
met aardappelen er omheen.
--Hebt ge honger, jongens? vroeg mijn vader aan Mattia en mij. Mattia
zeide niets, maar liet zijne witte tanden zien.
--Laten wij dan aan tafel gaan.
Vóór hij zitten ging, schoof hij den stoel van grootvader aan; toen
zette hij zich met den rug naar 't vuur en begon het vleesch te
snijden en gaf ons elk een snee met aardappelen.
Hoewel ik niet zoo geheel in de vormen was opgevoed, of liever
ofschoon ik in het geheel niet was opgevoed, merkte ik toch op,
dat mijn broers en mijne oudste zuster meest met de handen aten,
dat ze de vingers in de saus doopten en ze aflikten zonder dat mijn
vader en moeder dit schenen op te merken. Wat mijn grootvader betrof,
de hand die hij tot zijn dienst had, ging onophoudelijk van zijn bord
naar zijn mond. Toen hij een stukje uit de bevende vingers liet vallen,
begonnen mijn broers om hem te lachen.
Toen het avondeten was gebruikt, dacht ik dat wij den avond bij het
vuur zouden doorbrengen; maar mijn vader zeide, dat hij menschen
wachtte en dat wij naar bed moesten gaan. Toen nam hij eene kaars en
bracht ons in een stal, die grensde aan het vertrek, waar wij gegeten
hadden. Daar stonden twee wagens, zooals gewoonlijk reizende kooplui
gebruiken. Hij opende de deur van een dier wagens en wij zagen daarin
twee heerlijke bedden.
--Daar kunt ge slapen; rust wel.
Dat was de ontvangst bij mijne familie--de familie Driscoll.